طبیعت گردی

قنات قصبه ­گناباد؛ قناتی که توسط دیوها ساخته شد!

فهرست مطالب

همانطور که می‌دانید در گذشته قنات­‌ها نقش مهمی در تامین آب داشتند و با حفر چاه­‌های افقی ایجاد می‌شدند. گرچه این پدیده‌ها کمتر به‌عنوان جاذبه گردشگری مورد توجه واقع شده‌­اند؛ اما قنات قصبه گناباد یک قنات رمزآلود و حیرت‌انگیز محسوب می‌شود که توجه گردشگران و مسافران زیادی را به خود جلب کرده است. به‌طوری‌که گردشگران و توریست‌های زیادی از گوشه‌وکنار ایران و کشورهای دیگر برای دیدن این قنات به منطقه گناباد می‌روند. این قنات از جاهای دیدنی خراسان رضوی است. من در این مطلب برای نابرو به معرفی این قنات و توضیح علت شهرت آن پرداخته‌ام. اگر شما هم کنجکاو هستید این قنات را بیشتر بشناسید، با من همراه باشید.

تاریخچه قنات قصبه گناباد

قنات قصبه گناباد یا کاریز گناباد، شاهکار آبی جهان، طولانی‌­ترین، بزرگ‌ترین و قدیمی‌­ترین قنات ساخته شده در دنیا است که با طول تقریبی ۳۰ کیلومتر در حدود ۲۷۰۰ سال پیش توسط انسان‌هایی هوشمند و توانا ساخته شد. با توجه به داستان بیست­‌ویک رخ در شاهنامه فردوسی، قدمت این قنات به دوره­ کیخسرو بازمی‌گردد.

مردمی که کنار رودخانه­ کال­شور سکونت داشند، به‌دلیل شور شدن آب رودخانه در پی خشکسالی، احداث این قنات را آغاز و در زمان هخامنشیان اولین کانال اصلی گناباد را حفر کردند. نظریه­‌های متفاوتی درباره قدمت این قنات وجود دارد. به‌اعتقاد بعضی افراد از زمان ورود آریایی­‌ها این قنات ساخته شد و بعضی هم نیز معتقد هستند قدمت آن به ۷۰۰۰ سال می‌­رسد.

قنات قصبه گناباد

با گذر ناصرخسرو قبادیانی از انشعاب دولاب‌­نو منبع مکتوبی از این قنات وجود دارد که طبق آن عمق چاه قنات ۷۰ گز و طول آن ۴ فرسنگ نوشته شده است. ناصرخسرو در سفرنامه‌­اش چنین نوشته است: آبی عظیم در این کاریز روان است و آن کاریز ۴ فرسنگ می­‌رود.

همچنین هانری­گوبلوی، پژوهشگر فرانسوی که سال ۱۹۴۰ به ایران آمد، پس از ۲۰ سال اقامت در این خاک، با نوشتن کتابی به نام” قنات، فنی برای دستیابی به آب” که در پی پژوهش­‌هایش در رابطه با قنات‌­های ایرانی بود، این قنات را مهندسی‌­سازترین قنات جهان و یکی از باشکوه‌­ترین سازه‌های آبی معرفی کرده است.

جاهای دیدنی گناباد

لباف خانیکی، کارشناس باستان‌­شناسی هم کتابی به نام قنات گناباد منتشر و در آن به ویژگی­‌های این قنات اشاره کرده است.

قنات قصبه در سال ۱۳۷۹ توسط سازمان میراث فرهنگی در فهرست آثار ملی ایران و در سال ۱۳۹۵ در نشست اجلاس استانبول ترکیه وارد  فهرست قنات‌­های ایرانی یونسکو شد. از جمله دلایل این ثبت ساختار بی‌­‌همتا و استثنایی این قنات و همچنین تکنولوژی برجسته­ آن در تاریخ بشریت است.

