تاریخ و تمدن

گشتی در خانه گنجه ای زاده تبریز؛ بهشت کوچک در دانشگاه هنر

فهرست مطالب

خانه گنجه ای زاده یکی از خانه‌های تاریخی شهر تبریز است که در محله قدیمی و پرافتخار مقصودیه واقع شده است. پیاده‌راه مقصودیه تضاد عجیبی دارد. خانه‌های تاریخی در دل کوچه پس‌کوچه‌های آن جای گرفته‌اند و ساختمان‌های بلند و جدید با نماهای آجری سنگی روبه‌روی آن‌ها جا خوش کرده‌اند. گویی تاریخ و آینده و فضای کلاسیک و مدرن در تضاد و تقابل هم قرار دارند. با من در نابرو همراه باشید تا به این خانه از دیدنی های تبریز سر بزنیم.

محله تاریخی مقصودیه

مقصودیه محله‌ای است که کنار برج ساعت و کاخ شهرداری قرار دارد، درست روبه‌روی پیاده‌راه تربیت، یعنی شلوغ‌ترین و پرازدحام‌ترین خیابان تبریز! پیاده‌راه تربیت راهی است به بزرگ‌ترین بازار سرپوشیده‌ جهان، یعنی بازار سرپوشیده تبریز، که دیدنش خالی از لطف نیست.

برای ورود به مقصودیه ابتدا از یک کافه ایتالیایی و یک فست‌فود جمع‌وجور قدیمی عبور می‌کنید. در میانه راه مجسمه سنگی یک مرد و بشکه‌هایی روی کالسکه اسب می‌بینید که به‌صورت نمادین یکی از شغل‌های مهم قدیمی، یعنی نفت‌کشی با اسب را یادآوری می‌کند. اولین تقاطع بعد چراغ قرمز، سمت راست تابلویی به نام خانه‌های تاریخی وجود دارد که شما را راهنمایی می‌کند. 200 متر جلوتر، یعنی در دانشگاه هنر اسلامی تبریز، محل خانه‌های تاریخی و بزرگان شهر تبریز است.

خانه گنجه ای زاده تبریز

جمع اهالی فرهنگ و تاریخ در دانشگاه هنر

یک تجربه جالب هم‌نشینی اهالی فرهنگ و تاریخ در دانشگاه هنر اسلامی تبریز است. در دانشگاه هنر خانه‌های تاریخی افرادی همچون خانه بهنام، قدکی، گنجه ای زاده که هر یک از بزرگان تاریخ این مرز و بوم بوده‌اند، کنار یکدیگر قرار گرفته‌اند و دانشگاه هنر اسلامی را تشکیل داده‌اند. میراث فرهنگی و شهرداری با همکاری هم ضمن حمایت از خانه‌ها، آن‌ها را به یکی از مراکز فرهنگی علمی و هنری شهر تبدیل کرده‌اند.

دانشگاه هنر؛ آمیزه‌ای است از تاریخ و فرهنگ

در ابتدای ورودی دانشگاه، نمایشگاهی از آثار هنری و صنایع‌دستی دانشجویان هنر به‌طور دائمی برپاست که علاوه‌بر اشتغال‌زایی و کسب درآمد برای دانشجویان، می‌تواند یکی از گزینه‌های خرید سوغاتی باشد و تابلوفرش‌های نفیس دستباف، مجسمه‌های مشاهیر، ریتون‌ها میناکاری، منبت‌کاری، کیف‌های چرمی و گلیم ازجمله آثار تشکیل‌دهنده نمایشگاه است.


اینکه چندین خانه قدیمی که همگی متعلق به بزرگان تاریخ بوده‌اند در یک جا جمع شده‌اند بسیار جالب است. می‌توانید از خانه بهنام به ساختمان قدکی بروید و از آنجا به خانه گنجه ای زاده.

در محوطه ورودی باید از حراست دانشگاه بلیت تهیه کنید. قیمت بلیت برای بازدیدکنندگان داخلی 4،000 تومان و برای گردشگران خارجی 40،000 تومان است. با تهیه یک بلیت از تمام خانه‌ها بازدید می‌کنید که این خودش مزیت بزرگی است و ساعت بازدید از ۹ صبح تا 8 شب است و می‌توانید چند ساعت آرامش خیال را در آنجا تجربه کنید.

