تاریخ و تمدن

آرامگاه شیخ حیدر یادبود دوران صفویه در اردبیل

فهرست مطالب

اردبیل که به آرتاویل یا شهر مقدس معروف است، در دامنه‎های کوه سبلان و از مناطق سردسیری ایران است که تاریخی چند هزار ساله دارد. بعضی از مورخین بنای آن ‎را به فیروز ساسانی (پادشاه ساسانی) نسبت می‎دهند. یکی از شهرهای بزرگ و مهم اردبیل، مشکین‌شهر است و یکی از اماکن تاریخی مشکین‌شهر که با صفویان پیوند دارد، آرامگاه شیخ حیدر است. در این مطلب با نابرو همراه شوید تا گشتی در این آرامگاه تاریخی که یکی از دیدنی های اردبیل است؛ بزنیم.

آرامگاه شیخ حیدر

آرامگاه شیخ حیدر

در 92 کیلومتری شهر اردبیل، در بافت مرکزی و قدیمی شهر مشکین‌شهر، در باغی بزرگ و زیبا، برج آجری استوانه‎ای‌شکلی قرار دارد که به آرامگاه شیخ حیدر معروف است. این برج در دامنه کوه سبلان، به شهر شکوه خاصی می‎بخشد. وارد باغ که می‌شوید، دورتادور آرامگاه را رواق‎هایی فراگرفته است؛ رواق‌های هلالی‌شکل بسیار زیبایی که شاید روزگاری برای آسایش و استراحت مسافران بوده است.


طبق اسناد تاریخی، شیخ حیدر، فرزند شیخ جنید از صوفیان قرن هشتم بوده است. وی جنگ‏ها کرده و رشادت‎ها نشان داده است. در آخرین نبردی که در شروان در آن شرکت کرد، کشته شد؛ نزدیکان و پیروانش جسد وی را از آن‎جا به مشکین‌شهر ‎آوردند و در مکان مذکور دفن کردند.

این برج دارای سرداب و قسمت فوقانی است که قسمت فوقانی به صورت مدور طراحی شده است. این بنا سقفی گنبدی شیروانی دارد؛ اما سقف اصلی بنا که آن‎هم به صورت گنبد بوده، سال‏ها پیش در حمله روس‎ها از بین رفته و بعدها سقف جدیدی بر آن ساخته شده است.

هرچند که نمای خارجی بنا مدور است، اما بنا از داخل دوازده ضلعی است و این دوازده ضلع شاید سمبلی از دوازده امام شیعیان بوده است که صفویان ارادت بسیار زیادی به آنان داشته‌اند.

آرامگاه شیخ حیدر

در ورودی سرداب، در ضلع شمالی بنا است و در منتهی‎الیه آن قبر شیخ حیدر قرار دارد. مصالح به کار رفته در پی این برج، سنگ و در دیواره‌ها آن، آجر است.

همین پی سنگی، بنای آرامگاه شیخ حیدر را از چنان استحکامی برخوردار کرده که بعد از قرن‎ها هم‌چنان استوار و پابرجا، زیبایی شهر مشکین‎شهر را دوچندان کرده است.

بدنه آجری این برج از بیرون دارای کاشی‌کاری‎های زیبایی به رنگ آبی است که به آیات قرآن مزین شده است. هر چند این کاشی‎کاری‎ها تمام بدنه بنا را نپوشانده و جای‌جای آن فرو ریخته، اما هم‌چنان قدمت و زیبایی خود را پس از سال‎ها حفظ کرده است.

آرامگاه شیخ حیدر

واژه «الله» به کار رفته در این بنا الگو گرفته از گنبد الله الله یا همان گنبد شیخ صفی‌الدین اردبیلی در اردبیل است؛ اما کاشی‎های مقبره شیخ صفی، به علت توجه و مراقبت بیشتر، سالم‎تر و در نتیجه خواناتر از این مقبره است. علاوه بر کلمه الله، کلماتی مانند «هو»، «محمد» و «علی» نیز بر دیوارهای این گنبد تزیین شده که به علت بی‌توجهی و عدم حفاظت از آن‌ها، بیشتر‎شان فروریخته است.

در ورودی و سه پنجره این بنا دارای مقرنس‎کاری‎های گچی زیبایی است که هر چند رنگ کهنگی بر آن‎ها نشسته، اما چشم‎ها از دیدنش حظی وافر می‎برند.

طی یک طرح سامان‎دهی که برای بنای آرامگاه شیخ حیدر درنظر گرفته شد، بعضی خانه‎های اطراف آرامگاه در تملک این بنا قرار گرفت تا از فضای ایجاد‌شده استفاده شود. بعدها با نظارت دولت این فضای آزادشده به صورت پارکینگ، موزه کتابخانه و فضایی برای گردشگران به‏وجود آمد. این باغ سرسبز و زیبا با آن برج استوانه‎ای تاریخی، تجربه یک گردش تاریخی را برای مسافران رقم می‎زند.

طبق اسناد تاریخی، شیخ حیدر، فرزند شیخ جنید از صوفیان قرن هشتم بوده است. وی جنگ‏ها کرده و رشادت‎ها نشان داده است. در آخرین نبردی که در شروان در آن شرکت کرد، کشته شد؛ نزدیکان و پیروانش جسد وی را از آن‎جا به مشکین‌شهر ‎آوردند و در مکان مذکور دفن کردند.

هرچند 22 سال بعد از دفن شیخ حیدر، پسرش شاه اسماعیل که موسس سلسله صفوی بود، جسد پدر را به اردبیل منتقل می‏کند تا در جوار جد بزرگش شیخ صفی‌الدین، آرامش یابد؛ اما برای یادبود آن خاکسپاری اولیه، بنایی ساختند و برجی برپا کردند، با تزییناتی که همواره مورد‌توجه و زیارت مردم بوده است، به‌طوری‌که تا چندین سال پیش مردم به آن امامزاده می‎گفتند. این مقبره در سال ۱۳۱۱ با شماره ۱۸۴ در فهرست آثار ملی ایران به ثبت رسیده است.

. ویدئو از حبیب دادخواه

نوشته های مشابه

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد.

دکمه بازگشت به بالا
بستن
بستن