آیین و زیارت

محرم در بروجرد؛ آیین‌ها و مراسم‌های عزاداری خاص لرستان

فهرست مطالب

بزرگ‌ترین اجتماع عزاداران حسینی در محرم صورت می‌گیرد. مردم لرستان مردمی باغیرت و بااصالت هستند که هر ساله برای سالار شهیدان اباعبدالله الحسین اشک ماتم می‌ریزند و عزاداری می‌کنند. آنها این عزاداری را با آیین‌ها و رسوم خود برگزار می‌کنند. با من همراه باشید تا گوشه‌ای از آیین و رسوم عزاداری مردمانم برای محرم در بروجرد که یکی از دیدنی‌های لرستان است را به شما نشان‌دهم.

 سقاخانه

در معماری سقاخانه به فضایی گفته می‌شود که به صورت عام‌المنفعه برای سیرابی رهگذران در کوچه و گذر شهر ساخته می‌شد. در این فضای کوچک چند ظرف و پیاله مسی با زنجیر به جایی وصل شده و آب آشامیدنی و پاک در اختیار مردم گذاشته می‌شد. در این محل برای نشان‌دادن راه به رهگذران شمع هایی روشن می‌کردند؛ اما بعدها سقاخانه‌ها جنبه مذهبی گرفتند و شب‌های جمعه حاجتمندان شمعی روشن و دعا می‌کردند؛ اما در شهرستان بروجرد معنا و کاربرد سقاخانه فرق دارد.

در دهه اول محرم خانواده‌های بروجردی در منازلشان یک اتاق را انتخاب کرده و دیوارها را با پارچه‌های مشکی می‌پوشانند. روی پارچه‌ها هم با پرچم‌های قرمز، سبز و مشکی که رویشان شعرهای حماسی درباره امام حسین، اهل بیت و یارانش است، تزیین می‌کنند. همینطور یک منبر چوبی یا فلزی در اتاق می‌گذارند و روی آن چراغ‌های نفتی و یا شمدانی قرار می‌دهند. بعد از نماز مغرب و عشاء صاحبخانه درب منزلش را باز می‌کند و تا شب این مراسم ادامه دارد. معمولا با استفاده از عَلَم، چراغ‌های روشن و صدای نوحه‌خوانی و مداحی نشان می‌دهند که در این بیت سقاخانه‌ای برپاست. اگر مایل باشید باهم یک گشت مجازی در سقاخانه‌های بروجرد خواهیم‌ زد.

محرم در بروجرد

وارد خانه که بشوید صاحبخانه به استقبال شما می‌آید. بعد از سلام و احوال‌پرسی باید زیرلب بگویید: «بر قاتلان سیدالشهدا لعنت!» و صاحبخانه هم در جواب شما خواهد گفت: «پیش باد!». در سقاخانه‌ها معمولا از شما عزاداران با چای، شیر گرم، نقل، خرما، گلاب و شیرمال (نوعی شیرینی) پذیرایی می‌کنند. پس از اندکی گَپ‌وگُپ با صاحبخانه و دعا می‌توانید از آنجا خارج شوید. یادتان باشد هنگام خروج به صاحبخانه بگویید : «اجرتان با سیدالشهدا!»

ممکن است در یک شب بتوانید چند سقاخانه را باهم بازدید کنید. چون در اکثر خانه‌های بروجرد سقاخانه می‌بندند و بروجردی‌ها علاوه‌بر دعا برای آمرزش و حاجت بخیری، برای دیدوبازدید از اقوام، همکاران، دوستان و خویشاوندان به سقاخانه‌های یکدیگر می‌روند. بخصوص اینکه شب‌های محرم شب‌های امنی برای بانوان است و خانم‌ها بدون هیچ ترس و نگرانی می‌توانند در کوچه‌پس‌کوچه‌های شهر رفت‌وآمد داشته باشند.

من به شما پیشنهاد می‌کنم از زیباترین سقاخانه‌ها هم هنگام محرم در بروجرد دیدن کنید. در خیابان صفا سقاخانه‌ای برپاست که تمام ایام سال باز است و فقط به ده شب محرم منحصر نیست. نام این سقاخانه، سقاخانه حضرت اباالفضل است. مردم وقتی گذرشان به آنجا می‌خورد، برای زیارت وارد می‌شوند. در این سقاخانه چراغ‌های نفتی بسیار زیادی وجود دارد و مردم در عاشورا به نیت حاجت‌روایی یک چراغ از سقاخانه می‌گیرند و اگر تا محرم سال بعد حاجت خود را گرفتند، یک چراغ برای سقاخانه حضرت ابالفضل می‌آورند.