خانه‌های تاریخی همسایگانی همیشگی ابتدای ورودی سمت چپ ساختمان اصلی و کلاس‌های آموزشی وجود دارد که تحت تأثیر خانه‌های قدیمی موجود، نمای آجری و پنجره‌های ارسی‌شکل دارند. مزیت این پنجره‌ها این است که در عین زیبایی، نور سفید را مثل یک منشور به رنگ‌های مختلفی تجزیه می‌کنند. البته این به‌دلیل شیشه‌های رنگی زیبایی است که در ساخت این پنجره‌ها به کار رفته و معماری تاریخی و سبک قدیمی ایرانی و اسلامی بر ساخت کلی ساختمان‌های دانشگاه تأثیر گذاشته است.

خانه گنجه ای زاده تبریز

خانه‌هایی در دل باغ

پس‌از عبور از باغچه‌های پر گل استخر بزرگ آبی در محوطه اصلی وارد بخش تاریخی دانشگاه می‌شوید. بخش بزرگی که در دل خود حکایت‌های زیادی دارد. از دور درختان بزرگ صنوبر تبریزی، بید، گردو و کاج‌های همیشه‌سبز می‌بینید که همانند یک جنگل دورتادور خانه‌ها را حفاظ کشیده‌اند و یک بهشت را تشکیل داده‌اند. از زیر سایه درختان که رد می‌شوید، کم‌کم خانه‌ها نمایان می‌شود. خانه بهنام در سمت راست شما قرار دارد و در سمت شمال، خانه گنجه ای زاده.

ورودی خانه گنجه ای زاده

یک ساختمان سفید دوطبقه با پله‌های بزرگ دوطرفه و پنجره‌های مربع‌شکل با ستون‌های بلند و گچی اولین چیزی است که می‌بینید. خانه دو ورودی دارد و پله‌ها از دو طرف راه دارند. بخشی از خانه در دوره قاجار و بخشی دیگر در دوره پهلوی ساخته شده است. ترکیب این دو سبک، یک نمای زیبا و یک شاهکار معماری خلق کرده است. از هر طرف پله‌ها که بالا بروید، به یک ایوان بزرگ می‌رسید و ستون‌های سنگی و محکم را می‌بینید که دورتادور ساختمان و به‌خصوص نمای ورودی را احاطه کرده است.

اینجا خبری از پنجره‌های ارسی‌شکل نیست. پنجره‌های مربع‌شکل و مشبک با میله‌های سفید حفاظت شده‌اند که اولین نمونه از معماری مدرن است. خانه دو ورودی دارد که از ورودی شماره یک به یک سالن بزرگ می‌رسید که چندین اتاق دارد.

جاذبه های خانه گنجه ای زاده تبریز

اتاق‌های مختلف خانه گنجه ای زاده

اتاق‌خواب‌ها به‌طور کامل مجزا هستند. برخلاف معماری کلاسیک، اینجا خبری از اندرونی و بیرونی نیست. هر یک از اتاق‌ها در گذشته کاربرد خاصی داشتند و بعضی‌ها به‌عنوان بهارنشین یا خانه زمستانی استفاده می‌شدند.

رنگ سفید رنگ غالب این خانه است. گچ‌بری‌های روی ستون‌های سنگی بیرون خانه با گچ‌بری‌های سقف اتاق‌ها همخوانی دارد. از یک راه‌پله وسط خانه به طبقه بالا می‌روید که دورتادور آن از نرده‌های چوبی منبت‌کاری‌شده تشکیل یافته است.

طبقه بالا هم چند اتاق دارد که شاید اتاق‌های کاری یا برای اشخاص مهم در نظر گرفته می‌شده‌اند. از طبقه پایین راه‌پله‌ای طولانی با پله‌های بلند و صاف سیمانی به‌سمت سرداب راه دارد. زیرزمین سرد و تاریک است و یک اتاق دارد و یک درِ ورودی که همان درِ ورودی شماره دو است و به محوطه بیرونی راه دارد.

خانه در مساحت ۳۰۰۰ مترمربع ساخته شده است. مهم‌ترین بخش خانه گنجه ای زاده دوطبقه زیبا، اتاق طنبی است. اتاق طنبی یعنی اتاقی که بیشترین میزان رفت‌وآمد را به خود اختصاص داده و افراد بیشترین بهره را از آنجا می‌برند. دو اتاق گوشواره نیز در اطراف طنبی قرار گرفته‌اند.

