فرهنگ و هنر

خانه موزه بازار تهران؛ عمارت قاجاری سلطان بیگم شجاعی

فهرست مطالب

اگر در محدوده خیابان امیرکبیر تهران و محله پامنار در حال پیاده‌روی باشید، ممکن است چشمتان خورده باشد به تابلوی‌ راهنمایی که به‌سمت خانه موزه بازار هدایتتان می‌کند. موضوع تهرانگردی این مطلب درباره عمارت زیبای قاجاری «خانم سلطان بیگم شجاعی» است که «خانه موزه بازار» خوانده می‌شود. با من در نابرو همراه باشید تا با یکی از زیباترین دیدنی های تهران در حوالی بازار تهران آشنا شوید.

تاریخچه خانه سلطان بیگم شجاعی

تهران قدیم در دوره قاجار به منطقه 12 فعلی ختم می‌شد. محله‌ای که روزهای خوب و بد زیادی را به خود دیده است و بسیاری از افراد مشهور و خاندان‌های بااصالت در این محدوده زندگی می‌کردند. با قدم‌زدن در محدوده این منطقه، خانه‌ها و عمارت‌های زیادی را می‌توان مشاهده کرد که قدمتشان بیش از 100 سال است. بسیاری از آن‌ها درحال‌‌حاضر تخریب شده‌اند و به‌جز دیوارهای سنگی و خراب‌شده، بقایایی از آن‌ها باقی نمانده است.

خانه موزه بازار تهران

درباره خانه موزه بازار داستان کمی متفاوت است. بنای این ساختمان مربوط به حدود 150 سال قبل است و به‌علت وجود تالار آینه‌ای مورد توجه زیادی قرار گرفته که با کمترین تغییر بعد از بازسازی، هنوز باقی مانده است. این عمارت ابتدا متعلق به «خانم سلطان بیگم شجاعی» همسر یکی از تفنگداران سطلنتی قاجار و خواهرزن احمد شاه قاجار بوده است. صاحب اول این عمارت علاقه زیادی به تالار آینه کاخ گلستان داشت و از سازندگان و معماران خواسته بود تالاری آینه‌‌دار شبیه‌به کاخ گلستان در این خانه بسازند.

خانه موزه بازار تهران

در سال 1326 خانواده آقای «نیرنما» این خانه را خریداری کردند. علاقه شدید صاحب‌خانه جدید به این تالار و مراقبت‌های خاصی که از این بخش خانه انجام می‌داد، سبب شد این تالار به مناسب‌ترین شکل باقی بماند. در خاطرات فرزندان آقای نیرنما آمده است پدر ایشان درهای هر دو طرف این بخش از ساختمان را قفل می‌کردند و هیچ‌کس حق ورود به این تالار را نداشته است.

درهای آن فقط در روزهای خاص و مناسبت‌های ویژه باز می‌شدند و اهالی خانه می‌توانستند وارد آن شوند. در خاطرات اهالی خانه آمده است که در طول سال‌های 1346 تا 1348 هجری ‌شمسی، خانواده استاد شهرام ناظری در این خانه مستاجر بودند. در آن سال‌ها استاد ناظری سرباز بود. آقای نیرنما که علاقه زیادی به ایشان، هنر و صدایشان داشت، یک ساز بسیار باارزش قدیمی را به ایشان هدیه داد.

خانه موزه بازار تهران

خانه خانم سلطان بیگم شجاعی تا سال 1376 در اختیار خانواده نیرنما بود و بعد از آن شهرداری تهران این عمارت را خریداری کرد و بعد از بازسازی، به‌عنوان خانه محله، خانه کارآفرینی و امروزه به‌عنوان خانه موزه از آن بهره‌برداری می‌کند.

ساختار معماری خانه موزه بازار

این عمارت 700 مترمربع مساحت دارد. معماری داخلی آن به‌سبک قاجاری است. در معماری دوره قاجار همه اجزا قرینه‌اند و به‌طور مثال درصورتی‌که در سمت راست بنا در یا اتاقی ساخته شده باشد، در سمت مقابل و در قرینه آن هم مشاهده خواهد شد. این خانه از معدود بناهای انگشت‌شمار شهر تهران است که بادگیر دارد. در زمان‌های قدیم، تهران هوای بسیار خوبی داشت و هزینه ساخت بادگیر برابر با هزینه ساخت بنایی کامل بود. به همین علت خانه‌ها بادگیر نداشتند و ساختن بادگیر، نشانه وضعیت مالی بسیار خوب خانواده محسوب می‌شد.

خانه موزه بازار تهران

گردش در خانه موزه بازار

زمانی که از در ورودی ساختمان وارد می‌شویم، سمت راست بنا تالار آینه و حوضخانه، روبه‌رو نمایشگاه عکس و سمت چپ کتابخانه عمارت قرار گرفته‌اند. وسط حیاط خانه، حوض آب بسیار زیبایی است که بعد از بازسازی عمق آن کم شده است. ظاهرا در گذشته عمق آب این حوض دو تا سه متر بوده است و یکی از کودکانی که در حیاط این خانه مشغول بازی بود، درون حوض افتاد و جان خود را از دست داد.

خانه موزه بازار تهران

بازدید را از حوضخانه شروع می‌کنیم که در قسمت پایینی تالار آینه واقع شده است. بادگیرها جریان هوا را به این قسمت از خانه هدایت می‌کنند که پس از تماس جریان هوا با سطح‌ آب و خنک‌شدن دوباره جریان هوا، به قسمت بالایی خانه انتقال پیدا می‌کند. امروزه و پس از بازسازی بنا، به‌علت قناتی که از زیر خانه می‌گذرد و رطوبت زیادی که آب حوض ایجاد می‌کرد، سنگ‌های این بخش آسیب دیده‌اند. پس حوض را جمع‌آوری کردند؛ ولی هنوز هم کاشی‌های زیبا، رنگی و قدیمی بر دیوارها و سقف این قسمت چشم‌نوازی می‌کنند. هوای این بخش از خانه بسیار دلپذیر و خنک است.

خانه موزه بازار تهران

بعد از بازدید از حوضخانه به طبقه بالا وارد می‌شویم و از تالار آینه که قلب این خانه است، بازدید می‌کنیم. بازدید‌کننده‌ها برای ورود به این بخش باید کفش‌های خود را از پا بیرون بیاورند تا به کف آن آسیب وارد نکنند. در هر بار ورود، تنها 10 نفر اجازه دارند هم‌زمان از آن بازدید کنند. باتوجه‌به اینکه در گذشته سقف‌های زیبایی با طرح قالی ساخته و طراحی می‌شدند، سقف این بخش نیز به همین شکل طراحی شده است و به نظر می‌رسد نقاشی‌های روی سقف برگرفته از طرح قالی زیبایی است که در گذشته در این اتاق پهن بوده است.

پوشش این سقف چوبی است. به‌جز آینه‌کاری زیبا با اشکال مختلف هندسی و مقرنس، نقاشی‌های چشم‌نوازی روی گچ و آینه با الهام از طبیعت و نقاشی‌های اروپایی طراحی شده بودند و چشم هر بیننده‌ای را نوازش می‌دادند. این بخش خانه با جاذبه بی‌نظیرش، کششی را برای ماندن و تماشای طولانی‌مدت این مکان به وجود می‌آورد. در طول روز تابش نور خورشید بر پنجره‌های بلند و شیشه‌های رنگی‌اش، باعث به‌وجود‌آمدن سایه‌های رنگی بر کف زمین می‌شوند که زیبایی این محل را چندین برابر می‌کنند.

خانه موزه بازار تهران

با خروج از تالار آینه سری به نمایشگاه عکس تهران قدیم می‌زنیم. در این نمایشگاه عکس‌های بسیار قدیمی از تهران قدیم و محله پامنار به چشم می‌خورند. در میان عکس‌ها تصویر «اکبرخان پامناری» هم مشاهده می‌شود. علت نامگذاری محله پامنار، حضور او در این محله و یادبودی برای کارهای خیر و شخصیت بسیار مثبت ایشان است.

در بخش انتهای سمت چپ ساختمان، کتابخانه واقع شده است که در آن بیش از 6000 جلد کتاب با موضوعات مختلف وجود دارد. علاقه‌مندان می‌توانند با عضویت رایگان از کتاب‌های این مجموعه و سایر کتابخانه‌های تهران استفاده کنند. وجود این کتابخانه در خانه موزه بازار که تالار آینه‌ای منحصربه‌فردی دارد، سبب شده است فدراسیون بین‌المللی انجمن‌ها و موسسات کتابداری، این کتابخانه را در فهرست 1001 کتابخانه دیدنی در دنیا قرار دهد.

خانه موزه بازار تهران

روزها و ساعات بازدید از خانه موزه بازار

بازدید از خانه موزه بازار رایگان است. می‌توانید در روزهای شنبه تا چهارشنبه از ساعت 9 تا 17 بعد ازظهر و پنجشنبه‌ها 9 تا 13 مراجعه کنید. اگر مایلید پیاده‌روی کنید، بهترین مسیر دسترسی به خانه موزه بازار، ایستگاه متروی امام‌خمینی است که با 10 دقیقه پیاده‌روی به‌سمت خیابان امیرکبیر، به این مکان زیبا خواهید رسید.

خانه موزه بازار تهران

آدرس: خیابان امیرکبیر، نرسیده‌به میدان امام‌خمینی، خیابان ناظم‌الاطبای ‌جنوبی، کوچه حشمتی، کوچه کمالی، شماره 20.

نوشته های مشابه

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد.

دکمه بازگشت به بالا
بستن
بستن