محرم در بروجرد

آیین سقاخانه بروجرد در دی ماه 1391 در فهرست میراث معنوی کشور به ثبت رسید. این آیین یک رسم کهن و موروثی می‌باشد و یا اینکه افرادی نذر کرده‌اند و با سقاخانه بستن هر ساله نذر خود را ادا می‌کنند.

آیین چهل منبر

یکی دیگر از آیین‌های مذهبی که در شهرستان‌های استان لرستان به‌ویژه بروجرد و خرم‌آباد وجود دارد، آیین چهل منبر است. عصر تاسوعا در بروجرد زنان سکوت اختیار می‌کنند و با انداختن روبنده مشکی با پای برهنه بر سر چهل سقاخانه می‌روند و به نیت آمرزش، سلامتی و حاجت به‌خیری چهل شمع روشن می‌کنند. اگر مایل به دیدن این مراسم هستید، حتما به خیایان بحرالعلوم بروجرد بروید و در کوچه‌پس‌کوچه های این خیابان قدم بزنید.


پیشنهاد می‌کنم هنگام محرم در بروجرد فقط به یک خیابان اکتفا نکنید؛ چراکه هیئت‌های سینه‌زنی و زنجیرزنی در خیابان‌های بحرالعلوم، صفا، جعفری، شریعتی و… حضور دارند و مشغول عزاداری هستند.

بیشتر منازل این خیابان درب خانه‌هایشان را باز می‌کنند و در قسمتی از حیاط مجموعه‌ای (در گویش بروجردی به معنی مجمع یا سینی بزرگ فلزی است.) حاوی گل نرم برای افرادی که می‌خواهند شمع روشن کنند، آماده می‌گذارند. اگر دوست دارید در آیین چهل منبر شرکت کنید، بدون روبنده هم می‌توانید در آن حضور داشته باشید. همچنین باید گفت این مراسم فقط مختص به بانوان نیست و آقایان هم می‌توانند به این مراسم بپردازند.

البته در خرم‌آباد چهل منبر کمی متفاوت است و فقط بانوان، آن هم در صبح تاسوعا این آیین را انجام می‌دهند. مراسم چهل منبر در خرم آباد در محله باغ دختران انجام می‌شود.

تاسوعا

از صبح تاسوعا دسته‌دسته هیئت‌های سینه‌زنی و زنجیر‌زنی در خیابان‌های شهر شروع به عزاداری می‌کنند. اگر دلتان می‌خواهد یک مراسم باشکوه از اجتماع عزاداران حسینی را ببینید، حتما سری به منزل آیت‌الله العظمی بروجردی بزنید. مرحوم آیت‌الله بروجردی مرجع تقلید مسلمین جهان بود. منزل ایشان در خیابان صفا بروجرد واقع شده و دهه اول محرم هر روز در آن روضه برگزار می‌شود. در روز تاسوعا و عاشورا هیئت‌های سینه‌زنی وارد خانه شده و به عزاداری و نوحه‌خوانی می‌پردازند. درب این منزل برای بانوان و آقایان باز بوده و شرکت برای عموم آزاد است.

مراسم خره گیری

عاشورا و گِل مالی یا آیین خره گیری

از مهم‌ترین و کهنه‌ترین رسوم لرستانی‌ها می‌توان به مراسم گِل‌مالی (خَره‌گیری) اشاره کرد. خَرِّه در زبان محلی یعنی گِل! این آیین جز میراث معنوی لرستانی‌ها محسوب می‌شود و در اوج حزن و اندوه و غم از دست‌دادن عزیزترین فرد صورت می‌گیرد. چه کسی عزیزتر از سالار شهیدان امام حسین (ع)؟ گل‌مالی در بسیاری از شهر‌های لرستان از جمله بروجرد، خرم‌آباد، کوهدشت و… انجام می‌شود. افراد پیر، جوان، زن، مرد، کوچک و بزرگ خَرّه می‌گیرند. این آیین به این معناست که همه از خاک هستیم و به خاک برمی‌گردیم.

