آیین و زیارت

کلیسا تادئوس و بارتوقیمئوس مقدس تهران؛ قدیمی‌ترین کلیسا پایتخت در دل بازار

فهرست مطالب

کلیسا تادئوس و بارتوقیمئوس مقدس قدیمی‌ترین کلیسا تهران است که در حوالی بازار تهران ، خیابان مولوی، بازار حضرتی، کوچه شهید موسوی (ارامنه سابق) واقع شده است. این کلیسا در جایی بنا شده که محل سکونت اولین گروه‌های ارمنی مهاجر در تهران بود. با من در نابرو همراه باشید تا گشتی در این کلیسا قدیمی از جاذبه های تهران که کمی هم متفاوت است، بزنیم.

تاریخچه کلیسا تادئوس و بارتوقیمئوس

در مورد اینکه اولین کلیسا شهر تهران اینجا است شکی وجود ندارد؛ اما تاریخ دقیق ساخت آن مشخص نیست. در دوره فرمانروایی کریم‌خان زند گروهی از ارامنه اصفهانی که شغلشان سنگ‌تراشی بود به تهران کوچانده شدند. آن‌ها برای انجام اعمال مذهبی‌شان نیاز به عبادتگاهی داشتند و بنابراین در سال ۱۷۶۸ میلادی (۱۱۴۷ خورشیدی) این کلیسا بنا نهاده شد.

روایت دیگری برای تاریخچه کلیسا وجود دارد که تعدادی از خانواده‌های ارمنی که بعدها به «جام بُران» معروف شدند، برای آیینه‌کاری کاخ گلستان به پایتخت آمدند و دو تن از آن‌ها به نام‌های هاراطون و خاچیک این کلیسا را در سال ۱۸۰۸ میلادی (۱۱۸۷ خورشیدی) بنا کردند که قبرشان نیز داخل کلیسا است. به نظر می‌رسد که این کلیسا بنا شده توسط دو استادکار ارمنی روی همان عبادتگاه قدیمی و اولیه ارامنه بوده است.

کلیسا تادئوس و بارتوقیمئوس مقدس تهران

چرا تادئوس و بارتوقیمئوس؟

تادئوس و بارتوقیمئوس دو تن از حواریون حضرت عیسی مسیح بودند که در قرن اول میلادی برای تبلیغ مسیحیت به سرزمین ارمنستان آمدند و در این منطقه در راه تبلیغ دین به شهادت رسیدند.

بنابراین نام کلیسا به یاد دو تن از قدیسان و مبلغان دین مسیحیت گذاشته شده است. به اعتقاد مورخان، این دو حواری در همین منطقه نیز به خاک سپرده شدند و اعتقاد بر این است که قره کلیسا یا کلیسا تادئوس در چالدران، مزار تادئوس مقدس است. بنابراین با توجه به حضور این دو قدیس در سرزمین ارمنستان، تعدادی از کلیساهای ارمنی به نام این دو است.

کلیسا تادئوس و بارتوقیمئوس مقدس تهران

کلیسایی متفاوت در دل بازار تهران

طرح و معماری کلیسا تادئوس و بارتوقیمئوس با سایر کلیساها کاملا متفاوت است. به‌طوری که از بیرون اصلا متوجه وجود کلیسا در این محله و کوچه نمی‌شویم.

کلیسا تادئوس و بارتوقیمئوس مقدس تهران

کلیسا گنبدی کوچک دارد که از بیرون هم خیلی قابل مشاهده نیست و از برج ناقوس هم خبری نیست. از درب اصلی کلیسا در کوچه یک دالان حدود ۵۰ متری طی می‌شود تا به درب چوبی کلیسا برسیم که به شکل درهای قدیمی ایرانی دارای دو کوبه است.


با توجه به آنکه در سال‌های ابتدایی ورود ارامنه به تهران، گورستان مخصوصی برای آن‌ها وجود نداشته و این کلیسا اولین مکان مذهبی برای ارامنه و حتی تمام مسیحیان پایتخت بوده است، بنابراین در حیاط کلیسا تعدادی از مسیحیان متوفی در سال‌های میانه قرن نوزدهم میلادی نیز به‌خاک سپرده شده‌اند.

همچنین از درب ورودی تا داخل حیاط کلیسا نیز پنج پله باید پایین رفت و البته خود کلیسا نیز دوباره سه یا چهار پله پایین‌تر از سطح حیاط است. فضای داخلی و حتی حیاط کلیسا نیز از بیرون به‌وضوح قابل مشاهده نیست. دلیل طراحی و معماری متفاوت این کلیسا به شرایط زمان ساخت آن برمی‌گردد که در جامعه مسلمان آن روزگار شاید وجود کلیسا خیلی قابل پذیرش نبوده است. بنابراین سعی شده عبادتگاهی با کمترین جلب توجه بنا شود.

دیدنی های کلیسا تادئوس و بارتوقیمئوس مقدس تهران

کلیسا تادئوس و بارتوقیمئوس، کوچک اما باصفا و معنوی

بنا کلیسا در یک طبقه طراحی شده و دو درب چوبی از ضلع جنوبی دارد. محراب کلیسا همچون همه کلیساها در سمت شرق قرار گرفته و دو طرف آن نیز اتاق‌های امانت‌خانه هستند که مورد استفاده خادمان و کشیش‌های کلیسا قرار می‌گیرد. گنبد کلیسا روی چهار ستون استوار است که دو ستون آن پایه‌های محراب هستند و دو ستون دیگر در میانه تالار قرار گرفته‌اند.