افسانه­‌های مربوط به قنات گناباد

این قنات تودرتو ساختار حیرت­‌آوری دارد که به خیال بعضی مردم ساخت آن از عهده انسان خارج بوده و کار دیوها است! بد نیست بدانید نام این منطقه در گذشته جن‌­آباد بود و بعد به جناباد و گناباد تغییر پیدا کرد. به گفته­ اهالی افسانه­‌هایی درباره­ این شهر وجود دارد که مشهورترین آن‌ها را در ادامه خواهید خواند.

قنات قصبه گناباد

طاهر باشناس در قنات قصبه گناباد

بنا به روایتی شخصی به نام طاهر باشناس که با دیوها ارتباط داشت و دستور حفر چاه­‌های عمیقی را به آنان می‌داد، باعث شکل‌­گیری این قنات شد. همچنین گفته شده این دیوها در پیچ­‌وخم‌­های گناباد زندگی می­‌کنند.

فرمان بهمن

بر اساس افسانه­‌ای دیگر فرمان بهمن از سلاطین قدیم ایرانی برای کفاره­ گناه بزرگی که مرتکب شده بود، با نظر موبدان آن زمان به ساخت قنات­‌هایی از جمله قنات مذکور در مکان­‌های بی‌­آب مشغول بود تا خیرش به همگان برسد و در نهایت گناهش پاک شود.

ارواح­ سرگردان

به گفته­ مردم، مردانی که برای حفر چاه می­‌رفتند، کفن بر تن می‌کردند. چراکه ممکن بود در پس اتفاقاتی مانند ریزش دیواره‌­ها درون چاه یا عدم وجود اکسیژن جان خود را از دست بدهند. این افراد معتقد هستند، بسیاری از سازندگان قنات که هیچ اثری از آن‌­ها پیدا نشده، حالا ارواحی هستند که در دالان­‌های قنات سرگردان شده‌اند. این افسانه به دلیل بعضی منابع موثق نقض شده است. البته مقنی­‌ها ضمن ایجاد حفره‌هایی که برای تنفس حین کار تعبیه می‌­کردند، کف چاه سرکه می‌­ریختند. بنابراین اگر فردی دچار بی­‌حالی می‌شد، با استشمام بوی سرکه هوشیار می‌شد. در نتیجه مرگ این افراد نه به دلیل خفگی، بلکه به دلیل ریزش‌­های درون چاه است.

جاهای دیدنی گناباد

انسان­‌های بلند قد

باتوجه به ردپاهای باقی­‌مانده که فاصله­ زیادی از هم دارند، فرضیه روی درشت‌اندامی و قوی هیکلی افرادی است که که به ساخت قنات مشغول بودند. حتی پژوهشگر فرانسوی با مطالعه­ این قنات به سازندگانی با نیروی مافوق بشریت تأیید و تأکید نموده است.

معماری قنات قصبه گناباد

قنا‌‌ت‌­های گناباد کوهستانی و دشتی هستند. قنات­‌های کوهستانی درون دره­‌های شیب‌دار حفر شده بودند که از آب باران و برف تغذیه می­‌شدند. قنات­‌های دشتی آن هم در زمین­‌های همواری حفر شدند که با طی مسیرهای طولانی به آب‌­های زیرزمینی می­‌رسیدند. به همین دلیل عظمت چشم­گیری دارند.

این قنات سه ورودی دارد. اولین ورودی به عنوان مظهر قنات با بتن بازسازی شده و در فاصله­ ۷۲۰ متری از قنات ساخته شده است. ورودی دوم با عرض ۵۰۰ متر ساخته شده و ورودی سوم آن نیز در تقاطع تونل سیمانی و تونل خشک قرار گرفته است. باگذر از پله­‌ها به دالان‌­هایی تودرتو باحدود ۴۰ درصد دسترسی می‌­رسیم. این دالان­‌ها با رسوبات ریزدانه معروف به برج علی‌­ضامن در یک رشته­ اصلی به نام قصبه و در چهار رشته­ فرعی با نام‌­های دولاب‌­نو، دولاب کهنه، رشته­ فرعی اول و رشته فرعی دوم هستند. آب با گذر از این دالا‌‌ن‌­ها به سمت خروجی قنات در محله­ قصبه سرازیر می­‌شد.

