فرهنگ و هنر

غرق در آرامش در آرامگاه شیخ احمد جامی

فهرست مطالب

آرامگاه شیخ احمد جامی از مکان‌هایی است که صفایی وصف‌ناپذیر دارند؛ پای برهنه در حیاط قدم‌زدن و نسیم روح‌نواز آرامشی عجیب می‌بخشند. امروز با پای برهنه قدم در این مامن آرامش‌بخش از جاهای دیدنی خراسان رضوی می‌گذاریم. با ما در نابرو همراه باشید.

شگفتی به‌محض ورود

همان ابتدا که می‌خواهید قدم داخل فضای آرامگاه شیخ احمد جامی بگذارید شگفت‌زده می‌شوید، چراکه در قسمت ورودی از شما می‌خواهند کفش‌هایتان را درآورید و پابرهنه پا به این فضای دل‌انگیز بگذارید. شاید عجیب به‌نظر برسد و در ابتدا کمی مقاومت کنید، اما به‌محض ورود به حیاط حسی فوق‌العاده خواهید داشت. شاید هم کمی پایتان اذیت شود، ولی همان هم لذت‌بخش است.

قدمت بنا

این جاذبه دیدنی تقریبا متعلق به ۸۰۰ سال پیش است. آرامگاه شیخ احمد جامی فقط آرامگاه نیست، بلکه مجموعه‌ای است از ایوان، گنبدخانه، گنبد سفید، مسجد کرمانی، مدرسه امیر جلال‌الدین فیروزشاهی، مسجد عتیق، مقبره شیخ احمد جامی و مسجد جامع نو. البته بخش‌های دیگری هم به‌مرور زمان اضافه شده‌اند مانند آب‌انبار، مسجد زیرزمینی و قبرهایی که در نزدیکی مقبره قرار گرفته‌اند.

آرامگاه شیخ احمد جامی

اولین قسمت این مجموعه که توجه را به خود جلب می‌کند، در ورودی آن است که قدمتش به قرن هشتم هجری می‌رسد. نوشته‌هایی هم به‌خط کوفی روی این در چوبی نقش بسته‌اند که متاسفانه به‌علت ازبین‌رفتن بخش اعظمشان قابل‌خواندن نیستند.


منظره مقبره شیخ احمد بسیار زیباست. دور این فضا حصاری از سنگ مرمر سفید و سیاه کشیده شده و داخلش یک درخت بزرگ پسته قرار دارد که زیر سایه‌اش دو سنگ افقی و عمودی به چشم می‌خورند.

بعد از این به قسمت ورودی آرامگاه شیخ احمد جامی می‌رسید که خشتی است و در دوره‌های مختلف تزییناتی به آن اضافه شده است، برای مثال در دوره ایلخانی با گچ سفید شده و در دوره‌های بعدی به گچ‌بری آراسته شده و رنگ قرمز در آن به‌کار رفته است. در سمت راست قبرهای بسیاری را خواهید دید که سنگ‌هایی جالب دارند؛ روی سنگ‌ها حفره‌ای ایجاد شده که داخلش برای پرندگان دانه می‌ریزند.

فضای دل‌انگیز مقبره شیخ احمد جامی

منظره مقبره و آرامگاه شیخ احمد جامی بسیار زیباست. دور این فضا حصاری از سنگ مرمر سفید و سیاه کشیده شده و داخلش یک درخت بزرگ پسته قرار دارد که زیر سایه‌اش دو سنگ افقی و عمودی به چشم می‌خورند. یکی از این سنگ‌ها بالای سر شیخ احمد قرار گرفته و دیگری در قسمت پایین نصب شده که کتیبه دارد.

آرامگاه شیخ احمد جامی

درخت که خودرو در این قسمت روییده، به‌حدی مقدس شمرده می‌شود که نوادگان شیخ احمد جامی به‌هیچ‌وجه علاقه‌ای به از بین بردنش ندارند، هر چند که ممکن است ریشه‌هایش به‌مرور مقبره را نابود کند.

یکی از دلایل مقدس‌شمردن درخت این است که در باور بسیاری از افراد، درخت نمادی از زندگی و جاودانگی است و نشان از جاودانه‌بودن یاد و خاطره شیخ احمد دارد. در خراسان و به‌خصوص در تربت جام درخت پسته بسیار است و تصور بر این است که این درخت فقط بر سر مزار بزرگان می‌روید، نه هر کسی. اگر کمی دقت کنید، تعداد زیادی یادگاری‌ به‌دست زایران و گردشگران در این قسمت نوشته شده است.

