فرهنگ و هنر

موزه ثبت احوال کشور؛ سفر به دنیای گذشتگان آشنا

فهرست مطالب

میدان حسن‌آباد، مکانی است که دیدنی‌های زیادی را در دل خود جای داده است، دیدنی‌هایی از دل تاریخ. اگر از میدان حسن‌آباد به سمت غرب حرکت کنید، در خیابان شیخ هادی، پلاک یک، به ساختمانی خواهید رسید که می‌توانید نام و نشان خود را در آن‌جا بیابید؛ یعنی سازمان ثبت احوال. در این سازمان، گنجینه‌ای بی‌بدیل از اسناد هویتی وجود دارد. اسنادی مربوط به مردان و زنان نام‌آشنای این مرز و بوم که برای همه ما شناخته شده هستند. اگر شما هم به هویت و عقبه کشور خود علاقه‌مند هستید، با این مطلب در نابرو با من همراه شوید تا در موزه ثبت احوال کشور از جاهای دیدنی تهران گشتی بزنیم.

تاریخچه ثبت احوال در ایران

تاسیس ثبت احوال در ایران، به پیشنهاد نصرت‌الدوله، وزیر دادگستری در دستور کار هیات وزیران قرار گرفت و متعاقب آن در جلسه مورخ بیستم شهریور 1297 هجری شمسی، سندی مشتمل بر 41 ماده در هیات مذکور به تصویب رسید و با صدور اولین شناسنامه در تهران فعالیت خود را آغاز کرد.

موزه ثبت احوال کشور

قبل از سال 1297 هجری شمسی، ثبت وقایع حیاتی از جمله ولادت و وفات بر اساس اعتقادات مذهبی و سنت‌های رایج در کشور، با نگارش نام و تاریخ ولادت مولود پشت جلد کتب مقدس از جمله قرآن مجید به عمل می‌آمد و از افراد متوفی نیز به جز نام و تاریخ وفات آنان که بر روی سنگ قبر ایشان نگاشته می‌شد، اثری مشاهده نمی‌گردید.

شایان ذکر است که اداره ثبت احوال، از اولین ارگان‌های نظام آماری کشور به سبک جدید به شمار می‌رود. به همین دلیل، نام این اداره نیز به اداره احصاییه و سجل احوال تغییر یافت. هم‌زمان با تغییر و تصویب قوانین جدید، در سال 1308، ثبت ولادت و صدور شناسنامه برای اتباع ایرانی مقیم خارج از کشور به سفارتخانه‌ها و نمایندگی‌های ایران در خارج از کشور محول شد.

بنای موزه ثبت احوال کشور

بنای فعلی موزه ثبت احوال کشور، در اواخر دوره سلطنت قاجاریان ساخته شده و در ابتدا متعلق به مجلل‌الدوله، شاهزاده قاجار بوده که 5 فرزند داشته است. این ساختمان به صورت موروثی بین افراد حکومتی و ثروتمند آن دوران دست به دست می‌شود تا به عصمت‌الملوک دولتشاهی، همسر رضاشاه می‌رسد.

موزه ثبت احوال کشور

درنهایت نیز در سال 1313، سند این بنا توسط خانواده دولتشاهی به نام این سازمان ثبت احوال کشور انتقال می‌یابد. این بنا را یک معمار ایرانی به سبک اروپایی ساخته است. این ساختمان در سال 1382 در زمره آثار ملی ثبت شده است. کف ساختمان به دلیل امنیت پایینی که داشته، بازسازی شده است.


باید در نظر داشته باشید که بازدید از موزه محدودیت زمانی دارد و شما برای بازدید از تمام اسناد، حدود 20 تا 25 دقیقه فرصت دارید.

سقف آن از چوب راش است و توانایی نگهداری لوسترهای سنگین را دارد. لوسترها نیز متعلق به دوره قاجار است. در همان ابتدای ورود، با میزی مواجه می‌شوید که عکس‌هایی از روسای سازمان ثبت احوال از ابتدا تا امروز روی آن قرار داده شده است. اولین رییس اداره ثبت احوال، محمدحسین فیروز بوده و امروزه حمید درخشان این سمت را بر عهده گرفته است.

اولین شناسنامه صادر شده ایرانی

اولین شناسنامه در ایران در سوم دی ماه سال 1297 صادر شد. این شناسنامه‌ برای دختری به نام «سید فاطمه ایرانی» صادر شد. وی صاحب شماره شناسنامه 1 شد و این روز برای همیشه در تاریخ ایران‌زمین به ماندگار ماند و به عنوان روز ملی ثبت احوال در خاطره‌ها جاویدان شد.

موزه ثبت احوال کشور

هم‌چنین، اولین سند هویتی ایرانی در خارج از کشور، متعلق به عبدالحسین سپنتا است که فیلمنامه اولین فیلم ناطق ایرانی به نام «دختر لر» از اوست و از لحاظ سینمایی نیز کارنامه درخشانی دارد.

اسناد موجود در موزه

موزه ثبت احوال کشور، دارای دو اتاق است. به ترتیب، از همان ابتدای ورود، در اتاق اول بخشی از اسناد وجود دارد که برخی از آن‌ها را معرفی خواهم کرد. شعر اولین سرود ملی ایران که زمان قاجار (احمدشاه) سروده و اجرا شده و نیز یک جلد قرآن چرمی 100 ساله جزو اولین اسنادیست که با آن روبه‌رو می‌شوید. شناسنامه‌‎های سبزرنگی هم وجود دارد که متعلق به شهداست. کنار هر سند توضیحاتی از قبیل نام شخص، تاریخ تولد، محل تولد، نام پدر، نام مادر، اظهارکننده، شغل اظهارکننده، تاریخ فوت و خلاصه‌ای از کارنامه‌ کاری وی آمده است.

اسناد هویت بانوان نامداری چون پوپک گلدره، نادیا دلدار گلچین، دنیا فنی‌زاده، طوبی خانوم آزموده (بنیانگذار مدارس دخترانه، دبستان ناموس در سال 1286 و دبیرستان دخترانه در سال 1307)، حمیده خیرآبادی، هما روستا، بتول سلیمانی خو (معروف به پروین سلیمانی)، مهین نیک‌طبع (معروف به مهین شهابی)، سیمین دانشور، اشرف‌الملوک (معروف به فخرالدوله، دختر مظفرالدین‌شاه)، مهدیه محی‌الدین قمشه (معروف به الهی قمشه‌ای) ، مرضیه حدیدچی (معروف به طاهره دباغ، بنیانگذار سپاه پاسداران)، مریم میرزاخانی و پروین اعتصامی در این موزه موجود است.

موزه ثبت احوال کشور

اسناد ازدواج، اسناد هویتی مراجع، شهدای هسته‌ای، شهدای محراب، نمونه نتیجه آزمون، سوالات آزمون استخدامی، تقویم 138 ساله و مهرهای اداری از دیگر دیدنی‌های این موزه به شمار می‌آید.

بخش‌های دیگر موزه ثبت احوال

اتاق دوم با اسناد شهدای قوه مقننه، شهدای قوه قضاییه، شهدای دولت و شهدای ثبت احوال شروع می‌شود. اسناد فرماندهان شهید، شهدای جنگ تحمیلی، مبارزین پیش از انقلاب، شهید حججی (مدافع حرم)، حسین بهزاد (نقاش و مینیاتوریست) و خشایار الوند نیز موجود است. در قدم‌های بعدی به اسناد ورزشکاران می‌رسید؛ اشخاصی مانند ناصر حجازی، غلامرضا تختی، محراب شاهرخی و سیروس قایقران.

موزه ثبت احوال کشور

اسناد آهنگسازانی هم‌چون علی‌حسین بیات (معروف به بابک بیات)، ابوالحسن‌خان صبا و … خوانندگانی چون مرتضی پاشایی، ناصر عبداللهی یا ایرج بسطامی که بر اثر زلزله بم فوت شده است، نیز در این اتاق قرار دارند. در ضمن می‌توانید اسناد بازیگران فقیدی چون عارف لرستانی، خسرو شکیبایی، عزت‌الله انتظامی، حسین محب‌اهری، حسن جوهرچی، داوود رشیدی، جمشید مشایخی، حسین پناهی را نیز در این موزه بیابید. بعلاوه، اسناد صداپیشگانی چون منوچهر نوذری و علی کمایی نیز در اینجا قرار دارد.

کارگردانان بنامی که می‌توانید اسنادشان را اینجا بیابید عبارتند از عباس کیارستمی، حمیدخان سمندریان، عباسعلی حاتمی (معروف به علی حاتمی). اگر به شعر و شعرا علاقه‌مند هستید، می‌توانید اسناد سهراب سپهری، قیصر امین‌پور، نیما یوشیج و میرزا محمدتقی بهار را نیز در اینجا ملاحظه کنید.

به‌طورکلی اسنادی هویتی خطاطان، حقوقدانان، بنیانگذاران، فرهنگیان، افراد برجسته خاندان قاجار و پهلوی (علی‌الخصوص خلاصه رونوشت فوت محمدرضا پهلوی) در موزه ثبت احوال کشور موجود است. لازم به ذکر است که تمامی اسناد موجود در این موزه مربوط به افراد فوت شده است و تنها یک سند برای یک فرد زنده موجود است و این سند متعلق به رهبر ایران، سیدعلی خامنه‌ای است.

موزه ثبت احوال کشور

ساعات بازدید و مسیر دسترسی

با توجه به این‌که موزه ثبت احوال کشور، در مجموعه اداری سازمان ثبت احوال قرار گرفته است، بازدید از موزه از شنبه تا چهارشنبه در ساعات اداری (از ساعت 9 صبح تا 4 بعدازظهر) به صورت رایگان و فقط با ارائه کارت شناسایی امکان‌پذیر است.

این موزه در سازمان ثبت احوال کشور واقع در تهران، خیابان امام خمینی نرسیده به خیابان شیخ هادی قرار دارد. نزدیک‌ترین ایستگاه مترو به این موزه، ایستگاه حسن‌آباد و نزدیکترین ایستگاه اتوبوس، ایستگاه اتکا است. باید در نظر داشته باشید که بازدید از موزه محدودیت زمانی دارد و شما برای بازدید از تمام اسناد، حدود 20 تا 25 دقیقه فرصت دارید.

نوشته های مشابه

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد.

دکمه بازگشت به بالا
بستن
بستن