قنات قصبه گناباد

باتوجه به حجم آب موجود در قنات‌ها علاوه‌بر رفع نیاز مردم، زمین­‌های اطراف هم سیراب می­شدند. همچنین حدود ۴۷۰ چاه به صورت کم عمق و عمودی یا عمیق و پلکانی در ساختار این قنات وجود دارد. یکی از این چاه‌­ها واقع در دامنه­ شمالی سیاه‌­کوه، انتهای رشته دولاب­‌نو و دره­ پر آب خانیک قرار دارد که به عنوان مادر قنات قصبه، با عمقی بیش از ۲۰۰ متر تأمین‌کننده­ آب هستند که انباشت آب آن به ۲۸ متر می­‌رسد.

آب­‌بندهای ساخته شده در قنات قصبه گناباد نیز برای جلوگیری از هدر رفت آب در فصل زمستان تعبیه و ساخته شده بودند. بنابراین می‌توان گفت این قنات‌ها از کم‌نظیرترین قنات‌های موجود در سطح دنیا هستند که معماری بسیار خاصی دارند. همچنین در پی ریزش‌­های صورت گرفته در قنات، مقنی­‌ها در فاصله­ ۶۸۳ متری این قنات را دو شاخه‌­ای کردند تا در پی ریزش‌­های بعدی با بسته شدن یک کانال، آب از کانال دیگر جریان یابد.

موقعیت قرارگیری قنات قصبه گناباد

این قنات در ایران، استان خراسان رضوی، بخش مرکزی شهرستان گناباد واقع شده است. برای دسترسی و بازدید از قنات قصبه گناباد باید به استان خراسان رضوی و از آنجا به شهر معروف گناباد، خیابان ناصرخسرو بروید. از آنجایی که قنات قصبه گناباد مانند میدان و برج آزادی در تهران معروف بوده و برجسته است به‌راحتی آن را خواهید یافت.

قنات قصبه گناباد

امکانات موجود برای گردشگران

باتوجه به موقعیت و ساختار قنات قصبه گناباد در اطراف آن به جز سرویس‌های بهداشتی امکانات دیگری در دسترس نیست. بنابراین برای دسترسی به امکانات و خدمات رفاهی باید به شهر گناباد بروید.

شرایط اقامت حوالی قنات قصبه گناباد

در شهر گناباد هتل‌­ها و اقامتگاه‌­های بوم­گردی مختلفی دایر هستند. اگر اهل چادر زدن و کمپینگ باشید، می‌­توانید در پارک‌­های این شهر از جمله پارک شهر، پارک بسیج، پارک دانشگاه، پارک ملت و شیرین برای استراحت و گذران شب کمپ کنید.

توصیه‌های پیش از حرکت

برای بازدید از این قنات در روزهای تعطیل یا خارج از ساعات اداری، باید پیش از عزیمت با پایگاه قنات هماهنگی‌های لازم را انجام دهید. قابل ذکر است با توجه به پله­‌های این قنات، عبور و مرور برای افراد سالمند، کم­‌توان و ناتوان دشوار است.

قنات قصبه گناباد

دیدنی­‌های اطراف قنات قصبه گناباد

در اطراف شهر گناباد جاذبه­‌هایی مانند موزه­ مردم شناسی گناباد، مسجد جامع قدیم گناباد و روستای ریاب قرار داردکه ضمن بازدید از قنات می‌­توانید از آنها نیز دیدن کنید.

با بازدید از این قنات به هوش و قدرت مردمی که در زمان گذشته زندگی می‌کردند، پی خواهید برد و بدون شک سطح فکری آنان حیرت‌زده خواهید شد.

نوشته های مشابه

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد.

دکمه بازگشت به بالا
بستن
بستن