کلیسا تادئوس و بارتوقیمئوس مقدس تهران

تقریبا همه عناصر معماری کلیساهای ارمنی در اینجا نیز دیده می‌شود. دو طاقچه در طرفین محراب برای قرار دادن نان و شراب، صندلی ویژه اسقف اعظم، جایگاه کتاب مقدس و… وجود دارد.

پوشش نمای داخلی کلیسا از گچ است و تابلوهای متعددی از حضرت عیسی مسیح و حضرت مریم و همچنین قدیسان ارمنی زینت‌بخش دیوارهای کلیسا است.

کلیسا تادئوس و بارتوقیمئوس مقدس تهران

در طاقچه‌های ضلع غربی نقاشی‌های زیبایی از گل و پرندگان بر دیوار کشیده شده که به هنگام بازسازی کلیسا در سال ۱۳۴۸ از زیر گچ نمایان شد. همچنین تعداد زیادی سنگ قبر بر دیوارهای کلیسا نصب شده است که مربوط به مدفونان در این کلیسا است.

کلیسا تادئوس و بارتوقیمئوس مقدس تهران

از جمله سنگ قبر خاچیک و هاراطون دو بنیان‌گذار کلیسا که دیده می‌شود. به‌طور کلی محیط داخلی کلیسا تادئوس و بارتوقیمئوس با توجه به فضای کوچک و قدمت آن بسیار باصفا است.

دیدنی های کلیسا تادئوس و بارتوقیمئوس مقدس تهران

اولین گورستان مسیحی پایتخت، از چارلز آلیسون تا گریبایدوف

با توجه به آنکه در سال‌های ابتدایی ورود ارامنه به تهران، گورستان مخصوصی برای آن‌ها وجود نداشته و این کلیسا اولین مکان مذهبی برای ارامنه و حتی تمام مسیحیان پایتخت بوده است، بنابراین در حیاط کلیسا تعدادی از مسیحیان متوفی در سال‌های میانه قرن نوزدهم میلادی نیز به‌خاک سپرده شده‌اند.

کلیسا تادئوس و بارتوقیمئوس مقدس تهران

پس از ورود به حیاط کلیسا، فضایی مثل هشتی‌های خانه‌های قدیمی ایرانی وجود دارد که در این مکان تعدادی از مسیحیان خارجی ساکن در ایران مدفون هستند.

گورستان کلیسا تادئوس و بارتوقیمئوس مقدس تهران

نگاهی بر افراد دفن شده در گورستان

بزرگ‌ترین سنگ قبر متعلق به چارلز آلیسون وزیر مختار بریتانیا در دربار ناصرالدین‌شاه قاجار است که در سال ۱۸۷۲ درگذشته است. بر اساس اسناد انگلیسی، تشیع جنازه وی که ۱۲ سال در ایران خدمت کرد، در یک بعدظهر پنج‌شنبه و با حضور مقامات دربار پادشاهی انجام شده و با تشریفات خاصی در اینجا دفن می‌شود.

کلیسا تادئوس و بارتوقیمئوس مقدس تهران

داوید مگرچیان معروف به داودخان، طبیب فتحعلی‌شاه قاجار در سال ۱۸۵۲ به‌دلیل طاعون درگذشت و در اینجا دفن شد. هنری لیندس افسر اسکاتلندی که به امیر توپخانه ملقب بود، از دیگر چهره‌های سرشناس مدفون در اینجا است که در ارتش عباس میرزا به‌کار آموزش نظامی سربازان مشغول بود. سنگ قبر دکتر ویلیام کِلن، کشیش انگلیسی و مترجم تورات و انجیل به فارسی در کنار در ورودی، داخل کلیسا نصب است.

کلیسا تادئوس و بارتوقیمئوس مقدس تهران

چارلز اسکات فرزند والتر اسکات نویسنده و شاعر معروف انگلیسی که کارمند سفارت بریتانیا در تهران بود در داخل کلیسا به‌خاک سپرده شده است. مزار تعدادی از اعضای خانواده آقای روبرت مرداک اسمیت که مسئول راه‌اندازی تلگراف در ایران بود، نیز در اینجا دیده می‌شود. از جمله همسر، مادر همسر و سه فرزند خردسالش که به‌خاطر طاعون درگذشته‌اند. همچنین سنگ یادبودی در حیاط کلیسا که اخیرا نیز تجدید شده است، به یاد الکساندر گریبایدوف سفیر روسیه تزاری در تهران که در واقعه سفارت روسیه در ژانویه ۱۸۲۹ کشته شد نصب است.

البته مزار خود گریبایدوف در اینجا نیست؛ اما دیگر کشته‌شدگان آن حادثه در اینجا مدفون هستند. گریبایدوف نقش مهمی در عهدنامه ترکمن‌چای داشت و برای روس‌ها مقام قابل احترامی است. به‌طور کلی سنگ قبرهای کلیسا تادئوس و بارتوقیمئوس بسیار با ارزش و دارای جزئیات جالبی از نحوه پوشش و شغل متوفیان هستند.

نوشته های مشابه

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد.

دکمه بازگشت به بالا
بستن
بستن