تاریخ و تمدن

پل قلعه حاتم بروجرد؛ نمادی از هوش معماران قاجار

پل قلعه حاتم اثری به‌جامانده از دوره‌‌‌‌‌‌‌‌‌ قاجار در شهر بروجرد و از جاهای دیدنی لرستان محسوب می‌شود. ویژگی منحصربه‌فرد پل قلعه حاتم نسبت به سایر پل‌های کشور چشم‌انداز زیبا و کاربری متفاوت آن است. این پل تاریخی از زیباترین آثار تاریخی ایران بوده و سالانه گردشگران زیادی را به سوی خود می‌کشد. با من در این مطلب در نابرو سری به پل قلعه حاتم بزنید و با آن بیشتر آشنا شوید.

شهر بروجرد در دل لرستان

بروجرد، دومین شهر بزرگ استان لرستان واقع در رشته کوه‌‌های زاگرس‌ و دشت سیلاخور، جاذبه‌های گردشگری زیادی را در خود جای داده‌است. این شهر به‌دلیل داشتن آب‌‌‌وهوای مطلوب، معماری خاص ساختمان‌ها و دهکده‌هایی در اطراف شهر به پاریس کوچولو ایران شهرت دارد. بروجرد از شاد‌ترین شهر‌های کشور هم به‌شمار می‌آید. همچنین بروجرد شهری است که فرزانگان، هنرمندان و بزرگان زیادی از جمله حاج آقا حسین طباطبایی بروجردی، مرجع عالی‌قدر جهان تشیع، حضرت آیت‌الله‌العظمی بروجردی (ره)، استاد عبدالحسین زرینکوب نویسنده‌ و مورخ توانا، استاد مهرداد اوستا شاعر برجسته، استاد لوریس چکنواریان موسیقی‌دان و رهبر بین‌المللی ارکستر، فاطمه گودرزی هنرپیشه‌ فیلم و سینما و… را به عرصه‌ ایران و جهان معرفی می‌کند. به لحاظ وجود این نخبگان بروجرد را به‌عنوان شهر فرزانگان هم می‌شناسند.

پل قلعه حاتم بروجرد

در این شهر آثار تاریخی مختلفی از دوره‌های گذشته مانند مسجد جامع، مسجد سلطانی (مسجد امام کنونی)، پل قلعه حاتم و… به‌جای مانده ‌است. بروجرد 198 روستای دارای سکنه دارد. در یکی از این روستا‌ها به نام قلعه حاتم که در پنج کیلومتری شمال‌غربی این شهر قرار گرفته، ‌اثری تاریخی به نام پل قلعه حاتم به‌چشم می‌خورد. این پل از دیر‌باز موردتوجه اهالی شهر و گردشگران بوده و از جاذبه‌های بروجرد به‌حساب می‌آید.

پل و قلعه‌ حاتم

میان آثار تاریخی، فرهنگی، گردشگری و تفریحی شهر بروجرد پل قلعه حاتم از اهمیت خاصی برخور‌دار است. این پل از دیرباز موردتوجه همگان قرار داشت. اما کارشناسان نکته‌ای را که باعث خاص شدن و جلب‌توجه افراد به این پل شده، نحوه‌ کم‌نظیر انتقال ویژه‌ آب به روستای قلعه حاتم می‌دانند. به‌همین دلیل این پل را به‌عنوان یک پل انتقال آب می‌شناسند. در این منطقه باغ‌های سرسبز و درختان میوه مختلفی مانند گوجه‌سبز، شلیل، سیب زرد و قرمز، انجیر،‌ هلو‌انجیری، سنجد، زرد‌آلو، هلو، گردو و… وجود دارد. همچنین کشتزار‌های هموار گندم، جو و حبوباتی مانند نخود، لوبیا و صیفی‌جاتی نظیر خیار‌،‌ گوجه‌، ‌بادمجان‌، کدو‌تنبل و… از دیگر محصولاتی هستند که هریک در فصل خاص خود در منطقه می‌رویند. این درختان زیبایی پل قلعه حاتم را در فصل بهار و پاییز دوچندان می‌کنند. البته کنار زیبایی بیشتر، این محصولات باعث رونق اقتصادی و منبع کسب درآمد اهالی روستا است.

پل قلعه حاتم

در بالا دست پل قلعه حاتم مخروبه‌ای از قلعه‌ حاتم با دو درخت کهن‌سال وجود دارد. مخروبه‌ قلعه حاتم حکمرانی فردی به نام حاتم در را در آن زمان نشان می‌دهد. وجود دو درخت کهنسال در منطقه هم نشانی از قدمت قلعه و پل برای گردشگران و مسافران خواهد بود. اما قلعه حاتم به‌اندازه پل خوش‌شانس نبوده و حسابی تخریب شده است. این تخریب‌ها به‌دلیل تغییرات آب‌وهوایی، زمین لرزه‌‌‌ای با بزرگی 4/7 ریشتر در سال 1245 شمسی و نبرد و نزاع بین قوم‌های مختلف به‌وجود آمد. به‌دلیل عدم وجود تصویر یا نقاشی‌ از آن دوره امکان بازسازی این قلعه بسیار سخت و تقریبا نا‌ممکن به‌نظر می‌رسد.

این پل روی رود‌خانه‌ باغ شاه ساخته شده‌ است. رودخانه‌‌ باغ شاه یکی از سرچشمه‌های رود سزار در دورود محسوب می‌شود. تاریخ‌دانان هدف اصلی ساخت این پل را انتقال آب شرب از غرب رودخانه‌ گرم‌آبه به سمت شرق می‌دانند. این کار برای تامین آب شرب اهالی شهر بروجرد انجام می‌شد. با گذشت زمان و احداث لوله‌کشی آب آشامیدنی ‌بروجرد از منطقه‌ ییلاقی ونایی، آب این رودخانه فقط برای آبیاری محصولات کشاورزی مورداستفاده قرار می‌گیرد.

پل قلعه حاتم

معماری پل قلعه حاتم

این پل را با دستان توانمند مردمان گذشته ساخته‌اند. مصالح به‌کار رفته در این پل عمدتا سنگ‌، آجر و در قسمت‌های پایه‌ آهک و ساروج است. مصالح پایه نسبت به سایر بخش‌ها به‌دلیل تماس پایه‌های پل با آب تفاوت دارد. وجود آهک در پایه‌های پل که با سطح وسیعی از آب در تماس است، باعت سختی هرچه بیشتر آهک می‌شود. کارشناسان این موضوع را نشانه‌ هوش و ذکاوت گذشتگان در حوزه معماری می‌دانند.

دیوار‌های کناری این پل به‌صورت کامل سنگ چینی نشده‌اند. وسط آن‌ها هم 14 طاق‌ به شکل نیم‌دایره وجود دارد. طول این پل حدود 240 و عرض آن به سه متر می‌رسد. همچنین چند طاق وسطی به دلیل عبور جریان آب بزرگ‌تر و پهن‌تر از طاق‌های کناری هستند. پایه‌های بنای پل در سمت ورودی آب شمالی مثلثی شکل و درسمت جنوبی و خروجی آب رودخانه بیضی شکل هستند. این موضوع باعث هدایت صحیح رود با کمترین اصطکاک وجلوگیری از تخریب پایه‌ها شده است.

زمان مشخصی برای قدمت پل قلعه حاتم در دست نیست؛ اما بسیاری از باستان‌شناسان با تحقیق‌های فراوان و بررسی‌های پی‌درپی به این نتیجه رسیده‌اند که قدمت این پل به اوایل دوره‌ قاجار و زمان حکمرانی فتحعلی‌شاه برمی‌گردد. همچنین بسیاری از افراد معتقد هستند تعداد زیادی از آثار تاریخی بروجرد مربوط به همین دوره است. این پل در دومین روز از آبان ماه سال 1378 به ثبت ملی رسید.

پل تاریخی قلعه حاتم

نحوه‌ دسترسی به پل

برای دسترسی به پل قلعه حاتم باید در مسیر پنج کیلومتری جاده‌ بروجرد – ملایر حرکت کنید. سپس از طریق روستای قلعه حاتم به انتهای خیابان گلستان بروید. درنهایت با عبور از باغ‌های میوه به پل و قلعه‌ حاتم خواهید رسید. بد نیست بدانید پل قلعه حاتم مکانی مناسب برای شب‌مانی نیست. از دلایل آن می‌توان به عواملی مانند دسترسی سخت به آب آشامیدنی یا گزند و حمله‌ حشرات و جانوران موذی اشاره کرد.

البته می‌توان گفت پل قلعه حاتم مکانی مناسب برای گذراندن یک روز تعطیل کنار خانواده و دوستان است. به‌این‌صورت که شما می‌توانید با عبور از سر پل به زمین‌های هموار رفته و خود را مهمان یک لیوان چای با صدای دلنشین آواز پرندگان و طبیعت بکر کنار خانواده و دوستان کنید. درضمن پل قلعه حاتم مکانی مناسب برای عکاسان به‌ویژه عکاسان معماری محسوب می‌شود. این افراد می‌توانند سوژه‌های متفاوتی را در این مکان پیدا کنند. اگر دنبال آرامش هستید وسط هفته زمان مناسبی برای بازدید از این پل است. چراکه در این زمان، منطقه بسیار دنج و خلوت خواهد بود. بنابراین می‌توانید به‌راحتی از زیبایی‌های آن لذت برده و با خود خلوت کنید. اگر شما هم گشت‌وگذاری در این منطقه داشته‌اید، تجربه خود را از حضور در این منطقه با نابرویی‌ها در میان بگذارید.

نوشته های مشابه

یک نظر

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد.

دکمه بازگشت به بالا
بستن
بستن