فرهنگ و هنر

خانه‌ سلطانی قائن؛ موزه‌ مردم‌شناسی و مشاهیر شهر

فهرست مطالب

اگر به شهر زرشک و زعفران یعنی قائن سفر می‌کنید، بد نیست سری  به خانه‌های تاریخی آن زده و ضمن آشنایی با سبک زندگی مردم روزگاران قدیمش، لحظات خوشی را در آن‌جا سپری کنید. نمونه‌ این خانه‌ها، خانه سلطانی قائن است، اگر مشتاق هستید بیشتر راجع‌ به جزییات این بنا بدانید، با من در نابرو همراه باشید تا سری به مکان‌های دیدنی خراسان جنوبی بزنیم.

پیشینه‌ تاریخی خانه سلطانی قائن

خانه سلطانی قائن در واقع منزل قدیمی مرحوم میرزا حاج احمد سلطانی، یکی از ملاکین و بزرگان قائنات بوده که با توجه به شواهد موجود و شکل معماری پیش‌رو، ساخت آن به دوره‌ زندیه باز‌می‌گردد. همچنین آثاری از معماری سبک قاجار و پهلوی هم در آن مشاهده می‌شود.

خانه‌ سلطانی قائن

این خانه سال ۱۳۸۰ در فهرست آثار ملی کشور به ثبت رسید. بر اساس پیشنهاد اداره‌ میراث فرهنگی و گردشگری قائن در سال ۱۳۸۲، توسط شورای اسلامی و شهرداری این شهر خریداری شد. پس از مرمت به موزه‌ مردم‌شناسی تغییر کاربری داد و در اردیبهشت ۱۳۸۴ همزمان با روز جهانی موزه افتتاح شد. عکس‌های شکل قدیم این خانه یعنی پیش از مرمت و بازسازی را می‌توانید در تابلو‌های نصب شده‌ آن‌جا مشاهده نمایید.

خانه‌ سلطانی قائن

بخش‌های مختلف موزه

طبقه‌ همکف خانه سلطانی قائن، موزه‌ مردم‌شناسی است. در طبقه‌ اول می‌توانید نظاره‌گر موزه‌ مشاهیر قائن نیز باشید. به‌محض ورود اولین چیزی که به چشم می‌خورد قدیمی بودن بافت خانه و از آن‌ مهم‌تر معماری و سبک ساخت آن است.

خانه‌ سلطانی قائن

وسط حیاط خانه، باغچه‌ای وجود دارد و اطراف حیاط به شکل بخش‌هایی در‌آمده که هر کدام از آن‌ها گویای پیشه‌های مختلف، فرهنگ و آداب‌ و رسوم مردم قدیم این شهر هستند.


طبقه‌ بالای این خانه موزه‌ مشاهیر قائن است که آثار و شرح ‌‌حال‌هایی را در بر دارد. سالن‌هایی که در این موزه قرار دارند شامل سالن آموزش و پرورش، حکام، علمای قدیم، علمای معاصر، خوش‌نویسان، شعرا، شهدا و رجال سیاسی است که در هر قسمت شرح حال این بزرگان و آثاری که مربوط به هر بخش می‌شود، دیده‌ می‌شود.

در هر بخش می‌توانید اطلاعات لازم را از روی تابلو‌ی داخل اتاق بخوانید و یا از راهنمای موزه بخواهید که به سوالاتتان جواب دهد و اطلاعات بیشتری در اختیارتان بگذارد. عنوان اولین بخش عطاری است. در بخش بعدی با پیشه‌ سفالگری و سبدبافی آشنا می‌شوید. در این اتاق انواع کوزه‌ها و سبد‌های قدیمی در اندازه‌های مختلف و سایر ابزار لازم برای این هنر مشاهده‌ می‌شود.

خانه‌ سلطانی قائن

در دوران قدیم خاک رس مرغوب را به وسیله‌ الاغ به محل کار آورده، می‌کوبیدند و الک می‌کردند. سپس با آن گل می‌ساختند و با چوب ضرباتی پی‌در‌پی به آن می‌زدند تا به اصطلاح «برسد» و در نتیجه قابلیت شکل‌گیری پیدا کند. پس از آن گل را به خزانه برده و در جای تاریک و خشک، روی هم می‌ریختند تا باکتری‌های آن رشد کنند و چسبندگی زیاد شود. آن‌گاه گل را روی صفحه‌ چرخ گذاشته و با چرخش صفحه، به آن شکل می‌دادند.

خانه‌ سلطانی قائن

وسایل ساخته ‌‌‌شده را به مدت سه تا چهار روز در آفتاب خشک می‌کردند و در ‌نهایت در کوره‌ای به نام «داش» با حرارت ۱۰۰۰ درجه‌ سانتی‌گراد می‌پختند. به‌همین جهت به این حرفه، داشگری نیز می‌گفتند. «سبو» یکی از وسایلی بود که هر صاحبخانه‌ای به تعداد مختلف برای نگهداری آب در خانه داشت و توسط سفالگران ساخته می‌شد. در بخش سبدبافی چون ماده‌ اولیه‌ هر سبد از ترکه‌های گز تهیه می‌شد به این حرفه «ترکه‌بافی» نیز می‌گفتند.

«پخل‌بافی» نیز مشهور بوده و این کار توسط عده‌ای از هنرمندان انجام می‌شد که به محل درو خرمن گندم می‌رفتند و گندم‌هایی با ساقه‌های محکم و قوی را جدا می‌ساختند، سپس خوشه‌ها را از ساقه‌ها جدا نموده و با استفاده از آن، وسیله‌ مورد‌نظر را می‌بافتند‌. اتاق بعدی خانه سلطانی قائن مربوط به شب‌نشینی یا به زبان خودشان «اتشونی» است. در این اتاق مجسمه‌ مردی دیده می‌شود که کف‌زنی می‌کند و گویا این کار از آداب شب چله بوده. کرسی زیبایی پهن است و روی آن سینی‌ مسی حاوی ظرفی از انار، شیرینی سنتی، چراغ و … است

خانه‌ سلطانی قائن

نام غرفه‌ بعدی «مطبخ» است که جلوه‌گر «دستاسی» است. ظروف قدیمی که در آشپزخانه به کار می‌رفتند و یک تنور گلی در این اتاق جای گرفته‌اند. اتاق بعدی تحت عنوان زعفران، از نظری مهم‌ترین غرفه‌ این موزه است؛ چراکه زعفران سوغات اساسی و مشهور قائنات است.

خانه‌ سلطانی قائن

در این اتاق مجسمه‌ مردان عملیات کاشت، داشت و برداشت با گل‌های زیبا زعفران را نشان می‌دهند. مجسمه‌ زنی در حال پاک کردن گل‌های زعفران نیز در آن‌جا قرار دارد. غرفه‌ بعد مربوط به کشاورزی است و در آن وسایل قدیم کشاورزی با اسامی خرمن‌کوب‌ اردو، قپان، ماله، ترازو، داس‌ها، شولک و … دیده می‌شوند.

مجسمه‌ها در حال انجام‌ دادن اعمال کشاورزی هستند. حجره‌ بعدی، نمایانگر هنر ریسندگی و بافندگی است. مجسمه‌های این اتاق در حال انجام ریسندگی، جاجیم‌بافی و کارهایی از این قبیل هستند. وسایل مربوط به این هنر زیبا هم دور تا دور اتاق به چشم می‌خورد.

خانه‌ سلطانی قائن

اتاق بعدی خانه سلطانی قائن مربوط به دامداری است که مجسمه‌ای در حال انجام دادن عمل «قلم‌زنی» است، همچنین انواع وسایل قدیمی که برای تهیه‌ محصولات لبنی کاربرد داشتند، به‌چشم می‌خورند.

چه خوب است که آخرین غرفه با مراسم سنتی عروسی تمام می‌شود که یکی از زیباترین اتاق‌های این موزه است. در این‌جا رقص محلی مهمانان، ساز و دهل کوبیدن مطربان، پذیرایی از مهمانان توسط مجسمه‌هایی تداعی شده است.

خانه‌ سلطانی قائن

ضمن این‌که عروس و داماد هم در بالا نشسته‌اند در حالی‌که دست‌های داماد در دستمال‌پیچ شده که این نشانه‌ این است که دستانش را در حنا گذاشتند. دست‌های عروس خانم هم گویا از قبل حنا گذاشته شده است. پرده‌ای بر دیوار پشت عروس و داماد آویزان است که عروس روی آن شعری می‌نوشته و دختران دیگر با هنر خود این پارچه را گلدوزی می‌کردند و عروس آن را به خانه‌ خود می‌برده‌‌.

خانه‌ سلطانی قائن

موزه‌ مشاهیر

طبقه‌ بالای این خانه موزه‌ مشاهیر قائن است که آثار و شرح ‌‌حال‌هایی را در بر دارد. سالن‌هایی که در این موزه قرار دارند شامل سالن آموزش و پرورش، حکام، علمای قدیم، علمای معاصر، خوش‌نویسان، شعرا، شهدا و رجال سیاسی است که در هر قسمت شرح حال این بزرگان و آثاری که مربوط به هر بخش می‌شود، دیده‌ می‌شود.

از جمله می‌توان به دست‌خط‌ها و قرآن‌های بسیار قدیمی اشاره کرد. مثلا قرآنی که اعراب‌گذاری نشده بود، کارنامه‌های قدیمی دانش‌‌آموزان، لیست کارکنان مدارس آن دوره به همراه تمامی مشخصات و حقوق و مزایا به چشم می‌خورند. گواهینامه‌هایی برای پایان دوره‌های آموزشی در مکتب‌خانه‌ها برای آموزش سالمندان و حتی گواهینامه‌ دوچرخه از دیگر چیز‌هایی است که شگفتی شما را برمی‌انگیزد.

خانه‌ سلطانی قائن

دسترسی و زمان بازدید

اگر به موزه‌گردی اهمیت می‌دهید، این بنا در شهرستان قائن، خیابان جانبازان۱۰ قرار دارد و قیمت بلیط ورودی آن ۲۰۰۰ تومان است. می‌توانید سری به آن‌جا بزنید و لذت ببرید. از مسجد جامع شهر دیدن کرده سپس پیاده به آن‌جا بروید و یا نهایتا در هر مکانی از شهر که هستید، تاکسی بگیرید.

خانه‌ سلطانی قائن

ساعات بازدید این موزه به شرح زیر است: همه روزه به جز دوشنبه‌ها از ساعت هشت صبح تا ۱۲:۳۰ و ۱۶:۳۰ تا ۱۹.

نوشته های مشابه

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد.

دکمه بازگشت به بالا
بستن
بستن