موزه پارس شیراز

موزه پارس؛ میراثی در دل باغ نظر شیراز

موزه پارس در عمارت کلاه فرنگی باغ نظر شیراز واقع شده است. همان‌طورکه می‌دانید شهر شیراز به داشتن باغ‌های ایرانی اصیل معروف است. اگر به شیراز سفر کرده باشید باغ جهان نما یا باغ دلگشا را دیده‌اید. ویژگی مشترک این باغ‌ها داشتن یک عمارت کلاه فرنگی درست میان باغ است. این خانه‌ها یادگار دوران زندیه و حکمرانی کریم‌خان‌زند هستند. این عمارت که به موزه پارس معروف است، یکی از جاهای دیدنی شیراز محسوب می‌شود. در این مطلب سری به باغ نظر شیراز و عمارت کلاه فرنگی آن می‌زنیم. با من در نابرو همراه باشید.

موزه پارس کجاست؟

دسترسی راحت به این موزه از برجسته‌ترین ویژگی‌های آن است. موزه پارس در خیابان زند قرار دارد. برای رسیدن به موزه می‌توانید به میدان شهرداری بروید. اگر ازآنجا قدم زنان به سمت بازار وکیل حرکت کنید، بعد گذر از ارگ کریم‌خان موزه پارس را سمت راستتان می‌بینید. یادتان باشد برای تهیه بلیت باید به کیوسک روبروی ارگ کریم‌خان بروید. از آنجا می‌توانید بلیت الکترونیکی تهیه کنید و آن را هنگام ورود به موزه تحویل بدهید. قیمت بلیت این موزه در سال ۹۸ دو هزار و پانصد تومان است.

موزه پارس شیراز

بهترین زمان برای بازدید از موزه پارس

همان‌طورکه گفته شد این موزه در قلب باغ نظر قرار دارد. باغ نظر هم مانند بسیاری از باغ‌های شیراز پر از درختان نارنج است. پس اگر می‌خواهید از بوی بهار نارنج‌های این باغ مست شوید، بهترین زمان بازدید از آن نیمه اول فصل بهار است. زمانی که کل شهر بوی بهار نارنج می‌دهد. در این موقع سال حتی از کنار این باغ هم که عبور کنید، بوی بهار نارنج هوش از سرتان می‌برد. چه برسد به اینکه واردش شوید. اما درصورتی‌که در فصل بهار موفق به سفر به شیراز نشدید، نگران نباشید. این باغ همیشه سرسبز است و موزه پارس هم در همه فصول سال ارزش دیدن دارد.

باغ نظر و موزه پارس

وارد باغ نظر که می‌شوید، عمارتی هشت ضلعی را پیش‌رویتان می‌بینید. این بنا همان عمارت کلاه فرنگی است که کوشک هم نامیده می‌شود. می‌گویند دلیل نامگذاری این نوع عمارت‌ها این بود که از دور شبیه کلاه فرنگی به نظر می‌رسند. این عمارت هم مانند سایر عمارت‌های کلاه فرنگی شیراز، زمان حکومت کریم‌خان‌زند ساخته شده است. در واقع کریم‌خان عمارت‌های کلاه فرنگی را برای پذیرایی از مهمانان خود و برگزاری مراسم‌های رسمی و اعیاد ساخته است.

موزه پارس شیراز

در گذشته چهار آبنما در چهار طرف این باغ که به باغ حکومتی هم معروف بوده، قرار داشت. درحال‌حاضر به‌دلیل ساخت خیابان زند فقط سه آبنما در سه طرف آن باقی مانده است. در دوره صفویه و دوره‌های قبل هم عمارت‌های کوشک مانند وجود داشته‌اند، اما سبک معماری‌شان با سبک دوره زندیه فرق داشت. این بنا مربوط به ۲۶۰ سال پیش است و از ویژگی‌های بارز آن می‌توان به قطر زیاد دیوارهایش اشاره کرد. محکم بودن این بنا باعث شده با وجود زلزله‌های مهیبی که در شیراز رخ داده و حتی گنبد شاهچراغ را تخریب کرده، سالم بماند.

نمای خارجی عمارت کلاه فرنگی با ازاره‌های سنگی و کاشی‌هایی با نقوش اسلیمی، گل، مرغ و مناظر مختلف تزیین شده است. در محوطه باغ علاوه‌بر درختان نارنج گلکاری‌های منظمی هم دیده می‌شود که به زیبایی آن می‌افزاید.

فضای داخلی موزه پارس

بعد بازدید از باغ، چند پله را بالا بروید. حالا داخل عمارت کلاه فرنگی یا همان موزه پارس می‌رسید. فضای داخلی این بنا یک تالار مرکزی با چهار شاه نشین دارد. این بخش پنجره‌های بزرگ چوبی و شیشه‌های رنگی زیبایی دارد. چهار اتاق در حد فاصل این شاه‌نشین‌ها قرار گرفته که گوشواره نامیده می‌شوند. طبق روال دیگر عمارت‌های مشابه، یک حوض با سنگ مرمر یکپارچه هم وسط تالار مرکزی قرار دارد که باعث طراوت فضای داخلی می‌شود. درحال‌حاضر این حوض برای حفاظت از بنا در برابر رطوبت خالی از آب است.

موزه پارس شیراز

تزیینات نقاشی زیبایی روی مقرنس گچی سقف، بدنه و سایر قسمت‌های تالار دیده می‌شود. در شاه‌نشین ضلع شمالی، رنگ نقاشی‌هایی که روی سقف و دیوارها می‌بینید با بقیه قسمت‌های تالار فرق دارد. دلیل آن اصالت نقاشی‌های این شاه‌نشین است. سایر نقاشی‌ها مرمت و بازسازی شده‌اند. داستان از این قرار است که آقا محمدخان قاجار به دلیل کینه‌ای که از حکومت زندیه داشت، دستور می‌دهد روی نقاشی‌های آثار دوره زندیه گچ بکشند. بله، به همین راحتی! به‌این‌ترتیب شاه‌نشین ضلع شمالی بعدها از زیر گچ درآورده شد؛ اما سایر قسمت‌ها زمان پهلوی توسط شخصی به اسم محمدباقر جهان‌میری نقاشی شده‌اند. البته تفاوت رنگ‌های اصیل با رنگ‌های استفاده شده زمان پهلوی به‌وضوح مشهود است. اگر دقت کنید می‌بینید که رنگ‌های نقاشی‌های اصیل پخته‌تر هستند و در آن‌ها از آب طلا استفاده شده است. در نقاشی‌های جدیدتر خبری از آن ظرافت و پختگی نیست و نقوش زمخت‌تر به‌نظر می‌رسند.

حالا که به اینجا رسیدیم این را هم بگویم که دوره زندیه از رنگ‌های تند استفاده نمی‌شد. آن دوران فقط رنگ‌های پخته مورداستفاده بودند. هنر اصلی دوره زندیه نقاشی روی گچ بود و فقط هم از نقوش گل و بته در نقاشی‌ها استفاده می‌شد. از دوره قاجار و حکمرانی ناصرالدین‌شاه بود که تصویر زن و منظره به بناها اضافه شد؛ چراکه ناصرالدین شاه تحت تاثیر سفرهای فرنگی خود دستور می‌دهد نقوش زن، کلیسا، ساختمان‌های فرنگی و منظره هم به نقوش معماری ایرانی اضافه شود.

به‌دلیل تغییراتی که در معماری بناها به وجود می‌آید، از دوره قاجار و به‌ویژه دوره پهلوی معماری بناهای ایران به سمت برون‌گرایی می‌رود. اگر به خانه‌های دوره قاجار مانند خانه زینت الملوک شیراز سر زده باشید، می‌دانید که این خانه‌ها پنجره‌ای رو به بیرون ندارند. اگر هم داشته باشند، بسیار کوچک است. اغلب این خانه‌ها دیوارهای بلند دارند و از بیرون هیچ دیدی به خانه وجود ندارد. این خانه‌ها اغلب یک حیاط با حوض وسط دارند. اطرافشان هم اتاق‌ها قرار گرفته‌اند. قسمت ورودی خانه‌ها یک هشتی وجود دارد که مهمان یا ارباب رجوع پیش از ورود به حریم خانه وارد آن هشتی می‌شد. در فاصله این مکث و تاخیر اهالی خانه آماده می‌شدند. به‌تدریج در دوره پهلوی معماری به سمتی می‌رود که خانه‌ها برون‌گراتر می‌شوند و دیگر داخل خانه‌ها به راحتی دیده می‌شود.

موزه پارس شیراز

بگذریم و برگردیم به موزه گردی! دورتادور موزه پارس تابلوهای نقاشی می‌بینید. به گفته راهنمای موزه این نقاشی‌ها یا اهدایی هستند یا از جاهای مختلف گردآوری شده‌اند. قدیمی‌ترین آن‌ها تابلویی است که در اتاق مدیر موزه نصب شده و مربوط به دوره صفویه است. تصویر زن رامشگر هم توجهتان را جلب خواهد کرد. زیر این نقاشی نوشته شده اثر آقا صادق است.

آرامگاه کریم خان زند در موزه پارس

همان‌طورکه گفتم این تالار چهار شاه‌نشین دارد. آرامگاه کریم‌خان‌زند در یکی از شاه نشین‌ها قرار دارد. البته این آرامگاه هم قصه‌هایی پشت خود دارد. قضیه از این قرار است که کریم‌خان‌زند وصیت کرده بود بعد از وفاتش در اینجا دفن شود. ولی سیزده سال بعد از فوتش، آقا محمدخان قاجار با کینه زیاد خود دستور می‌دهد نبش قبر کرده و استخوان‌های او را به پلکان کاخ گلستان منتقل کنند. او قصد داشت هربار فردی از آنجا عبور می‌کند کریم‌خان‌زند را لگد کند و دل آقا محمدخان قاجار از این بی‌حرمتی خنک شود!

زمان رضا شاه پهلوی دوباره نبش قبر اتفاق می‌افتد. درنهایت همان تعداد استخوان‌هایی که از کریم‌خان باقی مانده بود به عمارت کلاه فرنگی باغ نظر برگردانده شده و همین‌جا دفن می‌شود.

موزه پارس شیراز

سردیس کریم‌خان هم گوشه همین شاه‌نشین گذاشته شده است. این سردیس را عبدالعلی قصرالدشتی در سال ۱۳۸۹ ساخت. کنار آن ویترینی قرار دارد که وسایل شخصی کریم‌خان از جمله شمشیر و کلاهخود فولادی او با تزیینات طلا در آن قرار گرفته است.

در یکی دیگر از شاه‌نشین‌ها ظروف لاکی، قاب آینه لاکی، قلم دان لاکی، تابلوی نقاشی قهوه خانه‌ای و دیگر اشیای قدیمی به نمایش گذاشته شده‌اند. در دو شاه‌نشین دیگر هم اشیایی مربوط به دوره‌های مختلف در معرض نمایش گذاشته شده است. از جمله این وسایل ظروف، کاشی‌های سفالی، تنگ، کوزه، سردیس، خمره، قرآن‌های خطی و… هستند.

گوشواره‌ها

از چهار اتاق این عمارت که گوشواره نامیده می‌شوند، یکی به دفتر مدیریت موزه اختصاص دارد. یکی هم ورودی موزه است. در اتاق دیگر یک ویترین آینه‌کاری و خاتم‌کاری قرار دارد. در آن اتاق قلیان نقره قلم‌زنی مربوط به دوره پهلوی، ظرف برنجی قلم زنی دوره پهلوی، قلیان طلاکوب و میناکاری دوره زندیه و چراغ لاله نقره قلم‌زنی دوران زندیه به‌نمایش گذاشته شده است. در همین اتاق یک محراب با کاشی‌های آبی‌رنگ هم می‌بینید. این محراب به قرن نه و ده هجری مربوط است. یک کتیبه سنگی با خط کوفی مربوط به قرن شش و هفت هم در اینجا وجود دارد.

موزه پارس شیراز

در گوشواره آخر هم دورتادور دیوار ازاره‌ای خواهید دید که نقاشی شده و تصویر زن هم در آن دیده می‌شود. این نقاشی به‌دلیل ویژگی‌هایی که درباره نقاشی‌های دوره زندیه برشمردیم، به‌احتمال زیاد از جای دیگری به این عمارت آورده شده است. در همین اتاق قرآن خطی معروف به قرآن هفده من هم نگهداری می‌شود. این همان قرآن قدیمی است که در بالای دروازه قرآن نگهداری می‌شد تا مسافران از زیرش عبور کنند. نمونه‌هایی از قباله‌های قدیمی ازدواج هم در اینجا نگهداری می‌شود.

موزه پارس شیراز

عمارت کلاه فرنگی در سال ۱۳۱۴ به شمارۀ ۲۴۴ در فهرست آثار ملی به ثبت رسید و در سال ۱۳۱۵ به موزه تبدیل شد.

نزدیکی این موزه به دیگر جاذبه‌های دیدنی شیراز باعث می‌شود، بازدید از آن را به‌راحتی در برنامه شیرازگردی بگنجد. ارگ کریم‌خان، بازار وکیل، حمام وکیل و مسجد وکیل همگی نزدیک این موزه قرار دارند. می‌توانید بعد بازدید از این موزه سری هم به خیابان پشت ارگ کریم‌خان بزنید و بستنی و فالوده شیراز را با طعم اصیل در آنجا نوش جان کنید.

ضمناً ساعت بازدید از موزه پارس از ۸:۰۰ تا ۱۹:۳۰ است.

پاسخی بگذارید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *