تاریخ و تمدن

تپه‌ سیلک؛ نشانه نخستین سکونت در دشت کاشان

فهرست مطالب

پس از فرونشستن آب دریاچه مرکزی و خشک‌شدن تدریجی دریاچه، ساکنان اطراف آن مجبور شدند نواحی حاصلخیزی مانند اطراف فین یا همان منطقه سیلک را برای زندگی انتخاب کنند. قدمت این منطقه تا حدود 60 سال پیش همچنان ناشناخته بود؛ تا اینکه براساس بررسی‌های علمی پروفسور گریشمن در سال 1312، قدمت آثار به‌جامانده در این تپه‌ها به هزاره پنجم تا اول قبل از میلاد منسوب شد. آثاری از این تپه‌ها در موزه‌های لوور فرانسه، ملی ایران و باغ فین موجود است. این تپه در غرب مسیر کاشان- فین و در مجاورت جاده قرار دارد. سیلک در حال حاضر مشتمل بر یک تپه ‌شمالی و یک تپه‌ جنوبی است که به‌فاصله ۵۰۰ متر از یکدیگر قرار دارند. در جلوی این تپه‌ها گورستانی از انسان‌های ماقبل تاریخ وجود دارد. این یادداشت من در نابرو را بخوانید تا درباره تپه سیلک و جاهای دیدنی اصفهان مفصل‌تر و دقیق‌تر بدانید.

. ویدئو از مهین ناظری

تپه‌های سیلک نشانی از تاریخ و تمدن ایران

یکی از جذابیت‌هایی که در اکثر شهرهای ایران می‌توان دید، بازمانده‌های آثار تاریخی است. این آثار معمولا مربوط‌به تمدن‌های یک‌جانشینی، معبدهای زرتشیان و معماری در زمان‌های نزدیک‌تر به روزگار ما است. این آثار در دوران حکومت شاهان مختلف در ایران ساخته شده‌اند و اکنون جزو تاریخ و تمدن ایران به شمار می‌روند. بازدید از مکان‌های تاریخی با حس کنجکاوی لذت‌بخشی همراه است. به‌دلیل فاصله زمانی زیادی که بین ما و ساکنان این مکان‌ها وجود دارد، اغلب برداشت‌هایی که از زندگی آن‌ها می‌شود براساس حدس و نظریاتی است که باستان‌شناسان با بررسی این محوطه‌های تاریخی به دست می‌آورند.

تپه‌ سیلک

در ابتدای بازدیدتان از منطقه باستانی سیلک، نکته‌ای که توجهتان را جلب می‌کند، منطقه‌ای است که ساکنان در آن زمان برای زندگی انتخاب کرده بودند. بی‌شک یکی از بهترین نقاط دشت‌ کاشان، منطقه سیلک است و تقریبا بیشتر شهر از این نقطه دیده می‌شود. تمدن تپه سیلک دارای قدیمی‌ترین خشت دست‌ساز، قدیمی‌ترین زیگورات ایران و سفال‌های منقوش بی‌نظیر از مهم‌ترین تمدن‌های کهن ایران در پیش از مهاجرت آریایی‌ها است.

. ویدئو از مهین ناظری


این گور‌خمره یکی از نخستین مدارک نشان‌دهنده حضور جوامع انسانی در دوره اشکانی در دشت ‌کاشان است. به‌این‌ترتیب می‌توان گفت، زنجیره استقرار و سکونت در منطقه کاشان، از زمان شروع سکونت در سیلک تا به امروز ادامه داشته است.

برای بازدید از تپه‌های سیلک، بعد از تهیه بلیت 2500 تومانی، در اتاقی که مانند موزه درست شده است، روند اکتشاف‌های منطقه و همچنین برخی از آثار به‌دست‌آمده از منطقه را می‌بینید که در محفظه‌های شیشه‌ای نگهداری می‌شوند. بهتر است توضیحاتی که روی بروشورهای نصب‌شده در محوطه قرار دارند، مطالعه کنید؛ در غیر این صورت بازدید از این محوطه جذابیت چندانی برایتان نخواهد داشت. با خواندن این توضیحات دلیل اهمیت این محوطه باستانی را متوجه می‌شوید.

تپه‌ سیلک

محفظه‌ای شیشه‌ای در محوطه است که درون آن گورهای خمره‌ای قرار دارند. یکی از این گور‌خمره‌ها که قسمتی از آن نیز آسیب دیده و شکسته شده، مربوط‌به دوره اشکانی است. این گور‌خمره را در بهار سال 93، از فاصله حدود 500 متری جنوب‌‌غربی محوطه سیلک، هنگام خاک‌برداری در ملک شخصی یکی از ساکنان کاشان به دست آورده‌اند. درون این گور‌خمره به‌دلیل آسیب‌دیدن آن مشخص است و می‌توانید استخوان‌های انسانی را که در آن دفن شده است، ببینید.

تپه سیلک

درون این گور‌خمره مردی حدودا 35 تا 40ساله، با پاهای جمع‌شده و دست‌های روی سینه دفن شده است. این گور‌خمره یکی از نخستین مدارک نشان‌دهنده حضور جوامع انسانی در دوره اشکانی در دشت ‌کاشان است. به‌این‌ترتیب می‌توان گفت، زنجیره استقرار و سکونت در منطقه کاشان، از زمان شروع سکونت در سیلک تا به امروز ادامه داشته است. ایران ازجمله معدود کشورهایی است که سیر تحول هنر و فن سفالگری را می‌توان در اغلب نقاط آن بررسی کرد و مورد استناد قرار داد. اغلب این سفالینه‌ها، از تپه‌های باستانی پراکنده در مناطق مختلف ایران به دست آمده‌اند.

اگرچه از اکتشاف، حفاری و معرفی اکثر این مراکز چندین دهه می‌گذرد، اما به‌علت تعداد زیاد آن‌ها و مشکلات و موانع متعدد، همچنان بررسی‌های تخصصی‌تر و حفاری‌های جدید کمتر در آن‌ها صورت گرفته است.

تپه‌ سیلک

تاریخ کشف محوطه باستانی سیلک

نخستین مراحل کاوش در تپه‌های سیلک به سال 1312 برمی‌گردد. برای نخستین بار در اواخر پاییز همان سال، هیئت فرانسوی به‌سرپرستی رومن گریشمن کار خود را در دو کارگاه بزرگ در غرب تپه جنوبی سیلک آغاز کردند که حدود یک‌ماه‌ونیم ادامه یافت. گریشمن در اواخر تابستان سال بعد به سیلک بازگشت و به‌مدت سه‌ماه‌ونیم به کار خود ادامه داد. در همین سال بود که گمانه‌هایی را در دو گورستان (جنوب محوطه جنوبی و غرب محوطه جنوبی) ایجاد و برخی از گورها را کاوش کرد. در سال 1316 آخرین دوره کاوش هیئت فرانسوی در اواخر تابستان آغاز شد و تا اوایل زمستان ادامه یافت.

تپه‌ سیلک

در پایان، رومن گریشمن نتایج کارهای خود را در دو کتاب باعنوان «سیلک کاشان» در سال‌های 1317 و 1318 به چاپ رساند. جلد اول در سال 1379 و جلد دوم در سال 1389 به فارسی ترجمه شدند. پس از آن محوطه سیلک برای بیش از 60 سال به فراموشی سپرده شد و آن‌چنان مورد بی‌توجهی قرار گرفت که محل تخلیه و انباشت زباله‌های شهری شد و حتی بخش‌هایی از آن نیز مورد تعرض قرار گرفت و آن‌ها را با بولدوزر تخریب کردند.

. ویدئو از مهین ناظری

در دی‌ماه 1380، دکتر صادق ملک‌شهمیرزادی، یکی از باستان‌شناسان ایران برنامه‌ای پژوهشی-حفاظتی با عنوان بازنگری سیلک را در این محوطه شروع کرد که به‌مدت پنج سال پیاپی ادامه یافت و نتایج آن در شش جلد کتاب به چاپ رسید.

تپه‌ سیلک

اهمیت تاریخی محوطه سیلک

باستان‌شناسان با انجام کاوش‌های باستان‌شناختی و بررسی مواد فرهنگی برجامانده از گذشته، به‌دنبال کشف دلایل تغییرات فرهنگی هستند که در طول زمان در جوامع انسانی به وجود می‌آیند. به‌همین دلیل اگر بتوانند محوطه‌ای باستانی را پیدا کنند که تغییرات فرهنگی یک جامعه به‌طور پی‌در‌پی در آنجا قابل‌مشاهده باشد، آنجا محوطه‌ای ایدئال برای باستان‌شناسان خواهد بود. محوطه سیلک شمالی و جنوبی یکی از محوطه‌ها است که به باستان‌شناسان اجازه می‌دهد تغییرات فرهنگی که به‌تدریج در طول 5000 سال در یک جامعه رخ داده است را مورد مطالعه و بررسی قرار داده و به رمزوراز علت این تغییرات پی ببرند.

نوشته های مشابه

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد.

دکمه بازگشت به بالا
بستن
بستن