ایوان آرامگاه شیخ احمد جامی

کسانی که برای یادکردن از شیخ احمد به این مکان می‌آیند، چند دقیقه‌ای تامل می‌کنند و زیرلب ذکر می‎‌گویند؛ اما بخش‌های دیگر هم بسیار جالب‌توجه هستند. ایوان این مجموعه که در گذشته به «طاق درب» مشهور بوده، از نقاط دیدنی مجموعه است و مقابل گنبدخانه قرار گرفته و نمادی از صلابت است. ارتفاع این ایوان نشان می‌دهد که معماری‌اش به نیمه اول قرن هشتم هجری برمی‌گردد و به‌سبک آذری بنا شده است.

ساخت ایوان در سال ۷۲۰ هجری قمری به پایان رسیده است. از نظر برخی باستان‌شناسان، طرح‌هایی به‌کاررفته در این ایوان، شباهت زیادی به سردر مساجد دوره ایلخانی دارد و تا حدی هم یادآور مسجد جامع یزد و اشترجان است. البته به‌جای دو مناره مرتفع که در معماری ایلخانی دیده می‌شود، از دو گلدسته زیبا استفاده شده است.

تزیینات ایوان آرامگاه شیخ احمد جامی در طی زمان دچار تغییراتی شده است، برای مثال کاشی‌هایی به‌رنگ سفید و نقره‌ای و لاجوردی در دوره تیموری اضافه شده‌اند یا کاشی‌هایی با نقوش متنوع در دوره صفویه. از دیگر نکته‌های جالب درباره این ایوان، نقش دو اژدها در لچکی سردر آن است که در دوره مغول بسیار رایج بوده است.

آرامگاه شیخ احمد جامی

گنبدخانه آرامگاه شیخ احمد جامی

گنبدخانه در سال ۶۳۳ هجری قمری روی شالوده خانقاهی ساخته شد و خود شیخ آن را بنا کرد. گنبدخانه در امتداد ایوان قرار دارد و در گذشته منفرد بوده اما اکنون به بیرون دید ندارد، زیرا از چهار سو محاصره شده است.

این بنا چهار سه‌کنج، دو اتاق، چهار طاق هشت‌ضلعی و سه ورودی دارد. گنبدخانه در دو مرحله ساخته شده است، ابتدا ملک رکن‌الدین کرت شروع به ساختن آن کرد اما پس از مدتی این کار رها شد تا اینکه ابوالحسن محمد کرت ساختش را به‌دست گرفت.

در گذشته فضای داخلی این بنا پر از کاشی‌کاری‌های نفیس بوده که متاسفانه بعدها با گچ پوشانده می‌شود. روی این پوشش گچی هم یادگاری‌های فراوانی نوشته شده است. ساختار گنبدخانه تا به امروز تغییر نکرده است اما تزییناتش تغییراتی کرده است. یکی از زیبایی‌های این بنا، دو دایره سوره اخلاص است که از یک هشت‌ضلعی و ستاره ایرانی تشکیل شده است. شمسه‌ها، نقوش هندسی و لوزی‌شکل، نقش محراب و نقش گلدان پر از گل هم از دیگر تزیینات جالب‌توجه این بنا هستند.

گنبد سفید یا مسجد رواق

گنبد سفید به «مسجد سردر» یا «مسجد رواق» هم شهرت دارد و در سال ۶۳۳ هجری قمری به‌دست سلطان سنجر سلجوقی در ضلع شمال غربی گنبدخانه ساخته شد. درب ورودی گنبد سفید کنار در گنبدخانه قرار دارد و دو شاه‌نشین دارد که مقرنس‌کاری‌هایی زیبا و منحصربه‌فرد در آن دیده می‌شود.

بنای مسجد آرامگاه شیخ احمد جامی از خشت و آجر است و مقرنس‌های آن از گچ. در قسمت ورودی هم آجرهای لعاب‌دار کار شده است. دو مقبره هم در این قسمت قرار گرفته است که یکی متعلق به ملک غیاث‌الدین محمد کرت و دیگری متعلق به شیخ شهاب‌الدین اسماعیل است.

آرامگاه شیخ احمد جامی

مسجد عتیق

مسجد عتیق آرامگاه شیخ احمد جامی در ضلع جنوبی گنبدخانه بنا شده است و گمان زده می‌شود که این مسجد در گذشته مسجد جامع بوده باشد. فضای آن شامل شبستان و پنج رواق می‌شود. این بنا به‌شیوه آذری ساخته شده است که نشانه‌اش استفاده از آجر حتی در نماهای داخلی است. کتیبه‌های این قسمت نیز تزیینات گچی بسیاری دارند و کاشی‌های رنگی بسیار زیبایی در قسمت طاق آن به‌کار رفته است.

مسجد کرمانی

یکی از قسمت‌های فوق‌العاده این مجموعه، مسجد کرمانی است که از شاهکارهای معماری اسلامی به‌شمار می‌رود و سازنده‌ای به همین نام دارد. این بنا چله‌خانه و شاه‌نشین دارد و در قسمت ورودی‌اش ایوانچه‌ای هست که با مقرنس و تصاویر گل و بوته آراسته شده است. درِ ورودی مسجد کرمانی چوبی و بسیار زیباست. در دیواره‌های مسجد آرامگاه شیخ احمد جامی کتیبه‌ای وجود دارد که سوره یس در آن نوشته شده است. سقف به‌شکل گنبدی بزرگ روزنه‌دار ساخته شده تا جلوه بیشتری داشته باشد.

بنای تاریخی و قدیمی

سنگ مقدس

هنگامی که از داخل خیابان به‌سمت آرامگاه شیخ احمد جامی می‌پیچید، در همان ابتدای راه سنگی را در سمت چپ خود می‌بینید. بسیاری از افراد و به‌خصوص مردم محلی باور دارند که شیخ احمد جامی پس از ۱۸ سال که گوشه عزلت گزیده بود، سوار بر این سنگ از بزد تا تربت جام پرواز کرده است و به همین خاطر احترامی خاص برایش قایل هستند.

شیخ احمد جامی کیست؟

شیخ احمد جامی عارف، شاعر، فیلسوف و موسیقی‌دان شهیر قرن پنجم و ششم هجری قمری است. شیخ احمد در سال ۴۴۰ هجری در روستایی به‌نام نامق در کاشمر کنونی متولد شد و در ۹۵سالگی در تربت جام دار فانی را وداع گفت.

مسیر زندگی وی بسیار جالب بود؛ در ۲۲سالگی تحولی درونی را تجربه کرد و همین امر سبب شد که به عرفان روی آورد. برای تحقق هرچه بیشتر اهداف عرفانی، حدود ۱۸ سال به‌تنهایی در ارتفاعات نامق و کوهستان بزد به سر برد و پس از آن در ۴۰سالگی شروع به تعلیم و تدریس و نگارش کتاب و رساله کرد.

فضای اطراف آرامگاه شیخ احمد جامی

فضای اطراف آرامگاه شیخ احمد هم به‌اندازه خود بنا زیباست و فضای سبز کنارش بسیار عالی و دلنشین است. داخل فضای سبز مجموعه‌ای قبر را خواهید دید که قصه‌هایی فراوان درباره‌شان وجود دارد. در قسمت ورودی فضای سبز و روبه‌روی آرامگاه یک دستگاه شارژ تلفن همراه برای رفاه حال گردشگران گذاشته شده است، بنابراین نگران تمام‌شدن شارژ گوشی خود نباشید.

علاوه‌براین‌ها در نزدیکی آرامگاه یک پاساژ و فروشگاه بزرگ صنایع دستی قرار دارد که می‌توانید برای خرید سوغات از آن دیدن کنید. در پاساژ خوراکی‌های مختلف مانند آش هم می‌توانید تهیه کنید.

آرامگاه شیخ احمد جامی

آرامگاه شیخ احمد جامی کجاست؟

آرامگاه شیخ احمد جامی در استان خراسان رضوی و شهرستان تربت جام قرار گرفته است و فاصله آن از شهر مشهد حدود ۱۶۶ کیلومتر است.

اقامت در نزدیکی آرامگاه شیخ احمد جام

اگر قصد بازدید از این آرامگاه را دارید، هم می‌توانید در هتل‌های شهرستان تربت جام اقامت کنید و هم بسته به برنامه سفر خود از هتل‌ها یا اقامتگاه‌های بوم‌گردی شهرها و روستاهای اطراف استفاده کنید.

نوشته های مشابه

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد.

دکمه بازگشت به بالا
بستن
بستن