تاریخ و تمدن

سی و سه پل اصفهان؛ شاهکار معماری عصر صفوی

فهرست مطالب

زیبایی‌ها و گردشگاه‌های استان اصفهان بی‌شمارند و محدود به بناهایی مانند مسجد امام، مسجد شیخ لطف الله، میدان نقش جهان و شاهکارهایی مانند کاخ چهل ستون و منارجنبان و… نیست. نباید فراموش کرد که زاینده‌رود، این شریان زندگی اصفهان و پل‌های مستقر بر آن نیز بخشی از هویت، تاریخ و تمدن اصفهان‌اند. پل‌های بزرگ و معروفی مانند پل خواجو، پل چوبی (جویی)، پل مارنان و سی و سه پل و… بناهایی‌اند که به‌علت معماری سنتی و جذابشان، باعث جذب بسیاری از گردشگران داخلی و خارجی شده‌اند.

سی و سه پل علاوه‌بر زیبایی حیرت‌انگیزش، طولانی‌ترین پلی است که روی زنده‌رود ساخته شده است و بر عریض‌ترین بخش رودخانه قرار دارد. معمار این شاهکار تاریخی استاد حسین بنا اصفهانی است. این پل از انواع پل قوسی به شمار می‌آید و سبک معماری آن سبک اصفهانی است. سی و سه پل یکی از آثار کهن شهر اصفهان است؛ به‌طوری‌که قدمت آن را حدود چهارسده بیان کرده‌اند. سی و سه پل در دوران حکومت صفویان ساخته شده است. با من در نابرو همراه باشید تا بخشی از جاذبه‌های سی و سه پل از دیدنی های اصفهان را مرور کنیم که باعث جذب هرروزه گردشگران بی‌شمار در استان و شهر اصفهان می‌شود.

وجه تسمیه سی و سه پل و نام‌های دیگرش

سی و سه پل به‌دستور و همت «الله وردی‌ خان اوندیلادزه» روی زاینده‌رود بنا شده است که یکی از سپهسالاران و سرداران مشهور شاه عباس بود. به همین علت یکی از نام‌های این پل «الله وردی‌ خان» است. این پل از گذشته تاکنون به چند اسم دیگر نامیده شده است: پل شاه عباسی (به‌علت این که در زمان سلطنت وی ساخته شده است)، پل جلفا (چون معبر مردم به جلفا بوده است)، پل ۴۰ چشمه (زیرا در ابتدا ۴۰ چشمه داشته است) و امروزه سی و سه پل خوانده می‌شود؛ چون ۳۳ چشمه دارد.

سی و سه پل

سی و سه پل؛ شاه‌راه ارتباطی گذشته تاکنون

یکی از نکاتی که می‌توان درباره سی و سه پل بیان کرد این است که این پل چهارباغ عباسی را به چهارباغ بالا، هزار جریب، عباس آباد و جلفا متصل می‌کند. این مسیر در گذشته شاه‌راه ارتباطی در اصفهان به شمار می‌رفته است و امروزه نیز بسیاری از مردم شهر از آن به همین عنوان استفاده می‌کنند.

سی و سه پل اصفهان

تاریخ شفاهی درباره سی و سه پل

درباره گذشته این پل سخن‌های بسیاری وجود دارد. می‌گویند در زمان شاه عباس این پل ۴۰ دهانه داشته است و به‌مرور وقتی درختان در امتداد آن کاشته ‌شدند و همچنین با انحراف آب، چند دهانه‌اش مسدود و متروک شد. امروزه ۳۳ دهانه دارد که در مواقع پرآبی رودخانه، انعکاس آب در آن منظره‌ای رویایی ایجاد می‌کند که نمونه آن را در کمتر جایی می‌توان مشاهده کرد. همچنین می‌گویند این پل در ابتدا ۳۶۰ متر طول داشته است و ۴۰ چشمه (طاق بزرگ). درحالی‌که امروزه ۲۹۵ متر طول و ۳۳ دهانه دارد.


این پل در انتهای جنوبی خیابان چهارباغ ساخته شده است. در شمال‌شرقی پل، یعنی در ابتدای خیابانی که به‌سمت شرق ادامه دارد، ساختمانی آجری به‌یاد کمال الدین اسماعیل ساخته شده و این خیابان به‌نام آن بزرگوار نام‌گذاری شده است که در ادامه به پل خواجو و پل چوبی (جویی) می‌رسد.

درباره ساخت این بنا اختلاف‌نظرهایی وجود دارند. بعضی معتقدند ایده ساخت این پل به سال ۱۰۰۸ قمری بازمی‌گردد که آن زمان، دوازدهمین سالگرد سلطنت شاه عباس اول نیز بود. سپس سردار سپاه شاه عباس، الله وردی‌ خان، آن را تکمیل کرده و در سال ۱۰۱۱ قمری پایان یافته است. بعضی محققان تاریخ‌های دیگری را مطرح می‌کنند.

