خیابان گردی

جاده سنگفرش شاه‌ عباسی سمنان؛ سفر به دوران کهن در جاده‌ای سنگی

فهرست مطالب

جاده‌ ابریشم یکی از جاده‌ها و شاهراه‌های ارتباطی میان آسیا و اروپا‌ بوده که به دلیل شهرت یکی از کالاهای تجاری آن، ابریشم، به این نام خوانده شد. در واقع این جاده شبکه‌ای از راه‌ها بوده که با هدف تجارت، ملل و تمدن‌های قاره آسیا را به آفریقا و اروپا متصل می‌کرد. مسیری که تا سده‌ 15 میلادی به مدت 1700 سال بزرگ‌ترین شبکه ارتباطی دنیا بود. این جاده انشعابات مختلفی داشته است. امتداد یکی از این انشعابات، جاده سنگفرش شاه‌ عباسی بوده که امروز در نابرو به آن خواهیم پرداخت.

جاده ابریشم یا جاده سنگفرش شاه‌ عباسی

جاده سنگفرش شاه‌ عباسی از جنوب آسیا آغاز و در ادامه با گذر از فلات تبت و هند به محدوده‌ شرقی ایران‌زمین می‌رسید. در ایران با گذر از طوس به نیشابور می‌رسید و از مسیر‌های کوهستانی و فرعی به دشت‌های ساحلی دریای خزر، مانند گرگان و انزلی ادامه می‌یافت و از شاخه‌ اصلی آن از مسیر بسطام (شاهرود)، دامغان، سمنان، ری، قزوین، زنجان و تبریز به آسیای صغیر راه می‌پیمود. سپس از طریق ترکیه و عراق (بین النهرین) به بخش‌های شمالی آفریقا و مغرب (مراکش) و از مسیر تنگه جبل الطارق به اسپانیا منتهی می‌شد.

جاده سنگفرش شاه‌عباسی

چهارراهی در مسیر جاده ابریشم

جاده‌ ابریشم پس از گذشتن از شهر‌های شاهرود، دامغان و سمنان به منطقه گرمسار (خوار) می‌رسید و پس از عبور از تنگه‌ باریک و پرپیچ‌وخم سردره به سوی سرزمین راگا (ری) پیش می‌رفت. شاخه‌هایی از جاده سنگفرش شاه‌ عباسی در خوار از جاده‌ اصلی جدا شده و کاروان‌ها برای رسیدن به سرزمین طبرستان (مازندران) در شمال و عزیمت به سوی کاشان و اصفهان در جنوب از راه‌های منشعب از جاده‌ اصلی استفاده می‌کردند.

جاده‌ سنگفرش شاه‌ عباسی

جاده‌ سنگفرش شاه عباسی دنباله‌ جاده‌ معروف ری به اصفهان ساخته شده است. این جاده در سال 1051 هجری قمری در عصر سلطنت شاه عباس اول صفوی ساخته شده و به نام راه جاده سنگفرش شاه‌ عباسی یا جاده‌ سنگفرش معروف است.

جالب است بدانید جاده سنگفرش شاه‌ عباسی به طول 35 کیلومتر و عرض پنج متر در مسیر شاهراه تاریخی اصفهان-ساری، برای سهولت رفت‌وآمد کاروانیان احداث شده تا کاروان‌ها را از گزند سیلاب و زمین‌های گل‌آلود و چسبناک در فصل بارش حفظ کند.

جاده سنگفرش شاه‌عباسی

پل‌ها در مسیر جاده‌ سنگفرش شاه عباسی

دو پل مهم در مسیر جاده سنگفرش شاه‌ عباسی قرار داشته است که عبارتند از پل سفید و پل سیاه. پل سیاه بر روی رودخانه‌ شور(لات جمعه) و پل سفید بر روی رودخانه‌ گلو احداث گردیده بود. پل رودخانه‌ سفید دارای هفت دهنه بوده و بخش‌های مانده از آن نشانگر عظمت و ساخت و ساز معماری کویری در آن زمان بوده است. در بعضی از این طاق‌چشمه‌ها، محلی برای اطراق کاروانیان تعبیه شده بود. طاق‌چشمه‌ها و بخش‌های باقی‌مانده‌ از پل بر اثر مرور زمان و متروکه شدن جاده و عدم استفاده، تخریب شده است. تا دو دهه‌ پیش آب‌های ناشی از سیلاب‌های بهاری از زیر بقایای دهانه‌های پل، پس از سالیان دراز، کماکان جریان داشته است.

ساخت چنین جاده‌ها و پل‌هایی در دوره‌ی صفویه علاوه بر مقاصد تجاری و نظامی، به منظور آسایش و سهولت تردد کاروانیان در کوتاه‌ترین مسیر متعارف مورد‌توجه بوده است. جاده سنگفرش شاه‌ عباسی در تاریخ 25 اسفند 1380 با شماره‌ ثبت 5653 به عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده است.

جاذبه های جاده سنگفرش شاه‌عباسی

سفر به جاده‌ سنگفرش

سنگ سمبل سختی، ثبات، ماندگاری و ایستادگی است. سفر ذاتا رونده و مسافر مهاجری در حال گذر از سنگ‌های ثابت. جاده‌های سنگفرش، رونده‌ای گاه به عمق تاریخ و گاه به فراسوی زمان (آینده) بوده و هستند. جاده سنگفرش شاه‌ عباسی کویر گرمسار، حکایت‌های بی‌شماری بر جسم و جان خود دارد. حکایت‌هایی آموزنده، تامل برانگیز و درمانگر! دریای گسترده‌ کویر حل می‌کند و فرو می‌خورد هر آن‌چه که بر دامانش قدم بگذارد.


گرمسار در 110 کیلومتری جنوب شرقی تهران قرار دارد. بعد از سه راه افسریه به سمت جاده‌ مشهد حرکت ‌کنید. پس از عبور از ایوانکی و کوه‌های سردره، وارد شهر گرمسار شوید.

جاده سنگفرش شاه‌ عباسی در دل راه ابریشم، اقدام مهندسان ایرانی جهت امکان گذر از دریای آرام کویر است. بدون این جاده جز ماه‌هایی اندک از تابستان حرکت در کویر ممکن نبوده است. چه بسیار ره‌گم‌کردگانی که در کویر جان سپرده‌اند و چه کاروانیانی که در باتلاق کویر فرو رفته‌اند! اما با احداث جاده سنگفرش شاه‌ عباسی دیگر نه کسی راه گم کرده و نه آدمی و حیوانی در گل تپیده است.

ثبات و صداقت سنگ‌های جاده سنگفرش شاه‌ عباسی پس از گذشت سده‌های بسیار هنوز پیدا‌ست. اما افسوس که قدر این جاده‌ کهنسال و باارزش را ندانسته و دست به تخریب آن زده‌اند. عدم محافظت و کشیدن جاده‌ای در فاصله‌ای نزدیک به جاده سنگفرش شاه‌ عباسی و تردد خودروهای بزرگ و کوچک و پرتعداد، در طول سال‌های اخیر موجب از ‌بین رفتن آن شده است

به چشم خود از ‌بین ‌رفتن پل‌های سنگی این جاده را دیده‌ام. مردمانی که قدر راه‌ها را ندانند و ارزش جاده‌های کهن ازین دست را نشناسند، هیچ‌گاه به مقصد نخواهند رسید.

جاده سنگفرش شاه‌عباسی

جاده‌ سنگفرش؛ واصل شهر‌های حاشیه کویر

جاده سنگفرش شاه‌ عباسی تنها راه ارتباطی شهر‌های حاشیه‌ کویر از جنوب تا شمال و شرق و غرب ایران است که شهر کوچک، اما مهم گرمسار (خور قدیم یا خورشید) را به شهر‌های بزرگی چون کاشان، اصفهان، کرمان، یزد و … وصل می‌کرد. این شاهراه قدیمی، هر‌چند که سالها‌ست از نفس افتاده و آرمیده، اما مملو از جاذبه‌های پر‌اهمیت گردشگری است.

اقبال عمومی

جای خوشحالی است که مردم منطقه نزدیک به جاده سنگفرش اقبالی چشمگیر به این جاده و بستر کویری آن از خود نشان می‌دهند و در طول سال به دیدار آن می‌شتابند؛ از جمله مشتاقان جاده سنگفرش شاه‌ عباسی هنرمندانی هستند که در قالب تورهای عکاسی، طراحی و نقاشی، ساعاتی را در کنار این جاده‌ کهن بسر می‌برند و علاقه‌مندی و توجه خود را از دریچه‌ لنز دوربین، بوم‌، قلمو و رنگ، مداد، زغال و کاغذ به ثبت می‌رسانند.

جاده سنگفرش شاه‌عباسی

جاده‌ سنگفرش، تامل‌برانگیز و درمانگر

بیش از 40 سال است که در کویر هستم و شاهد حضور گردشگران متعدد. گردشگران مختلفی با سن و سال، تحصیلات و تابعیت‌های مختلف. بنابراین می‌توانم بهترین سند بر ادعای تامل و تفکر انگیختگی و درمانگر بودن جاده‌ سنگفرش و کویر این منطقه باشم.

آن‌چه در طی این سال‌های طولانی مشاهده کرده‌ام:

  • شوق و ذوق وافر و جنب‌وجوش گردشگران در بدو ورود به کویر در رسیدن به ابتدای جاده سنگفرش شاه‌ عباسی
  • آرامش و سر‌در‌گریبانی آن‌ها پس از گذشت چند ساعت و چشم‌ بر افق دوختن و دور ‌شدن از جمع با گام‌هایی آرام. اعتراف صادقانه‌ همگی گردشگران توام با لبخند از تجربه حضورشان در کویر و بر جاده سنگفرش شاه عباسی در قالب عباراتی مشترک همچون: «کاملا تخلیه شدم»، «چه سکوتی!»، «واقعا آرامش‌بخشه»، «راه‌رفتن روی این خاک چه حس خوب و غیرقابل توصیفی داره»، «کاش می‌شد چندین ‌بار می‌آمدیم» و بیان تقابل شلوغی‌های شهر با کویر و خیابان‌های شهری با جاده سنگفرش در گفتگوهای جمعی.

راه دسترسی به جاده سنگفرش شاه‌ عباسی

گرمسار در 110 کیلومتری جنوب شرقی تهران قرار دارد. بعد از سه راه افسریه به سمت جاده‌ مشهد حرکت ‌کنید. پس از عبور از ایوانکی و کوه‌های سردره، وارد شهر گرمسار شوید. با عبور از میدان انقلاب، به سمت جاده‌ کمربندی حرکت ‌کنید؛ از میدان‌های شهید تفضلی، استاندارد و بسیج عبور ‌کنید تا در نهایت به میدان معلم برسید. به سمت بلوار ساروزن بروید. سپس با عبور از روستاهای کوشک، کهک، سنرد و علی‌آباد به ابتدا جاده‌ سنگفرش خواهید رسید. تا روستای علی‌آباد جاده سنگفرش شاه‌ عباسی آسفالت است. حدود 10 کیلومتر را در جاده‌ خاکی بپیمایید. آنگاه در سمت راست جاده، جاده‌ سنگفرش را خواهید دید.

نوشته های مشابه

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد.

دکمه بازگشت به بالا
بستن
بستن