خانه گنجه ای زاده تبریز

صاحب این خانه تاریخی کیست؟

گنجه ای زاده روزنامه‌نگاری بود که نماینده مجلس شد. رضا گنجه ای زاده در سال ۱۲۹۰ در تبریز متولد شد. پدرش نماینده مجلس دوران مشروطه بود. رضا گنجه ای زاده مهندس صنایع  بود که برای ادامه تحصیل به زوریخ رفت. پس‌از بازگشت ابتدا به استخدام راه‌آهن درآمد، اما بعد با راه‌اندازی نشریه بابا شمل، دب‌المهندس به محبوبیت و شهرت رسید.

نماینده‌ها از او حساب می‌بردند و مدام به دفترش رفت‌و‌آمد داشتند. بابا شمل مسائل سیاسی و اقتصادی کشور را به زبان ساده می‌گفت. جلال آل‌احمد نشریه طنز او را نشریه خوب و ماندگاری توصیف کرده که با حفظ کرامت انسانی انتقاد می‌کرد. گنجه ای زاده اولین شخصی بود که زبان شکسته تهرانی، یعنی زبان گفتمان را وارد ادبیات روزنامه‌نگاری کرد. با اینکه از وضعیت کشور و نمایندگان مجلس انتقاد می‌کرد، بالاخره نماینده مجلس شد.

خانه‌های اصیل؛ یادگارهای ماندگار

اینکه چندین خانه قدیمی که همگی متعلق به بزرگان تاریخ بوده‌اند در یک جا جمع شده‌اند بسیار جالب است. می‌توانید از خانه بهنام به ساختمان قدکی بروید و از آنجا به خانه گنجه ای زاده. هر کدام از خانه‌ها فضای مخصوص خود را دارند. حوض بزرگ هریک از خانه‌ها متناسب با معماری خانه طراحی شده و فضای سبز آن نیز منحصربه‌فرد است. برای مثال درختان کاج جلوی خانه گنجه ای زاده سبز شده‌اند، اما در ساختمان قدکی درختان در اطراف خانه.

خانه گنجه ای زاده تبریز

هریک از خانه‌ها مربوط به بخشی از تاریخ است و دانشجویان هنر هر روز در دل بخشی از تاریخ درس می‌خوانند. برای مثال معماری را در خانه بهنام، نقاشی را در خانه قدکی  و کنفرانسشان را در اتاق‌های بزرگ گنجه ای زاده برگزار می‌کنند. خوش به حال دانشجویانی که در این محیط آرامش‌بخش درس می‌خوانند و با فرهنگ و هنر در دل تاریخ قدم می‌گذارند. تضاد و تقابل زیبایی در این دانشگاه وجود دارد. درکنار این ساختمان‌های تاریخی، کتابخانه‌ای مجهز و مدرن چندطبقه و شیشه‌ای ساخته شده و سازه فلزی شبیه قفس در مسابقات موتورسواری طراحی و نصب شده است.

گل‌های شقایق و زنبق و رز کنار درختان چندین‌ساله و کهن هارمونی رنگ‌ها و نماها و ارسی‌های رنگی، درهای کوچک و چوبی محکم و پله‌های سنگی و زیرزمین‌های تاریک و ترسناک از زیبایی‌های این مجموعه تاریخی، فرهنگی و هنری است. هریک از خانه‌ها معماری خاصی دارند که متناسب با زمان و طبق سلیقه صاحبخانه ساخته شده است. برای مثال در خانه بهنام، زیبایی ارسی‌های رنگی، ستون‌های سنگی و گچ‌بری‌های آینه‌ای چشم‌نواز است. در خانه قدکی نیز ایوان، درِ چوبی، سالن بزرگ، و راه‌پله‌های پیچ‌درپیچ جلب توجه می‌کند.

امیدوارم در سفر به تبریز از دیدن این گنجینه تاریخی لذت ببرید. آرامش و سکوت و بافت هنری، علمی و فرهنگی درکنار سهولت دسترسی ترکیب زیبایی در مقصودیه تبریز ایجاد کرده است.

نوشته های مشابه

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد.

دکمه بازگشت به بالا
بستن
بستن