در گذشته بسیاری از مراسم پیرامون این پل یا روی آن انجام می‌شد، ازجمله جشن «آب‌ پاشان»، «خاج شویان» و جشن «آبریزگان» که ارامنه اصفهان این جشن‌ها را بر سی و سه پل برگزار می‌کردند. خاج شویان مراسمی بود که ارامنه، آن را در ۱۳ ژانویه (۲۴ دی) روی سی و سه پل برگزار می‌کردند. در آن روز آن‌ها این حق را داشتند که به ابتدای پل بیایند و با صنعت‌گران اصفهانی معامله و دادوستد کالا انجام دهند؛ اما حق عبور از پل را نداشتند.

سی و سه پل اصفهان

در جشن آبریزگان و آب پاشان که هردوی آن‌ها نیز مخصوص ارامنه بود، در ۱۳ تیر برگزار می‌شد و همه مردم اعم از شاه و بزرگان، رجال، شعرا و مردم شرکت می‌کردند و با آب و گلابی که بر سر و روی یکدیگر می‌ریختند، به شادی و شادمانی می‌پرداختند. نوروز مراسم مشهور دیگری بود که روی این پل تاریخی برگزار می‌شد و ۷ شبانه‌روز ادامه داشت. در این ایام سی و سه پل چراغانی و گاهی گل‌ریزان هم انجام می‌شد.

معماری سی و سه پل

سایکس، جهانگرد معروف، سی و سه پل را شاهکاری در معماری ایران نامیده است و آن را از پل‌های درجه اول جهان می‌داند. اکنون این پل زیبا و جذاب ۳۳ دهانه دارد. طول آن ۲۹۵ متر است و ۱۴ متر عرض دارد. یکی از عجایب این پل که آن را به شاهکار معماری و ساخت‌وساز سنتی بدل کرده، مصالح و مواد به‌کاررفته در ساختمان این بنا هستند.

برای ساخت این پل سه نوع مصالح به کار رفته‌اند. قسمت‌های زیرین آن از سنگ ساخته شده و در قسمت‌های فوقانی آن از آجر و ملات ساروج و گچ استفاده شده است. پایه پل طوری ساخته شده که رطوبت‌پذیری، دوام و پایداری‌اش را افزایش می‌دهد.

سی و سه پل اصفهان

این پل تنها پلی است که بر بستر سنگ بنا نشده ‌است. بستر آن شن و ماسه است. به این علت، معماران عصر صفوی زیر پایه‌های این پل را تا عمق ۳۰متری شمع‌کوبی کرده‌اند و همین مساله حیات و دوام پل را به وجود آب در کناره‌های آن وابسته کرده است. اگر آب به این پایه‌ها نرسد، پایه‌ها ترک می‌خورند و فرو می‌نشینند.

دوطرف این پل ۲۹۵متری، طاق‌نماهایی وجود دارند که مردم از زیر و بالای آن‌ها عبور می‌کنند؛ طاق‌نماهایی که از یک طرف به رودخانه و از طرف دیگر به پل مشرف‌اند. این‌ها معبری باریک و مسقف در دو سمت پل به وجود آورده‌اند و راهروهایی زیبا و هم‌سطح و برابر ایجاد کرده‌اند که هنگام عبور از آن هنگامی که رودخانه پر آب باشد، حس طراوت و تازگی آب به انسان منتقل می‌شود و او را به وجد می‌آورند.

پیاده‌روی پل ۹۹ طاقچه دارد که پیشتر نقاشی‌هایی بر آن دیده می‌شدند و اکنون وجود ندارند. طاق‌های پل ستون‌هایی بسیار محکم به‌ارتفاع هفت تا ۹ متر دارند. در گذشته این پل شش معبر داشته است که اکنون دو معبر دارد. یکی از زیبایی‌های این پل، ایوانچه‌ها و غرفه‌های زیبا در دو طرف پل‌اند که محلی‌اند برای نشستن اهالی و عبورومرور که در سایه آن‌ها می‌توان اندکی نشست و خستگی روزانه را به فراموشی سپرد.

سی و سه پل اصفهان

موقعیت فعلی سی و سه پل

این پل در انتهای جنوبی خیابان چهارباغ ساخته شده است. در شمال‌شرقی پل، یعنی در ابتدای خیابانی که به‌سمت شرق ادامه دارد، ساختمانی آجری به‌یاد کمال الدین اسماعیل ساخته شده و این خیابان به‌نام آن بزرگوار نام‌گذاری شده است که در ادامه به پل خواجو و پل چوبی (جویی) می‌رسد.

حرف پایانی

اگر قصد دارید به اصفهان سفر کنید و مهمان ما در شهر اصفهان شوید، پل‌های زیبا، مستحکم و کهن این شهر را فراموش نکنید. حتما به آن‌ها سری بزنید تا از این شاهکارهای معماری سنتی لذت ببرید و به هنر دست و فکر پدرانمان افتخار کنید. حتما در کنار این پل‌ها عکس یادگاری بگیرید و برای اقوام و خویشانتان سوغات ببرید.

نوشته های مشابه

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد.

دکمه بازگشت به بالا
بستن
بستن