آیین و زیارت

بزرگ‌ترین کلیسای ارمنی پایتخت، کلیسای سرکیس مقدس تهران را بشناسید

فهرست مطالب

احتمالا میان عکس‌های تهران دهه ۵۰ عکس معروف کلیسای سرکیس مقدس در خیابان کریمخان زند را دیده‌اید. البته نمای امروز کلیسا در مقایسه با آن زمان تغییر کرده است. کلیسای سرکیس (سارکیس به‌گویش ارامنه) بزرگ‌ترین کلیسای ارمنی شهر تهران است. اهمیت کلیسای سرکیس مقدس به‌خاطر وجود مقر شورای خلیفه‌گری ارامنه تهران و منطقه شمال کشور است. خلیفه‌گری ارامنه مسئول رسیدگی به امور کلیساها و مدارس و گورستان‌ها و امور روزمره‌ای مثل ثبت ازدواج و طلاق و تولد است. دفتر خلیفه‌گری در محوطه این کلیسا قرار دارد. کلیسای سرکیس قدیس محل استقرار اسقف اعظم است و از این رو کلیسایی مهم برای ارامنه محسوب می‌شود. امروز به کلیسای سرکیس قدیس از جاذبه‌های تهران سر می‌زنیم و بیشتر با آن آشنا می‌شویم؛ در نابرو همراهمان باشید.

تاریخچه کلیسای سرکیس قدیس

برنامه ساخت این کلیسا در دهه ۱۳۴۰ به‌علت افزایش جمعیت ارامنه پایتخت آغاز شد و محلی که انتخاب شد، به نوعی مرکز محله‌های ارمنی‌نشین پایتخت بود. کلیساهای قدیمی پایتخت جنوب شهر بودند و نیاز به کلیسایی جدید برای ساکنان مناطق شمالی تهران احساس می‌شد.

یکی از خیرین ارمنی به‌نام «مارکار سرکیسیان» هزینه ساخت کلیسا را تقبل کرد و پس از فوتش نیز فرزندانش کار پدرشان را ادامه دادند. کلنگ احداث کلیسا روز ۱۴ فروردین ۱۳۴۳ با تشریفاتی خاص و در حضور اسقف اعظم ارامنه «آرداک مانوکیان» به زمین زده شد. طراحی و معماری کلیسا بر عهده مهندس «اوژن آفتاندلیانس» بود. ساخت کلیسا در سال ۱۳۴۹ به اتمام رسید و در ۹ اردیبهشت ۱۳۵۲ تقدیس و افتتاح شد.

کلیسای سرکیس مقدس تهران

سرکیس مقدس که بود؟

«سرکیس مقدس» از قدیسان ارمنی بود که در قرن چهارم میلادی در خدمت ارتش روم بود، اما به‌علت مسیحی‌بودن مجبور به ترک روم و بازگشت به ارمنستان شد. پادشاه وقت ارمنستان نیز به‌علت فشار امپراتور روم نتوانست او را بپذیرد و سرکیس مجبور به حضور در دربار و ارتش شاپور دوم ساسانی شد.


بر دیواره بالای محراب سه نقاشی دیده می‌شود که یکی از آنها صحنه نبرد وارطان مقدس با یزگرد دوم ساسانی است. نقاشی‌های دیگر مربوط به مصلوب‌شدن و عروج حضرت مسیح هستند.

درنهایت به سرکیس اتهام تبلیغ مسیحیت زدند و به همین بهانه او را همراه فرزند و تعدادی از یارانش کشتند. بنابراین او چهره‌ای مهم در نزد ارامنه است و در بسیاری از مناطق ارمنی‌نشین کلیسایی به‌نام او وجود دارد.

کلیسای سرکیس مقدس تهران

معماری کلیسای سرکیس مقدس

طرح کلیسا از معماری قرون وسطی و کلیساهای قدیمی ارمنستان الگوبرداری شده است و شکل کلی آن به‌صورت یک صلیب است. وقتی وارد کلیسا می‌شوید هم می‌توانید شکل صلیب را در نمای داخلی‌اش تصور کنید. ورودی اصلی کلیسا در ضلع غربی قرار دارد و محراب کلیسا سمت شرق واقع شده است که طبق اعتقاد ارامنه در واقع رو به نور و خورشید است.

کلیسای سرکیس مقدس تهران

به‌جز در اصلی، دو در دیگر هم در کناره‌ها و زیر ناقوس‌خانه وجود دارد. نمای غربی که شیشه‌ای بود، به‌سبب اصابت موشک به مکانی نزدیک کلیسا، در دهه ۶۰ فرو ریخت و بعدها با سنگ مرمر سفید مرمت شد. بالای در اصلی سه نورگیر کوچک تعبیه شده است.

