طبیعت گردی

پل شهرستان زاینده‌ رود؛ قدیمی‌ترین پل ساخته‌شده روی رود اصفهان

فهرست مطالب

پل‌های تاریخی ساخته‌شده روی رودخانه زاینده‌رود یکی از جاذبه‌های دیدنی و باارزش شهر اصفهان محسوب می‌شوند که به‌تنهایی دلیل خوبی برای سفر به نصف جهان هستند. این سازه‌ها که در گذشته نقش حیاتی و مهم برای رفت‌وآمد و حمل‌ونقل و عبور کاروان‌ها داشته‌اند، امروزه علاوه‌بر این نقش‌ها در ردیف آثار باارزش تاریخی و میراث به‌جامانده از گذشتگانمان نیز قرار گرفته‌اند. وقتی روی این پل‌ها قدم می‌زنیم یا از فراز آن‌ها به چهره نصف جهان نگاه می‌کنیم یا جریان زیبای آب زیر پایمان را می‌بینیم، انگار به گذشته وارد می‌شویم. پل‌ها جدا از نقش و کارکردشان در فضای شهری، از نظر معماری آثار باارزشی‌اند که تزیینات به‌کاررفته در آن‌ها و دقت و حساسیتی که در محاسبات ساختشان وجود دارد به اهمیت آن‌ها می‌افزایند. با من در نابرو همراه باشید تا روی یکی از پل‌های قدیمی و دیدنی اصفهان، یعنی پل شهرستان قدم بزنیم!

قدیمی‌ترین پل ساخته‌شده بر زاینده‌رود و وجه تسیمه آن

پل شهرستان یادگاری از دوران ساسانیان است و به‌همین دلیل قدیمی‌ترین پل ساخته‌شده روی زاینده‌رود محسوب می‌شود. علت نام‌گذاری‌اش را برخی قرارگرفتن روستایی به همین اسم در نزدیکی پل و در شرق اصفهان می‌دانند.

پل شهرستان زاینده‌ رود

انحنای پل شهرستان؛ بارزترین وجه ظاهری آن

اولین نکته‌ای که بعد از دیدن پل توجهمان را جلب می‌کند، منحنی‌بودن آن است؛ به‌طوری‌که وقتی در مرکز آن می‌ایستیم، درواقع روی مرتفع‌ترین قسمت آن ایستاده‌ایم. این انحنا باعث استحکام و ایستایی هرچه بیشتر آن شده است. از طرف دیگر وجود این انحنا در مرکز پل از ورود ناگهانی جریان آب رودخانه در مواقع طغیان و بالاآمدن سطح آب جلوگیری می‌کند. این طراحی حساب‌شده و کاملا مهندسی برای یک سازه‌ آبی، تا حد زیادی از تخریبش بر اثر شدت فشار آب کم می‌کند.


پل شهرستان در مجاورت تپه‌ای باستانی به‌نام تپه اشرف قرار گرفته که در متون قدیمی به نام سارویه معرفی شده است.

اگر بیشتر دقت کنیم علت دیگری برای ساخت خاص این پل نمایان می‌شود: وجود این قوس آب‌های سطحی و آب‌های جمع‌شده باران را از مرکز به اطراف هدایت می‌کند. همچنین با تخلیه آب‌ها از نفوذ رطوبت آب به قسمت‌های زیرین جلوگیری می‌کند که درواقع طاق دهانه‌ها را تشکیل می‌دهند و آن‌ها را از آسیب محافظت می‌کند.

پل شهرستان زاینده‌ رود

مشخصات پل شهرستان

طول پل حدود ۱۰۷ متر و عرضش حدود پنج متر است. پل شهرستان در راستای شمال به جنوب ساخته شده است، اما با کمی انحراف. با‌توجه‌به‌ این که زمان ساخت پل به دوره‌ ساسانی برمی‌گردد، می‌توان گفت فقط پل شوشتر و پل دزفول از نظر قدمت با آن برابری می‌کنند. دهانه‌های پل در دو قسمت و در دو ردیف بالایی و پایینی ساخته شده‌اند.

پل شهرستان زاینده‌ رود

۱۳ دهانه در پایین و هشت دهانه در بالا درنظر گرفته شده‌اند. دهانه‌های پایینی عرض بیش‌تری دارند و برای جریان دایمی آب ساخته شده‌اند. دهانه‌های بالایی عرض کمتری دارند و درحقیقت راهکاری است برای کنترل طغیان رودخانه و بالاآمدن سطح آب.

