تاریخ و تمدن

کاروانسرای سنگی زنجان؛ کاروانسرای دیروز، سفره‎خانه امروز

فهرست مطالب

قدمت زنجان باعث شده در دوره‌های مختلف تاریخی، از جمله دوران ایلخانان مغول و دوران صفویان، زنجان مورد توجه حاکمان قرار بگیرد و با احداث ابنیه مختلف سعی در آبادانی و رونق بخشیدن به آن داشته باشند. یکی از این ابنیه تاریخی که از پس سال‌های بسیار، امروزه در این شهر هنوز به حیات خود ادامه می‌دهد، بنای کاروانسرای معروف این شهر است که به کاروانسرای سنگی یا به زبان محلی «داش کاروانسراسی» است که به معنای کاروانسرای ساخته شده از سنگ شهرت دارد. در این مطلب در نابرو با من همراه شوید تا گشتی در کاروانسرای سنگی یکی از دیدنی های زنجان بزنیم.

کاروانسرای سنگی زنجان

موقعیت جغرافیایی و نحوه دسترسی

کاروانسرای سنگی در استان زنجان، در حاشیه شهر زنجان، در کمربندی زنجان به میانه، در خیابان خیام قرار دارد. از ایستگاه قطار زنجان بنای کاروانسرا کاملا رویت می‌شود و روبه‌روی این ایستگاه قرار دارد.

قسمت خارجی این بنا بسیار ساده است و شاید با عبور از کنار آن، متوجه آن نشوید و برای پیدا کردن آن ناچار باید از نرم افزارهای مسیریاب یا تابلوهای راهنمای شهری استفاده کنید.

کاروانسرای سنگی زنجان

جذابیت‌های خاص کاروانسرای سنگی

کاروانسراها از جمله اماکن عمومی و پرتردد در زمان‌های قدیم به شمار می‌رفتند که برای بهبود شرایط سفر و افزایش امنیت مسافران در مسیر شاهراه‌ها و جاده‌های اصلی احداث می‌شدند. این بناها مکانی برای اسکان موقت مسافران به حساب می‌آمدند.

کاروانسرای سنگی زنجان

پس به عنوان مکانی برای اقامت و استراحت مسافران، شامل حجره‌ها، اتاق‌ها و اصطبل بودند. علاوه‌براین شامل زیرساخت‌هایی از قبیل آب‌انبار، در و دروازه، برج‌ و باروهای دفاعی، آبریزگاه و انبار نیز می‌شدند و بسته به مکان قرارگیری آن‌ها، دارای جزییات و تزیینات بیشتر یا کمتری بودند.


چیزی که این کاروانسرا را منحصر‌به‌فرد می‌کند این است که کاروانسرای سنگی زنجان از معدود کاروانسراهای سالم دوره شاه عباسی و تنها کاروانسرای به جا مانده در زنجان است.

همان‌طورکه اشاره شد، کاروانسراها در خارج از شهر بنا می‌شدند. کاروانسرای سنگی نیز در گذشته در خارج از شهر زنجان قرار داشته که به مرور زمان و با گسترش شهر، امروزه در فضای شهری اطراف زنجان قرار گرفته است.

کاروانسرای سنگی مربوط به دوره صفوی و احتمالا شاه عباس اول است. شاه عباس برای امن کردن راه‌ها، 999 کاروانسرا در سراسر ایران احداث کرد که به احتمال زیاد، یکی از آن‌ها همین کاروانسرا است. عمده مصالح به کار رفته در ساخت این بنا، لاشه سنگ، آجر و ملات گچ و آهک است. همین کاربرد لاشه سنگ در ازاره (پایه‌های) بنا باعث شده است که این بنا به کاروانسرای سنگی معروف شود.

کاروانسرای سنگی زنجان

دهانه‌ها و راهروهای کاروانسرا با طاق‌های آجری پوشیده شده و هنوز هم به همان صورت اولیه خود حفظ شده است. در ضمن، طاق‌های تیزه‌داری در آن به چشم می‌خورد که از نمادهای معماری اسلامی است.

متاسفانه بر اثر خیابان‌کشی، سهل انگاری و کم‌توجهی مسئولین، قسمت‌هایی از این اثر باارزش از بین رفته و بعضی از جوانب بنا امروزه کاملا ویران شده است. اما همان میزان از بنا که امروزه باقی مانده، خبر از گذشته با شکوه این کاروانسرا می‌دهد.

کاروانسرای سنگی زنجان

کاروانسرای دیروز، سفره‎خانه امروز

طبق تصمیم مسئولین و بخش خصوصی، امروزه کاروانسرای سنگی تغییر کاربری داده و به سفره‌خانه سنتی تبدیل شده است که البته از نظر برخی، این کار باعث آسیب زدن به بنا می‌شود.

کاروانسرای سنگی زنجان

درحال‌حاضر فقط دو جبهه از بنا باقی مانده که به صورت ال انگلیسی، به هم اتصال دارند. از ورودی یکی از جناحین وارد سفره‌خانه خواهید شد و فضایی آرام و دلنشین را پیش چشم خود خواهید دید.

همه چیز به همان صورت گذشته است و فقط تعدادی تخت چوبی درون طاق نماها قرار گرفته و فضاها به صورت نیمه خصوصی تقسیم‌بندی شده است. پرسنل سفره‌خانه با برخوردی صمیمی و در عین حال حرفه‌ای به شما خوش آمد می‌گویند و از شما پذیرایی می‌کنند.

نقشه بنا نیز همانند اکثر کاروانسراها، به سبک چهار ایوانی طراحی شده و حجره‌ها در چهار طرف حیاط مرکزی قرار گرفته است. کل بنا نیز در یک طبقه ساخته شده است.

کاروانسرای سنگی زنجان

چیزی که این کاروانسرا را منحصر‌به‌فرد می‌کند این است که کاروانسرای سنگی زنجان از معدود کاروانسراهای سالم دوره شاه عباسی و تنها کاروانسرای به جا مانده در زنجان است. این مساله باعث شد تا در سال 1377 کاروانسرای سنگی زنجان توسط اداره میراث فرهنگی صنایع دستی و گردشگری به ثبت ملی برسد.

علاوه‌بر ارزش باستان‌شناسی و تاریخی بنای کاروانسرا، سفره‌خانه‌ سنتی احداث شده در آن یکی از بهترین گزینه‌ها برای صرف یک وعده غذایی خوب، با کیفیتی عالی و قیمتی مناسب است. حتی می‌توانید برای استراحت و تمدد اعصاب، خود را هم‌چون مسافری در درازنای زمان فرض کنید که کوله‌بار سفر را برای مدتی در این کاروانسرا بر زمین گذاشته و در رباطی در میانه راه کنج خلوتی گیر آورده و با خوردن پیاله‌ای چای زغالی رویاپردازی‌ کنید و با این تصور، با مسافران سده‌های پیشین همراه شوید.

کاروانسرای سنگی زنجان

کاروانسرای سنگی زنجان، واقعا قوه تخیل شما را به کار می‌اندازد!

با نگاهی به منو کامل و بی‌نقص سفره‌خانه، ایده‌های یک مدیر باتجربه را در آن می‌بینید که شما را ترغیب به صرف زمانی هر چند اندک در این مکان می‌کند. در منوی سفره‌خانه هر آنچه از غذاهای سنتی و کباب‌ها بخواهید وجود دارد و در کنار آن انواع دسر و نوشیدنی‌های متنوع که می‌توانید به همراه غذاهای خود میل کنید.

کاروانسرای سنگی زنجان

نکته آخر

بیایید کنار هم و با کمک یکدیگر از تاریخ با شکوه سرزمینمان پرده برداریم و در راه شناسایی بیشتر و بهتر میراث وطنمان تلاش کنیم؛ چراکه اماکن و ابنیه تاریخی ایران هویت خاموش ما هستند که هم‌چون کتابی نانوشته، بی هیچ منتی، به ما کمک می‌کنند اصل خویش را بهتر بشناسیم و در راه پیشرفت و تعالی خود بیشتر بکوشیم.

نوشته های مشابه

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد.

دکمه بازگشت به بالا
بستن
بستن