سه در، سه نورگیر، سه گنبد و… همگی نمادی از تثلیث هستند و عدد سه در نزد ارامنه و مسیحیان عددی مقدس محسوب می‌شود. گنبد اصلی از نوع تک‌ناوی و بسیار عظیم است که اگرچه برای ساختش محاسبات مهندسی انجام شده بود، در دهه ۶۰ دچار آسیب شد و با توجه به ترک‌خوردن سقف و نداشتن تحمل وزن گنبد، چهار ستون در زیر گنبد نصب شد تا استحکامش حفظ شود.

تالار اصلی کلیسای سرکیس مقدس

تالار اصلی کلیسا بسیار باعظمت است؛ چهار ردیف نیمکت در دو سوی راهرو چیده شده‌اند و محراب کلیسا نیم‌دایره‌ای در ضلع شرقی است. محراب هفت پله دارد و چهار ستون که نمادی از چهار حواری صاحب انجیل هستند. دو ستون دیگر در جلوی محراب، نمادی از دو حواری (تادیوس و بارتوقیمیوس) هستند که راهی سرزمین ارمنستان شدند و در آن منطقه شهید شدند.

کلیسای سرکیس مقدس تهران

۱۲ شمع به‌یاد ۱۲ حواری حضرت مسیح در فضای درونی محراب نصب شده است. در دو سمت محراب، دو اتاق امانت‌خانه قرار دارد. در ضلع شمالی محراب نیز حوض تعمید کودکان قرار گرفته است که نمادی از تعمید حضرت عیسی در رود اردن به‌دست یحیای تعمیددهنده است. یک صندلی مخصوص در جایگاه ویژه رو به محراب تعبیه شده است که محل جلوس اسقف اعظم است.

بر دیواره بالای محراب سه نقاشی دیده می‌شود که یکی از آنها صحنه نبرد وارطان مقدس با یزگرد دوم ساسانی است. نقاشی‌های دیگر مربوط به مصلوب‌شدن و عروج حضرت مسیح هستند. تابلوهای نقاشی دیگری مانند نقاشی «شام آخر» هم بر دیوارهای کلیسا نصب شده‌اند.

یکی از جذابیت‌های این کلیسا، شیشه‌های رنگی نقاشی‌شده یا ویترای در دو سمت شمالی و جنوبی کلیسا است که تصاویری از حضرت مسیح و حضرت مریم را نشان می‌دهد. این شیشه‌های رنگی حکم پنجره و نورگیر را دارند.

کلیسای سرکیس مقدس تهران

یادمان نسل‌کشی ارامنه

در ضلع شرقی محوطه کلیسا، یادمان نسل‌کشی ارامنه قرار دارد که در اردیبهشت ۱۳۵۲ نصب شده است. این سازه از سنگ مرمر سفید است و حدود سه و نیم متر ارتفاع دارد و روی پایه‌اش به‌زبان فارسی عبارت «یادبود شهدای ارامنه» درج شده است.

کلیسای سرکیس مقدس تهران

نسل‌کشی ارامنه در جریان جنگ جهانی اول و در سال‌های ۱۹۱۵ تا ۱۹۱۷ توسط دولت عثمانی روی داد و حدود یک تا یک و نیم میلیون ارمنی ساکن در سرزمین‌های آناتولی شرقی (یا به‌قول ارامنه، ارمنستان غربی) قتل‌عام شدند. ارامنه ساکن در این مناطق از خانه و کاشانه‌شان تبعید شدند و بسیاری نیز در این راه جانشان را از دست دادند.

بسیاری از دولت‌ها و سازمان‌های بین‌المللی این نسل‌کشی را پذیرفته‌اند، اما دولت ترکیه هرگز این واقعه را نپذیرفته است.

کلیسای سرکیس مقدس تهران

مقبره آرداک مانوکیان

در گوشه جنوب‌ شرقی محوطه کلیسا، مقبره اسقف اعظم ارامنه «آرداک مانوکیان» قرار دارد که از سال ۱۹۶۱ تا ۱۹۹۹ رهبر دینی ارامنه پایتخت و شمال کشور بود. وی متولد بیروت و استاد دانشگاه تهران در رشته زبان و ادبیات ارمنی بود. کتاب‌فروشی و چشمه یادبود و ساختمان خلیفه‌گری از دیگر بناهای محوطه کلیسا هستند.

اگر شما هم از این کلیسا دیدن کرده‌اید، نظرتان را درباره آن با ما درمیان بگذارید.

کلیسای سرکیس مقدس تهران

نوشته های مشابه

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد.

دکمه بازگشت به بالا
بستن
بستن