اما ببینیم مراسم خَرِّه‌ گیری در بروجرد به چه صورت انجام می شود؟ اگر برای محرم در بروجرد حضور داشتید، صبح زود به حمام‌های عمومی شهر سری بزنید. معمولا حمام بیرجندی بیش از سایر حمام‌ها در این مراسم نقش دارد. البته فقط آقایان می‌توانند این کار را انجام دهند. مردان از ساعت 4 صبح به حمام می‌روند و پس از اینکه خودشان را شستشو دادند، شروع به خَرِّه‌گیری می‌کنند.

گِل‌ها را معمولا جوانان مهیا می‌کنند. گِل‌ها از خاک رُس نرم است که پس از الک‌ و عبور از صافی با گلاب ناب عطرآگین شده و آماده استفاده می‌شود. مردان پس از گل‌مالی شروع به سینه زنی در حمام می‌کنند. باید اینجا باشید تا شور و خلوص حسینی را با گوشت و پوست خود لمس کنید. کنار حمام‌‌‌‌‌‌ها، مساجد هم تشت‌هایی از گل برای خانم ها و یا افرادی که امکان حضور در حمام‌ها و گرمابه را نداشتند فراهم می‌کنند. زنان بروجردی به یاد حضرت زنبت کبری(س) بر سر خود گِل می‌گذارند یا کف دست خود را گِلی کرده و به نشانه دست حضرت عباس آن را روی پیراهن کودکانشان می‌گذارند.

محرم در بروجرد

در خرم‌آباد هم این آیین برقرار است. جوانان حوضچه‌های خَرِّه‌گیری مهیا می‌کنند و پس از اینکه عزادارن گِل به بدن خود مالیدند، کنار هیزم‌هایی از آتش جمع می‌شوند. آن‌ها خودشان را کنار آتش خشک می‌کرده و شروع به سینه زنی می‌کنند.

پیشنهاد می‌کنم هنگام محرم در بروجرد فقط به یک خیابان اکتفا نکنید؛ چراکه هیئت‌های سینه‌زنی و زنجیرزنی در خیابان‌های بحرالعلوم، صفا، جعفری، شریعتی و… حضور دارند و مشغول عزاداری هستند. در هر هیئت مداحی نوحه‌خوانی می‌کند و همزمان با ریتم نوحه، جوانان هیئت مشغول طبالی شده و موسیقی عاشورایی با سنج‌ها و طبل‌ها برپا خواهد شد.

اگر به صدای نوحه‌هایی که خوانده می‌شود، گوش کنید حتما این نوحه‌ها را می‌شنوید:

_ خاک عزا به سر کنیم، خاک عزا به سر کنیم، که حسین کشته شده، که حسین کشته شده، به خیمه‌ها خبر دهیم، که حسین کشته شده، که حسین کشته شده!

_ خواهرم زینیب پرستار یتیمان من است، عید قربان من است!

_ ای اهل حرم میر و علمدار نیامد، علمدار نیامد، علمدار نیامد، سقای حرم سیدسالار نیامد، علمدار نیامد، علمدار نیامد!

همینطور عَلَم‌هایی در گوشه‌وکنار خیابان به چشم می‌خورد. این عَلَم‌ها با پر‌هایی رنگی و چراغ و شال‌های محرمی تزیین شده‌اند و مردم کنار آنها به عکاسی مشغول می شوند.

محرم در بروجرد

در پیاده‌روها هم از شما با شربت آبلیمو و شیر پذیرایی می‌کنند همینطور غذای نذری رایج در بروجرد، حلیم و قیمه است.

در بعضی از محله‌های بروجرد مراسم آتش‌زنی خیمه‌ها برگزار می‌شود. این مراسم به یاد آتش‌زنی خیمه‌ها در کربلا صورت می‌گیرد و مردم غرق در عزا به یاد امام حسین گریه می‌کنند. بعد از نماز ظهر عاشورا، در بعدازظهر همه مردم در میدان رازان (میدان قیام) جمع می‌شوند و همگی سینه‌زنی می‌کنند.

یادتان نرود مراسم آیینی لرستانی‌ها را از دست ندهید. برای بازدید از آ‌ن هنگام محردم در بروجرد باشید و بزرگ‌ترین عزاداری بروجردی‌ها را ببینید. شما می‌توانید با دوربین‌های خود لحظات حسینی را ثبت کنید و تجربه حضور خود در این مراسم را با نابرویی‌ها درمیان بگذارید.

نوشته های مشابه

یک نظر

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد.

دکمه بازگشت به بالا
بستن
بستن