تاریخ و تمدن

خانه تاریخی سرتیپ سدهی خمینی شهر؛ معماری خاص دوره قاجار

ظل‌السلطان به‌عنوان حاکم اصفهان در زمان قاجار، دستور تخریب بسیاری از عمارت‌ها و بناهای باشکوه برجای مانده از گذشته را صادر کرد. در همان زمان یکی از مدرن‌ترین خانه‌ها توسط فرمانده سپاه او در شهرستان خمینی‌شهر اصفهان بنا شد. خانه تاریخی سرتیپ سدهی یک به معماری خاص خود شهرت دارد. این خانه درواقع یک شیوه جدید در ساختمان‌سازی آن دوران محسوب می‌شد. علت خاص بودن این خانه، وجود بعضی از عناصر معماری است که در آن زمان زیاد مرسوم نبود. برای آشنایی بیشتر با خانه سرتیپ سدهی با من در نابرو همراه باشید.

پیشینه خانه سرتیپ سدهی

سرتیپ محمدحسین خان امینی سدهی، یکی از فرماندهان ظل‌السلطان حاکم وقت اصفهان در زمان ناصرالدین شاه است. او در سال 1280 ه.ق متولد شد و در سال 1345 ه.ق وفات یافت. در تاریخ ایران، از نام او به نیکی یاد می‌شود؛ چراکه در دوران انقلاب مشروطیت، سال‌های جنگ جهانی اول، هرج و مرج، قحطی و بیماری با اقتدار تمام به حمایت از مردم بلند شد. براساس روایت‌ها، در سال 1315 ه.ق ظل‌السلطان قصد بازدید از خمینی‌شهر (با نام قدیم سده) را داشت. سرتیپ به‌دلیل عدم وجود محل پذیرایی مناسب، از حاکم درخواست مهلتی دو ساله کرد تا عمارتی در شان و شایسته او بنا کند.

سرانجام یک مجموعه تخصصی در مساحت 2350 مترمربع و در مدت زمان یک سال ساخته می‌شود. سردر ورودی خانه کتیبه‌ای است که ساخت این بنا در 1316-1315 ه.ق را نشان می‌دهد. همچنین با استناد به کتیبه‌ای دیگر در تالار پذیرایی خانه، می‌توان گفت ساخت این بنا یک‌سال به‌طول انجامید.

خانه سرتیپ سدهی

بررسی شواهد نشان می‌دهد که امکانات ساختمان‌سازی در آن زمان برای ساخت چنین مجموعه‌ بزرگی محدود بود. پس می‌توان تصور کرد این خانه را براساس یک نقشه زیبا طراحی و سپس با یک برنامه منظم و منسجم ساخته‌اند. از سوی دیگر افراد بسیار زیادی هم در ساخت این بنا شرکت داشته‌اند؛ چراکه مدت ساخت کوتاه بوده است. این عمارت همراه با چندین خانه دیگر در یک مجموعه بسیار بزرگ قرار گرفته که همگی از طریق یک دالان بلند به‌هم مرتبط هستند. خانه‌های دیگر این مجموعه هم به فرزندان سرهنگ سدهی تعلق دارند.

براساس متن موجود در کاشی‌های هشتی خانه، این عمارت با عنوان دیوان‌خانه سرتیپ محمدحسین خان امینی سدهی، فرمانده فوج جلالی قشون تحت امر ناصرالدین‌شاه قاجار معرفی شده است. این دیوان‌خانه تالار، حوض‌خانه، نارنجستان، برج مراقبت، بخش تابستان‌نشین و بخش زمستان‌نشین دارد. هدف از ساخت این عمارت تهیه یک محل اسکان برای پذیرایی مرفه از مقامات و رسیدگی به امور حکومتی و عدالتی بود. علاوه‌براین در خانه تاریخی سرتیپ سدهی حمام اختصاصی، اتاق خواب شخصی سرتیپ، میدان اسب‌دوانی، ظرف‌شوی‌خانه و یک حیاط وسیع برای مراسم‌ها دیده می‌شود. همه این امکانات مهر تاییدی بر طراحی خاص و مدرن این دیوان‌خانه هستند. در واقع، طراحی این دیوان‌خانه مانند یک شهرک کوچک فرماندهی است که آن را به بهترین شیوه در زمان خود طراحی کرده‌اند.

خانه سرتیپ سدهی

فضای داخلی خانه

زیباترین بخش مجموعه خانه سرتیپ سدهی، قسمت شاه‌نشین آن است. شاه‌نشین در شمال خانه و در تالار قرار می‌گیرد. معماری این بخش مانند معماری دوره قاجار تلفیقی از هنر سنتی ایران و اروپا به‌حساب می‌آید. از جمله این هنرهای چشم‌نواز می‌توان به پنجره‌های گره‌چینی، آیینه‌کاری، ستون‌های گچ‌بری شده با سرستون‌های برگ کنگری و نقاشی‌هایی از منظره‌های طبیعی اشاره کرد. سقف آن پوششی شبیه به کاغذ دیواری دارد که از روسیه خریداری شده است. شاه‌نشین به باغ و یک حوض نسبتا اشراف دارد. این طراحی و منظره چشم‌نواز پیش رو کمک بسیار زیادی به آرامش افراد می‌کند. معماری بیرونی تالار شاه‌نشین شباهت عجیبی با عمارت باغ ارم شیراز دارد.

کنار شاه‌نشین، حوض‌خانه را می‌بینید. این بخش برای رسیدگی و حل مشکلات مردم از جانب سرتیپ یا سایر مقامات استفاده می‌شد. سطح حوض‌خانه نسبت به تالار پایین‌تر و سقف آن هم بلندتر است. این دو عامل کمک بسیار زیادی برای خنکی هوا در این فضا می‌کند. کنار حوض‌خانه، اتاق خواب اختصاصی سرتیپ قرار دارد. متخصصان وجود این اتاق اختصاصی را بسیار قابل تامل می‌دانند. خانه سرتیپ سدهی اتاق‌های سه‌دری و پنج‌دری زیادی دارد؛ اما این اتاق، فقط برای استفاده سرتیپ بوده است. این امر در معماری قدیم ایران مرسوم نبود. به‌همین دلیل می‌توان آن را نکته خاص دیگری در طراحی این عمارت دانست. در واقع، مجاورت اتاق خواب اختصاصی با حوض‌خانه سبب می‌شود تا تغییرات دما به‌ویژه در تابستان محسوس نباشد.

خانه سرتیپ سدهی

طراحی خانه سرتیپ سدهی به‌صورت چهار فصل محسوب می‌شود. دو بخش تابستان‌نشین و زمستان‌نشین به‌صورت قرینه روبرو هم قرار گرفته‌اند. هر دو بخش تعدادی اتاق سه‌دری و پنج‌دری دارند. پس می‌توان گفت در طراحی این خانه به‌صورت کاملا هدف‌دار و تخصصی از عوامل طبیعی مانند نور خورشید و جریان هوا برای تامین روشنایی، گرمایش در زمستان و خنکی فضاها در تابستان استفاده شده است.

در قسمت دیگری از حیاط نارنجستان قرار دارد. نارنجستان خانه سرتیپ سدهی مانند یک باغ سرپوشیده کوچک یا گلخانه بوده که در آن انواع مختلفی از گیاهان و درختان مانند نارنج وجود داشته است. بنابراین در زمستان هم فضایی فرح‌بخش برای پذیرایی از مهمان‌ها وجود داشت. در جنوب خانه میدان اسب‌دوانی قرار دارد که امروز درختان میوه بومی را در آن کاشته‌اند. حمام اختصاصی هم بیرون از مجموعه قرار گرفته که می‌توانید با راهنمایی نگهبان از آن بازدید کنید.

خانه سرتیپ سدهی

خانه سرتیپ سدهی به‌منظور حفظ و حراست در اختیار شهرداری خمینی‌شهر و سازمان میراث فرهنگی استان اصفهان قرار گرفت. سرانجام در سال 1384 کاربری آن به‌عنوان موزه مردم‌شناسی خمینی‌شهر تایید شد. پس از مرمت در تاریخ اسفند 1387 خانه تاریخی سرتیپ سدهی به‌عنوان موزه مردم‌شناسی و صنایع دستی در معرض بازدید عموم قرار گرفت. این موزه شامل تجهیزات شکار، پول‌های رایج، وسایل کار و زندگی روزانه، پوشش مردم و همچنین بعضی اشیا کاربردی در زمان قاجار است. وسایل مورداستفاده در مناسبات خاص مانند سوگواری یا عروسی را هم در این خانه به‌نمایش گذاشته‌اند. بعضی از این وسایل توسط وراث سرتیپ به‌رایگان اهدا شده‌اند.

خانه سرتیپ سدهی

آدرس و بازدید

اگر قصد بازدید از این خانه را دارید باید به اصفهان، خمینی شهر و بلوار توحید بروید.

برای بازدید از این خانه باید 20000 تومان برای ورودی پرداخت کنید. همچنین ساعات بازدید از این خانه تاریخی از 8 تا 14 و از 16 تا 19 است. البته درنظر داشته باشید که در نیمه دوم سال ساعات بازدید نوبت عصر تغییر می‌کنند.

اگر شما هم از این خانه بازدید کرده‌اید، نظرتان را درباره آن با ما در نابرو به اشتراک بگذارید.

نوشته های مشابه

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد.

دکمه بازگشت به بالا
بستن
بستن