خیابان سپه قزوین؛ اولین خیابان ساخته شده در ایران

هر شهری چندین و چند خیابان دارد. خیابان‌های اصلی و فرعی مختلفی که مسیرهای دسترسی را در شهر فراهم می‌کنند؛ اما تا به‌حال از خودتان پرسیده‌اید اولین ایران در کدام شهر ساخته شد؟ خیابان سپه قزوین به‌عنوان اولین و قدیمی‌ترین خیابان ایران نامیده می‌شود. این خیابان که هنوز هم پابرجاست، در فهرست جاهای دیدنی قزوین و از مکان‌های گردشگری این شهر محسوب می‌شود. این مطلب من در نابرو درباره خیابان سپه قزوین است. اگر شما هم کنجکاو هستید که اولین خیابان ایران را بیشتر بشناسید، با من همراه باشید.

قزوین پایتخت جوان صفویان

شهر قزوین از نظر تعداد آثار تاریخی در سطح ایران و جهان جایگاه قابل‌توجهی دارد. اوج زیبایی، رونق و شکوه قزوین بین سال های ۹۳۵ تا ۱۰۰۶ قمری بود. زمانی‌که شاه طهماسب صفوی پایتخت خود را از تبریز به قزوین انتقال داد و این پایتخت جوان به‌تدریج توسعه و رونق جدیدی پیدا کرد. همچنین به‌دلیل وجود مرکز حکومت در این شهر، راه اقتصادی جاده ابریشم سال‌ها محل گذر تجار و بازرگانان بود و خیلی زود عمارت‌های مجلل، کوشک‌ها، دروازه‌ها و بازارها، کاروانسراها، آب انبارها، مساجد و باغهایی آباد و سرسبز همه شهر را فرا گرفتند. قزوین پنجاه سال در شکوه بی‌همتایش باقی ماند تا روزی که شاه عباس صفوی بنا به مصالحی پایتخت را از قزوین به اصفهان انتقال داد.

خیابان تاریخی سپه در قزوین

خیابان سپه قزوین اولین خیابان مدرن ایران

خیابان سپه اولین خیابان به‌شمار می‌آید. امروزه این خیابان در حدفاصل سر درب عمارت عالی قاپو تا چهار راه سپه با مساحت تقریبی۱۵۰۰۰ مترمربع قرار گرفته است. همانطور که گفتیم خیابان سپه در دوران شاه طهماسب صفوی احداث  و درسال ۱۳۰۷ در دوره رضاشاه سنگفرش شد. بنابراین این خیابان اولین خیابان مدرن و امروزی ایران هم محسوب می‌شود. خیابان سپه قزوین در سال ۱۳۸۷ به‌عنوان عنوان اولین خیابان ایران را  در فهرست آثار ملی از آن خود کرد. همچنین شهرداری قزوین در طی سال‌های ۱۳۸۷ تا ۱۳۸۹ پروژه عظیم سنگفرش همه پیاده‌رو‌ها و سواره‌روهای این خیابان را به‌منظور احیا این خیابان تاریخی اجرا کرد. خیابان سپه را با نام عالی قاپو یا خیابان دولتی نیز می‌شناسند؛ اما از سال ۱۳۰۷ بعد از با سفر رضاشاه به قزوین نام خیابان به‌طور رسمی را به خیابان سپه تعییر پیدا کرد؛ البته امروز این خیابان را با نام خیابان شهدا هم می‌شناسند.

موقعیت قرارگیری خیابان سپه قزوین

خیابان سپه از ضلع شمالی به کاخ چهل ستون و کاخ عالی قاپو می‌رسد. همچنین ضلع جنوبی خیابان سپه از مسجد جامع عتیق می‌گذرد و به خیابان سلامگاه و خیابان راه ری می‌رسد. این خیابان از قسمت شرقی مغازه‌های آجرنمایی با سبک بازارهای قدیمی دارد. خیابان سپه همیشه در بافت اصلی و قدیمی شهر و در دل بناهای مهم و کلیدی قزوین مانند بازار، مسجد و کاخ سلاطین بوده است. خیابان سپه و عمارت‌های تاریخی اطرافش جزو مهم‌ترین جاذبه‌های گردشگری قزوین هستند و گردشگران زیادی در سفر به قزوین از آن دیدن می‌کنند.

