تاریخ و تمدن

حمام مهدی قلی بیک مشهد؛ موزه مردم‌شناسی امروز

فهرست مطالب

مشهد یکی از شهرهایی است که بیشتر مسافران با هدف زیارت امام رضا (ع) به آنجا سفر می‌کنند؛ اما می‌توان با کمی برنامه‌ریزی و صرف وقت، علاوه‌بر زیارت، از مکان‌های فرهنگی و تاریخی دیگر، به‌خصوص آن‌هایی که در اطراف حرم هستند نیز، بازدید کرد. حمام مهدی قلی بیک یکی از این مکان‌ها است که به‌صورت پیاده کمتر از پنج دقیقه با صحن رضوی حرم امام رضا (ع) فاصله دارد. این حمام، به موزه مردم‌شناسی تبدیل شده است و در راسته‌بازار فرش و در خیابان اندرزگو قرار دارد. حمام مهدی قلی بیک در اختیار سازمان اوقاف آستان قدس رضوی است و در سال1356به عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده است. برای نگاهی به سیر زندگی این حمام، این یادداشت من را در نابرو بخوانید.

حمام مهدی قلی بیک، بنایی از دوران صفویه

حمام مهدی قلی بیک از دیدنی های مشهد که از سال 1385 به موزه مردم‌شناسی تبدیل شده، از آثار قلی بیک، آخورباشی شاه عباس صفوی است. امروزه نیز به همان نام شناخته می‌شود. این حمام در سال 1300 شمسی ساخته و وقف مردم شده‌ است. بااینکه موزه مردم‌شناسی در راسته بازار فرش قرار گرفته است، خیلی شناخته‌شده نیست و تنها تابلویی کوچک ابتدای ورودی بازار توجه شما را به این موزه جلب می‌کند.

حمام مهدی قلی بیک

از زمان قدیم، پاکیزگی جسم و جان برای ایرانیان مهم بوده است. این امر، با ورود اسلام به‌دلیل واجب‌شدن غسل و وضو برای نمازهای پنجگانه، اهمیت فوق‌العاده‌ای نیز یافت. حمام یا مکان شست‌وشو، در گستره معماری و شهرسازی ایرانی جایگاهی خاص یافت و در شهرها، حمام‌های متعددی ساخته شد. دوره صفوی، عصر شکوفایی معماری حمام‌ها به شمار می‌رود. در این دوره اکثر حمام‌ها در مکان‌های عمومی و نزدیک مسجدها بنا شدند؛ به‌طوری‌که هرجا مسجدی احداث گردید، کنار آن آب‌انبار و حمام نیز پدید آمد.

حمام مهدی قلی بیک

اکنون حمام‌هایی زیبا از دوره صفوی به یادگار مانده‌اند که حمام مهدی قلی بیک مشهد یکی از آن‌ها است. با ورود به مجموعه حمام که امروزه کاربری موزه دارد، علاوه‌بر ساختمان و بنای حمام که یکی از حمام‌های بزرگ ایران است، اشیا قدیمی، مانند سماورهای ذغالی و ظروف کهن و عکس‌های قدیمی مربوط به مردم‌شناسی نیز توجه‌تان را جلب می‌کند. در ساخت این حمام از کاشی، فلز، سنگ، شیشه، آهک و ساروج استفاده شده ‌است. اسکلت اصلی بنا از آجر ‌است.

حمام مهدی قلی بیک

معماری حمام مهدی قلی بیک

این بنا نمونه‌ای زیبا از حمام‌های قدیمی ایران است. محوطه ورودی حمام با یک پله و انحنایی ملایم به هشتی کوچکی وصل می‌شود. با عبور از پنج پله، به سربینه یا رختکن می‌رسیم که زیباترین بخش حمام است. گنبد سربینه کروی‌شکل است و نورگیر دارد. دیوارهای سربینه مزین به کاشی‌کاری‌های فیروزه‌رنگ و طرح‌دار زیبایی است. در سقف نیز نقاشی‌هایی دیده می‌شود. در ساخت سربینه، از ساروج بری و گچ‌کاری در بیشتر تزیینات حمام کاشی‌کاری و نقاشی‌هایی است که در قسمت‌های مختلف حمام کشیده شده‌‌اند. قسمت‌های پایینی دیوارهای حمام را کاشی‌های آبی پوشانده‌اند و سقف حمام نقاشی‌هایی دارد که بیشتر از هرچیز در این حمام توجه بیننده را جلب می‌کنند. می‌گویند نقاشی‌هایی که در این حمام کشیده شده‌اند، در زمان‌های مختلف باتوجه‌به شرایط اجتماعی و فرهنگی همان زمان تغییر می‌کرد و 13 لایه نقاشی در دیوارهای این حمام که در زمان‌های مختلف نقش بسته‌اند، توجیه این مسئله است.

حمام مهدی قلی بیک

قدیمی‌ترین نقاشی موجود در سقف، به زمان حکومت صفویان و جدیدترین آن نیز به اواخر دوره قاجار یعنی حدود سال ۱۳۰۰ شمسی برمی‌گردد. بیشترین نقاشی که در حال حاضر دیده می‌شود، مربوط به لایه اخیر است که در آن داستان‌های شاهنامه، افسانه‌های عامیانه و بخش‌هایی از زندگی روزمره و کوچه‌وخیابان مردمان دوره قاجار به تصویر کشیده شده ‌است. در این نقش‌ها، افرادی سوار ماشین، فردی دوچرخه‌سوار و تعدادی سرباز تفنگ‌دار، به چشم می‌خورند.

حمام مهدی قلی بیک

بازدید از این موزه، حدود یک ساعت زمان می‌برد. معمولا در هر زمان از شبانه‌روز، موزه خلوت است. در این موزه با ارائه کارت دانشجویی یا کارت بازنشستگی، بلیت را با تخفیف خریداری کنید؛ هرچند هزینه بلیت موزه بسیار مناسب است.

نحوه دسترسی حمام مهدی قلی بیک

موزه مهدی قلی بیک انتهای خیابان اندرزگو 13، راسته‌بازار فرش‌فروش‌ها و کنار خروجی ضلع غربی صحن جامع رضوی قرار گرفته ‌است. برای رسیدن به خیابان اندرزگو از تاکسی و اتوبوس نیز می‌توانید استفاده کنید. از مرکز شهر به خیابان اندرزگو بروید و در بازار فرش‌فروش‌ها سراغ موزه مردم شناسی را از اهالی بازار بگیرید. آن‌جا، همه موزه را می‌شناسند و به شما نشان خواهند داد. ساعت بازدید موزه، شنبه تا چهارشنبه از ساعت هشت صبح تا 12 ظهر و روزهای پنجشنبه از ساعت هشت تا 11 ظهر است.

نوشته های مشابه

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد.

دکمه بازگشت به بالا
بستن
بستن