در حالت معمول، دهانه‌های بالایی می‌توانند به‌عنوان اتاقک‌هایی برای استراحت استفاده شوند. قابلیت دیگر این شیوه ساخت این است که اگر قسمت‌هایی از پل نیاز به ترمیم و بازسازی داشته باشد، این دهانه‌ها امکان دسترسی به قسمت‌های مختلف پل را فراهم می‌کنند. در بعضی منابع قدیمی نقل شده است که وجود آن‌ها به‌نوعی برای صرفه‌جویی در مصرف آجر هنگام ساخت پل درنظر گرفته شده‌اند و این شیوه، میزان استفاده از مصالح را تا حد زیادی کاهش می‌دهد.

پل شهرستان زاینده‌ رود

علت ایستایی بلندمدت پل شهرستان

آنچه باعث استحکام و دوام پل از زمان ساسانیان تا امروز شده است انتخاب بستر صخره‌ای برای ساخت آن است. بستر زاینده‌رود در این قسمت شهر اصفهان حالت سنگی و صخره‌ای دارد که تنها قسمتی از رودخانه است که بسترش از جنس سنگ است؛ درحالی‌که دیگر قسمت‌های آن از جنس شن و ماسه تشکیل شده‌اند.

بسیاری از اهل فن این موضوع را علتی قانع‌کننده‌ برای پایداری آن از زمان‌های دور تا به حال می‌دانند. زمان بسیار زیادی در حدود ۱۵ قرن از ساخت آن می‌گذرد و با وجود مرمت‌هایی که انجام شده است، بازهم پایداری و ایستایی پل قابل‌توجه است. احتمالا وجود همین سنگ‌های آماده و در اندازه‌های مختلف، از نظر اقتصادی و کاهش هزینه ساخت‌وساز برای ساسانیان بسیار ارزشمند بوده است.

شاه‌نشین پل شهرستان

شاه‌نشین پل شهرستان در قسمت شمالی آن قرار دارد. همان‌طور‌که محوطه شاه‌نشین در پل‌های دیگر کاربری‌های متفاوتی دارند، در اینجا نیز به همین صورت است. برای مثال این قسمت سالیان‌سال به‌عنوان باجه‌ای برای گرفتن عوارض از کاروان‌ها بوده است و گاهی نیز در زمان‌های خاص به‌عنوان جایگاهی برای اسکان موقت بزرگان و سران کشوری برای تماشای مراسم مختلف استفاده می‌شده است. یکی از این مراسم که هم در پل شهرستان و هم در پل خواجو به‌طور مفصل برگزار می‌شده، جشن آب‌پاشان بوده است.

پل شهرستان زاینده‌ رود

وضعیت پل شهرستان در دوران حاضر

در سال‌های اخیر با منحرف‌کردن مسیر جریان آب زاینده‌رود به‌سمت جنوب، فضایی به‌صورت آبگیر در اطراف پل به وجود آمده است. هرچند رودخانه از مسیر طبیعی‌اش خارج شده، اما قطع جریان آب از فرسایش بیش‌ازپیش پل جلوگیری کرده است و با ساخت یک کانال بتنی در جنوب‌غرب آن، این آبگیر از آب پر می‌شود.

تپه باستانی اشرف و آرامگاه الراشد بالله

پل شهرستان در مجاورت تپه‌ای باستانی به‌نام تپه اشرف قرار گرفته که در متون قدیمی به نام سارویه معرفی شده است.

پل شهرستان زاینده‌ رود

به‌جز آن در شمال‌غرب پل، گنبدی آجری با پرچمی سبز بر بالای آن می‌بینیم که در اصل بنای آرامگاه الراشد بالله است و قدمت آن به سال ۵۳۲ هجری قمری برمی‌گردد.

پل شهرستان زاینده‌ رود

نمایشگاه‌های بین‌المللی

به‌جز جاذبه‌های تاریخی، در نزدیکی این سازه و در قسمت جنوبی پل، ساختمان بزرگ نمایشگاه‌های بین‌المللی و دایمی استان اصفهان قرار دارد. این نمایشگاه به‌صورت دو قسمت مجزا از یکدیگر، یکی به‌شکل خیمه‌ای بزرگ و دیگری به‌شکل سوله فولادی مرتفع و وسیع است.

پل شهرستان زاینده‌ رود

هرچند قرارگرفتن این دو سازه در نزدیکی پل به چشم‌انداز آن آسیب زده، اما پس از دیدن‌کردن از این پل تاریخی، دسترسی را به نمایشگاه فراهم کرده است.

پل شهرستان زاینده‌ رود

اگر کمی بیش‌تر دقت کنیم و به اطرافمان نگاهی بیاندازیم، منظره زیبایی را در شرق پل خواهیم دید. دیدن آسمان آبی و آبگیر سبزرنگ در ترکیب با یکدیگر زیبایی بی‌مانندی را به وجود آورده که فضای جالب و چشمگیری را برای عکاسی در اختیار بازدیدکننده‌ها قرار داده است.

نوشته های مشابه

پاسخی بگذارید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *

دکمه بازگشت به بالا
بستن
بستن