خیابان سپه قزوین

سردر عالی‌قاپو در بخش شمالی خیابان واقع شده و یکی از هفت دروازه بزرگی به شمار می‌رود که رو به دولت‌خانه صفویان باز می‌شود. روی کاشی‌های معرق پیشانی‌ این سردر کتیبه‌ای با خط ثلث به چشم می‌خورد که کار خوش‌نویسی آن را علیرضا عباسی انجام داده و یکی از عناصر زیبایی این سردر است. قسمت شرقی عالی‌ قاپو سراسر با ساختمان‌های قدیمی پوشیده شده است. میان آن‌ها مدرسه امید و خانه فرهنگ امیرکبیر از شهرت بیشتری برخوردار هستند. درست پشت سردر عالی‌قاپو مهم‌ترین بنای شهر یعنی عمارت چهل‌ستون در شمال خیابان سپه قرار گرفته است. کاخی زیبا که امروزه به موزه شهر تبدیل شده است. کاخ چهلستون قزوین در دوره شاه ‌طهماسب محل پذیرایی از مهمانان، سفیران دولت‌های بیگانه و بزرگان بوده است.

خیابان سپه سال‌های سال است که نظارگره غم و شادی مردم قزوین بوده است و بسیاری از مراسم‌های ملی باحضور جمعیت زیادی از اهالی قزوین در این خیابان برگزار می‌شود. مراسم‌هایی مانند مراسم عزاداری تاسوعا، عاشورا، اربعین حسینی، جشن‌های انقلاب، شب‌های احیا، اعیاد بزرگ و نیمه شعبان و… در این خیابان برپا می‌شوند و افراد زیادی در این مراسم شرکت می‌کنند.

علت نام گذاری خیابان سپه

طبق مستندات موجود و به گفته مورخان به نظر می‌رسد نام این خیابان هم از نام محله‌ای به همین نام در هرات گرفته شده‌است. در زمان شاه صفی خیابان را از سوی جنوب امتداد دادند و به گورستان جنوب شهر قزوین (گورستان کُهَنبر) رسانده‌اند. بعدها نام این خیابان بر قسمتی از محله شهرستان قدیم اطلاق شد و این بخش از شهر قزوین را محله خیابان نامیدند. اوایل ساخت خیابان عالی‌قاپو (سپه) حوض بزرگی در آن ساخته شده بود که آب در آن جاری بود. هرروز عصرها سراسر خیابان جارو و آبپاشی می‌شد. همچنین دو طرف خیابان چراغ‌هایی با پایه‌های زیبا نصب شده بود. نظافت و روشنایی این خیابان کنار درختان سرو آن صفا و صمیمیت خاصی را بر خیابان سپه حاکم کرده بود. امروزه هم همان درختان پیر سربه فلک کشیده جزیی از زیبایی و جذابیت این خیابان هستند که دو طرف خیابان را فراگرفته‌اند.

خیابان سپه قزوین

خیابان سپه امروزی

در زمان ناصرالدین شاه در بخش جنوبی خیابان یعنی از مقابل مسجد جامع تا چهارراه سپه کنونی، مهمانخانه و چاپارخانه احداث کردند و خیابان سپه را از قسمت شرق مهمانخانه با معابر باریکی به خیابان طهران متصل کردند. این منطقه از خیابان سپه درحال‌حاضر یکی از محله‌های بارفروشان است که به بازارچه‌ای پرتردد تبدیل شده است. ازجمله مغازه‌های موجود در خیابان سپه می‌توان به مغازه‌های عتیقه‌فروشی‌ اشاره کرد که هنوز هم در این خیابان خودنمایی می‌کنند. این مغازه‌ها از ویترین، چراغ‌ها و وسایل قدیمی گرفته تا خود مغازه‌ها با قدمت بالایی که دارند، عتیقه محسوب می‌شوند.

برای خاتمه بد نیست از حال‌وهوای این روزهای خیابان سپه هم حرفی بزنیم. سنگ فرش‌های کف خیابان، با پیاده‌روهای پهن و وسیع و دیوارهای قدیمی آجری بازارچه، مغازه‌های قدیمی و خاک‌گرفته عتیقه‌فروشی‌ها، بوی نان سنگک تازه که از خورجین دوچرخه قدیمی پیرمرد بلند می‌شود و… همه این ویژگی‌ها نشان می‌دهند که در خیابان سپه هنوز هم زندگی جریان دارد. هرچند طی سال‌های گذشته این خیابان چهره جدیدتری پیدا کرده و مدرن‌تر شده است؛ اما حس و انرژی این خیابان هنوز هم یادآور روزهای قدیمی بوده و شما را به می‌برد. اگر به قزوین سفر کردید، فراموش نکنید سری به این خیابان بزنید تا ردپای گذر سال‌های مختلف را بر بدن پیر خیابان سپه قزوین ببینید و نظرتان را با مخاطبان نابرو به اشتراک بگذارید.

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *