روستای عمرانی

روستای عمرانی گناباد؛ قلعه‌ای هم‌ساز با اقلیم کویر

فهرست مطالب

کویر منطقه‌ای است که تابش نور خورشید و گرمای شدید، آن را به شوره‌زار بدون آب و درخت تبدیل می‌کند. در دل بعضی از این کویرها، روستاهایی وجود دارد که مردمانی خون‌گرم‌، مهربان و پرتلاش در آن زندگی می‌کنند. در این مطلب می‌خواهم برایتان درباره روستای عمرانی که یکی از روستایی قدیمی در دل دشت کویری عمرانی است، صحبت کنم. دیاری تاریخی که گرچه این از سال‌ها قبل خالی از سکنه شده، هنوز هم میان دیوارهای گلی آن بوی زندگی به مشام می‌رسد. با من در نابرو همراه باشید.

موقعیت قرارگیری

اگر از شهر گناباد، این جاذبه دیدنی خراسان رضوی به‌سمت شمال خارج شوید، کمی پس از گذر از آرامگاه علامه محمدتقی بهلول، در مسیر خود قطعه‌ای از تاریخ این شهر کهن را می‌بینید. در فاصله حدود ۲۰ کیلومتری شمال این شهر، مجاور پاسگاه انتظامی، مجموعه عظیم معماری، محصور شده در برج و بارو دیده می‌شود که به‌ نام روستای عمرانی مشهور است. این روستا که به آن قلعه عمرانی نیز می‌گویند، در فاصله یک‌ کیلومتری جاده اصلی قرار دارد. این منطقه از جاده‌ای خاکی به جاده اصلی ارتباط پیدا می‌کند‌ و در زمان‌های گذشته که مسافرت با پای پیاده یا با چهارپایان صورت می‌گرفت، اقامتگاه اول مسافران و کاروانیان از سمت گناباد به طرف مشهد بوده ‌است.

روستای عمرانی گناباد

پیشینه تاریخی روستای عمرانی

کویر و روستاهای کویری هم‌چون داستان‌های هزارویک‌شب شگفت‌انگیز هستند. شاید تصور کنید اقلیم کویر خشک و خشن است، اما مهربانی‌های کویر عمرانی و دلنشینی روستاهای آن، این منطقه را به مقصد گردشگری خوبی تبدیل کرده‌ است. روستای عمرانی تا حدود ۳۰ سال پیش، مسکونی و آباد بود و به حیات خود ادامه می‌داد. در حال حاضر نیز این روستا بافت قدیمی و تاریخی خود را تقریبا حفظ کرده است و بادگیرهای منحصربه‌فرد و تاسیسات دفاعی آن، هنوز هم پابرجا هستند. بازدیدکنندگان می‌توانند از آن‌ها دیدن کنند و شاهد تناسب معماری زیبای آن با اقلیم این دیار باشند.

این روستا علاوه‌بر معابر مهندسی‌ساز و بقایای معماری خانه‌های مسکونی ارزشمند، یک مسجد، یک حمام، یک رباط و دو آب‌انبار بزرگ دارد. براساس شواهد موجود، این آثار تاریخی حداقل از دوره سلجوقیان وجود داشته‌ است. این روستا در دوره صفویه از رونق زیادی برخوردار بود. سایر بخش‌هایی که در آن دیده می‌شود، شامل گذرهای پرپیچ‌وخم، ساباط‌ها، خانه‌ها و بادگیرها است.

این روستا در تاریخ ۲۷اسفند ۱۳۸۷، بعد از متروکه‌ شدن، به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده. نکته قابل‌توجه دیگر از ویژگی‌های گذشته روستای عمرانی و رباط آن، وجود زمین‌های حاصلخیز برای کشت گندم بوده است. دلیل احداث این قلعه در این نقطه همین نکته و آب فراوانی است که برای کشت و زراعت وجود داشت. در گذر سال‌ها آب این روستا کم شد تا اینکه مردم روستا کوچ کردند، یا عمرشان به سرآمد و سرانجام این قلعه دوست‌داشتنی و کهن، خالی از سکنه شد و به حال‌وروز امروزی درآمد.

روستای عمرانی گناباد

کمبود آب قنات که بر اثر عوامل مختلفی ازجمله خشک‌سالی‌های پی‌در‌پی، سیل، زلزله، و عوامل انسانی ایجاد شده، مردم این روستا را مجبور به نقل‌مکان از آن محل به دهانه قنات (در ۱۳کیلومتری شهرستان گناباد) کرده است. پس از آن مردم روستا هم روستای جدید عمرانی را تاسیس کرده‌اند که تا به امروز نیز مسکونی است.

ویژگی‌های دیدنی روستا

هنگام حرکت با ماشین به‌سمت روستا، از دور منظره‌ای با دیوارهای شکسته و خانه‌هایی که سقف‌هایشان تخریب شده‌اند به‌ چشم می‌خورد؛ ولی وقتی نزدیک‌تر می‌شوید، بادگیرهای سالم، گنبدها و همچنین طاق‌ها و قوس‌های ورودی، زیبایی خاص قلعه را به نمایش می‌گذارند. در این بنای تاریخی آرایه‌هایی به چشم می‌خورد که نتیجه ظرافت دست استادکارانی است که با خشت‌ و گل‌ نقاشی‌هایی را به تصویر کشیده‌اند.

روستای عمرانی گناباد

روستای متروکه عمرانی به‌عنوان الگویی بی‌نظیر از یک آبادی کویری و سنتی همگام با اقلیم خود قابل‌ مطالعه برای باستان‌شناسان و همچنین معماران است. آن‌چه در این روستا چشمگیر است، عناصر، فضاها و پیش‌بینی‌هایی است که ساکنان آن برای سازگاری ساختمان‌های خود کرده‌اند. آن‌ها با کمک انرژی خورشید، مواد و مصالح‌، باد‌، زمین و فرم را در بنا‌ها ایجاد کرده‌اند که این روستا را به زیستگاه کویری فوق‌العاده و جذابی تبدیل کرده‌ است.

این منطقه نشانگر ذکاوت ایرانیان قدیم برای بهره‌برداری از زمین و منابع آن به بهترین نحو است و چهره‌ متمدن مردم این دیار را به نمایش می‌گذارد. به‌عنوان مثال این روستا از مصالح معماری سنتی شامل خشت و گل ساخته شده ‌است. به‌طوری‌که دیوارها از خشت و آجر ساخته شده‌اند و روی آن‌ها ملاتی از گل کشیده شده است. این مصالح قابلیت تعدیل گرمای هوا و رطوبت را برای ایجاد محیطی سالم‌ برای زندگی مردم دارند.

از بالای سقف خانه‌ها، افق‌های دوردست دشت و کوه‌ها به چشم می‌خورد که هنگام غروب جذابیت دلپذیری دارد. گشت‌و‌گذار میان دیوارهای پیچ‌درپیچ باقی‌مانده از این روستا، حس ماجراجویی را در شما برمی‌انگیزد. اگر به‌دنبال مکانی در دل دشت و بیابان برای گذراندن یک روز پر ماجرا هستید، رفتن به این روستا را به شما توصیه می‌کنم. درصورتی‌که به این روستا سفر کرده‌اید، تجربه خود از این سفر را با نابرو درمیان بگذارید.

پاسخی بگذارید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *