تاریخ و تمدن

موزه مقدم تهران؛ نیمی از جهان در دل خانه تاریخی مقدم

میان خیابان‌های شلوغ، آپارتمان‌های بدون تاریخ و هوای سرب‌آلود تهران خانه‌ای جاخوش کرده که از میان خیال‌ها قدم به روزگار ما گذاشته است. خانه‌ای که برای من عطری از خانه‌ی رویاهایم دارد. در انبوه ابزارفروشی‌ها و بانک‌ها، دری چوبی با سردری لاجوردی یک‌تنه روزمرگی خیابان امام خمینی تهران را می‌شکند و حس کنجکاوی هر خیابان‌گردی را بیدار می‌کند. با نگاهی سطحی به داخل این چهار چوب حس کشف، بیشتر شما را به خود فرا می‌خواند. پس با من در نابرو همراه شوید تا موزه مقدم تهران را بیشتر بشناسید.

موزه مقدم تهران

از بدو ورود عمارت موزه مقدم، این بنای تاریخی با صدایی پر‌طنین از قدمت قاجاری خود می‌گوید. با نگاهی کلی به هربخش از بافتش سیری در دوران‌ و مناطق مختلف جهان خواهیم داشت.

عمارتی در پس راهرو

از سمت میدان حسن‌آباد که به سوی غرب می‌رویم، در بخش شمالی خیابان امام خمینی(ره) در مسیری پر از مغازه، شلوغی و تردد ماشین‌ها، تصور وجود مکانی ساکت و مملو از آرامش خیالی دور خواهد بود. اما باید بگویم درست در قلب این خیابان جایی عاری از آلودگی‌های صوتی وجود دارد.

برای ورود به خانه موزه مقدم، مقابلتان دری بزرگ و چوبی می‌بینید. روی سردر آبی رنگ این در به خط نستعلیق عبارت موزه مقدم نوشته شده است. با ورود به آن راهرویی کوچک با آجرهای هم‌اندازه و شیارهای سفید پیش‌رویتان خودنمایی می‌کند. دو طرف چپ و راست دیوار تابلوهایی از جنس کاشی نصب کرده‌اند. این تابلوهای قرینه به یک شکل هستند و ترکیبی از رنگ‌های صورتی، زرد و آبی را در خود جا داده‌اند. سقف این بخش گنبدی شکل است و آویزه‌ای سیاه شبیه چراغ‌های پیه‌سوز قدیمی نقش لوستر آن را ایفا می‌کند. چند قدم جلوتر سه پله کوچک برای ورود به راهروی بعدی وجود دارد. حوض کوچک آبی رنگ و جوی باریک این حوض تا داخل محوطه اصلی، نظر هرفردی را به خود جلب می‌کند.

روبروی‌تان دری به سوی باغچه‌ای سرسبز وجود دارد. روی کناره سمت راست تصویر مردی با لباس فارغ‌التحصیلی دانشگاه تهران و سمت چپ عکس خانمی با موهای سیاه و پیراهنی مشکی دیده می‌شود. دیوار سمت راست چند نقشه از محیط موزه در دوره‌های مختلف را به نمایش گذاشته است. سمت چپ را هم برای تهیه بلیت و اتاق متصدیان موزه درنظر گرفته‌اند. بعد از تهیه بلیت و سپردن کیف و لوازم همراه به بخش امانت‌داری موزه، به سمت دری می‌روید که در آن نور زلال خورشید درختان کهن‌سال و گل‌های خوش‌عطر را نوازش می‌کند.

آجربه‌آجر تاریخ و هنر

این عمارت، خانه‌ یکی از درباریان زمان قاجار به اسم محمدتقی خان ملقب به احتساب‌الملک بود. این فرد از دوره احمدشاه تا اواخر دوره ناصری رئیس اداره احتسابیه یا همان شهرداری امروز محسوب می‌شود. این خانه 120 ساله به دوره مظفرالدین شاه تعلق دارد.

محسن مقدم از زمان کودکی و نوجوانی علاقه زیادی به مجموعه‌داری داشت. این علاقه به مجموعه‌داری، تاریخ و آثار ایران باعث شد چه در زمان حضورش در خارج از ایران و چه پس از بازگشت، به خرید و جمع‌آوری آثار ارزشمند ادامه دهد. او و همسرش که هیچ فرزندی نداشتند همه ثروت خود را برای خرید و نگه‌داری آثار قدیمی ایران صرف می‌کنند. حتی تعدادی از آثار ارزشمند که به‌صورت غیرقانونی از ایران خارج شده بود، به قیمت‌های گزاف از حراجی‌ها خریداری کرده و به ایران باز می‌گرداند. تفاوت مجموعه‌داری استاد مقدم با سایر مجموعه‌داران در نحوه نگهداری آثار است. این آثار در حیاط و محل‌های مختلف خانه به‌عنوان تزیینات روی دیوارها به کار برده شده‌اند. این کار باعث شد ماندگاری آثار بالا رفته و به آسانی سرقت نشوند.

یک ایران در خانه

در نگاهی کلی به داخل خانه متوجه می‌شوید عمارت شامل چندین بخش است. این بنا دو حیاط و دو ساختمان اصلی دارد که با دیواری در میانه از هم جدا شده‌اند. دیواری که استاد مقدم به اسم دیوار تجدد نام‌گذاری کرد. پیش از محسن مقدم این دیوار یک سره بود و دو فضا را از هم جدا می‌کرد. این دیوار در گذشته بخش اندرونی و بیرون عمارت را تشکیل می‌داد. در دوره پهلوی محسن مقدم در خانه پدری سکونت کرد. آن زمان دیگر خانه‌ها شامل اندرونی و بیرونی نمی‌شدند. بنابراین این دیوار با همکاری هوشنگ سیحون با طاق‌ها، ستون‌هایی که طرح بافت گیسو دارد و حوضچه‌ای مستطیلی با کاشی‌های آبی به شکل امروزی در‌آمد.

خانه موزه مقدم

بخش اندرونی خانه موزه مقدم

از دیوار تجدد عبور کنید و وارد بخش اندرونی خانه شوید. بخش اندرونی نسبت به حیاط بخش بیرونی حیاط کوچک‌تری دارد. طرح این حیاط به شکل باغ‌های ایرانی است. در چهار گوشه باغچه‌هایی با گل‌های متعدد و در مرکز حوض و فواره‌ای با ترکیبی ایرانی وجود دیده می‌شود. انگار که طرح فرش‌های خانه مادربزرگ اینجا جان گرفته باشد. درخت‌های ارغوان در این باغچه‌ها به زیبایی خودنمایی می‌کنند. دیوارهای حیاط هم از هنر و مجموعه‌ استاد مقدم بی‌نصیب نمانده است. روبروی دیوار تجدد یا همان دیوار شرقی حیاط را با آثاری تاریخی کار تزیین کرده‌اند. آثار هنری روی دیوار بر زیبایی این بخش می‌افزاید.

اولین بخشی که به چشم می‌خورد، تزینات کاشی‌کاری سفید با نقش‌های آبی است که به عشق خسرو به شیرین اشاره دارد. درگذشته این طرح در حمام‌های عمومی مورداستفاده قرار می‌گرفت. اثر هنری عشق خسرو به شیرین داخل طاقی محراب‌گونه جاگذاری و بالای آن را با بشقاب‌های سفالینه آبی و سفید ایرانی تزیین کرده‌اند. بخش پایینی نقش هم با کاشی‌کاری‌های یک‌دست و طرحی یکسان، ترکیبی از رنگ‌های لاجوردی، آبی و زرد است.

در بخش‌های دیگر این دیوار چند طاق محرابی کوچک‌تر با تزیینات متفاوت از کاشی‌ها می‌بینید. زیبایی این طرح‌ها را با گفتن و نوشتن نمی‌توان منتقل کرد. در ادامه دیوار تجدد که محل طلاقی این دیوار با عمارت بیرونی است، چند پله به زیرزمین راه دارد که به حوض‌خانه می‌رسد. بخش جنوبی هم چند پله بالاتر از سطح حیاط بوده و به‌عنوان مطبخ استفاده می‌شد. بخش شمالی آفتاب‌گیر و ساختمان زمستانه نام داشت. اندرونی خانه هم محل زندگی زن و فرزند و محارم بود. این ساختمان با پله‌هایی از دو سمت، نرده‌هایی مرمری، دو ستون مقابل در ورودی ساختمان و رنگ قرمز سقف اولین مواردی است که نظرمان را جلب می‌کند.

حوض‌خانه موزه مقدم

حوض‌خانه در امتداد دیوار تجدد است و بخشی از زیرزمین عمارت تابستانه و بیرونی را شامل می‌شود. حوض‌خانه محلی تابستانی به‌شمار می‌آید که به‌دلیل پایین بودن از سطح زمین خنک‌تر بوده و دو هواکش و یک حوض مرکزی با فواره دارد. در زمان پذیرایی از مهمان در حوض میوه‌های تابستانی هم می‌ریختند.

حوض‌خانه موزه مقدم زمانی محل پذیرایی از مظفرالدین شاه قاجار بود. حوض هشت‌ضلعی مرکز و مرمرهای سفید کف خبر از اعیانی‌بودن این محل می‌دهد. تزیینات دیوارهایش در زمان احتساب‌الملک شامل گچ‌بری‌های ساده بوده که بعدها محسن مقدم روی دیوارها کاشی‌های دوره‌های مختلف را کار گذاشت. این کاشی‌کاری‌ها بر زیبایی حوض‌خانه تاریخی موزه مقدم افزود.

طبق گفته استاد مقدم این بخش بهترین قسمت از کارهایش است؛ چراکه روی هر دیوار کاشی‌کاری‌های دوره‌های مختلف به تفکیک قرار می‌گیرد. دیوار شرقی مجموعه‌هایی زرین‌فام را از دوره ایلخانی دربرمی‌گیرد که از خرابه‌های اطراف گرگان به‌دست آورده‌اند. ضلع غربی طاقچه‌های محراب‌وار دارد. دیوار جنوبی مربوط به دوره صفوی بوده و از اصفهان، زنجان و مازندران جمع‌آوری شده است. در دیوار شمالی هم سکویی با کاشی‌های آبی می‌بینید. دیوار شمالی آینه‌کاری و کاشی‌هایی از طرح‌های مردمان آن زمان را شامل می‌شود. این کاشی‌ها به دوره تیموری مربوط بوده و آن‌ها را از شیراز به این‌جا منتقل کرده‌اند. همچنین حوض‌خانه دو ورودی دارد. یکی از بخش بیرونی خانه یا همان ساختمان تابستانه و دیگری از حیاط اندرونی به حوض‌خانه راه پیدا می‌کند. در حال‌حاضر به دلیل جنس چوبی و فرسودگی پله‌های ورودی، بخش بیرونی غیرقابل‌استفاده بوده و فقط ورودی اندرونی باز است. حوض‌خانه را با خنکای بهاریش پشت سر گذاشته و به مسیرتان ادامه دهید.

موزه مقدم تهران

مطبخ عمارت موزه مقدم

بخشی که قبلا به عنوان مطبخ کاربری داشت، حالا بعد از بازسازی بخش اداری شده است. شما اجازه ورود به این بخش را ندارید. در زمان حیات پدر استاد این بخش به عنوان سرایداری خانه بوده که آشپز و خدم و حشم در آن زندگی می‌کردند؛ اما در سال‌های حضور استاد و همسرشان از این بخش به‌عنوان آشپزخانه و انبار استفاده می‌شد.

ساختمان زمستانه موزه مقدم

به سمت ساختمان زمستانه بروید. دو ردیف پله از چپ و راست ساختمان به تراس جلوی ساختمان منتهی می‌شود. دو ستون قطور و استوانه‌ای مابین پله‌ها و تراس است. طرح سقف خانه با نمایی حاشیه‌دار و قرمز رنگ به چشم می‌خورد سقف را بالای در ورودی روی ستون‌ها سوار کرده‌اند. این بخش حالت دایره‌ای و قلعه‌وار داشته و دو طرفش شکلی مثلثی و شیروانی به‌چشم می‌خورد.

در ورودی، چوبی بوده و پنجره‌های مربعی کوچک و سردری مثلثی شکل دارد. در دیوارهای چپ و راست دو پنجره به تقارن قرار گرفته که نور خورشید زمستانی را وارد خانه می‌کند. هنگامی که داخل خانه می‌شوید، راهرویی با عرض یک متر و طولی حدود دو الی سه متر مقابلتان خواهد بود. در دو سمت در ورودی اتاق‌هایی دیده می‌شود و در انتهای راهرو، راهرویی دیگر به صورت عرضی وجود دارد. دیوار سمت راست‌ محفظه‌ای شیشه‌ای است که لباس فارغ‌التحصیلی استاد مقدم از دانشگاه تهران را در آن قرار داده‌اند.

خانه موزه مقدم

اتاق قاجار موزه مقدم تهران

اتاق دست چپی هم طور دیگری نظرتان را جلب می‌کند؛ چراکه جزئیات بیشتری در آن پیدا می‌شود. این اتاق که به اتاق قاجار شهرت دارد پر از آینه‌کاری‌ها و نقاشی روی آینه‌های فوق‌العاده زیبا و رنگارنگ است که هریک به تناسب و زیبایی روی دیوار‌ها کار شده‌اند.

تابلویی بسیار بزرگ در اتاق وجود دارد که نقش ناصرالدین شاه جوان را روی آن می‌بینید. این تابلو توسط خود شاه به احتساب‌الملک هدیه شد. نقاش این اثر محمدحسن افشار ملقب به نقاش‌باشی لال است که نقاش مخصوص دربار بود. دیوار رو‌بروی در ورودی را با عکس‌هایی از خانواده احتساب الملک، محسن مقدم، نشان‌ها و مدال‌های خانوادگی تزیین کرده‌اند. دو محفظه شیشه‌ای طاق مانند در دیوار وجود دارد که اشیا شخصی به‌جای مانده از محسن مقدم و دیگر اعضای خانه را داخل آن به نمایش گذاشته‌اند. قسمت پایین این محفظه‌ها اثری جالب و بسیار چشم‌گیر وجود دارد که با تمام ریزه‌کاری و جزییاتش اثری فاخر از کاشی‌کاری ایرانی است.

سرتاسر قسمت پایینی این دیوار را به ارتفاع یک متر همراه با شومینه اتاق با این کاشی‌کاری‌ها تزیین کرده‌اند. این طرح با کاشی‌های شش ضلعی ساخته شده که درون هریک از این شش ضلعی‌ها طرحی منحصربه‌فرد از مناظر طبیعی، گل، چهره و ساختمان‌های زیبا نقش شده است. بالای شومینه طاقچه‌ای‌ آینه‌کاری قرار دارد. این طاقچه با نقاشی‌های روی آینه و طرح‌هایی از ماهی‌ها و شیشه‌های رنگی روی دیوار چشم بینندگان را می‌نوازد. قسمت شومینه و مابقی کاشی‌ها به استراحت‌گاه خواهر ناصرالدین‌شاه در شرق تهران تعلق دارد. این استراحت‌گاه در زمان رضاشاه در حال تخریب بود و توسط استاد به‌صورت یکپارچه و سالم به خانه مقدم منتقل ‌شد.

در دیوار جنوبی که محل قرارگیری دو پنجره بزرگ اتاق است، حد فاصل پنجره‌ها میزتحریر و صندلی استاد را قرار داده‌اند. روی دیوار مقابل میزتحریر، طرح‌هایی از آینه نقاشی شده با طرح گل‌ها و رنگ‌هایی متنوع و گرم وجود می‌بینید. گچ‌بری‌ها و آینه‌کاری‌های بین گچ‌بری تا سقف ادامه دارد و میان گچ‌بری این قسمت یک تابلوی نقاشی زیبا با طرح‌های اسلیمی قرار گرفته است.

روی دیوار کنار در ورودی طرح بزرگی از گچ‌بری، آینه‌کاری و نقاشی وجود دارد. این طراحی شبیه تاج بوده و بزرگ‌ترین گچ‌بری اتاق است. در این اتاق کنار همه کلید‌ها و پریزهای برق طرح‌های گچ‌بری و آینه‌کاری منحصربه‌فرد به کار رفته که همه آن‌ها یک شکل و صد البته قدیمی هستند. حواستان باشد که سقف اتاق را از دست ندهید. روی سقف لوستری زیبا همراه با گچ‌بری و آینه‌کاری خودنمایی می‌کند. این اتاق که در زمان حیات استاد و همسرش به‌عنوان اتاق پذیرایی استفاده می‌شد حالا چند محفظه شیشه‌ای دارد که طراحی‌ها، مدارک تحصیلی و تقدیر‌نامه‌های استاد در آن‌ها نگه‌داری می‌شود.

خانه موزه مقدم

اتاق نشیمن موزه مقدم

به اتاق روبرو می‌رویم که به‌عنوان اتاق نشیمن استفاده می‌شد. این اتاق حالا شامل تابلوهای نقاشی شده توسط استاد، میز و رومیزی قلم‌کاری بزرگی است. محفظه‌های شیشه‌ای مخصوصی هم در این اتاق وجود دارد که بخشی از مجموعه قلم‌ها و جاقلمی‌های مربوط به دوره صفوی در آن دیده می‌شود.

نگارخانه موزه مقدم

به سمت راهروی بعد بروید. در راهرو کمدهای چوبی داخل دیوار تعبیه شده که بخشی از مجموعه سفال‌های آبی‌ و سفید ایرانی و چینی برای بازدید عموم قرار دارند. این راهرو به اتاق بزرگ دیگری راه پیدا می‌کند. وارد اتاقی می‌شوید که قبلا انباری بوده و حالا بعد از مرمت به‌عنوان نگارخانه موزه استفاده می‌شود.

به سمت طبقه دوم ساختمان بروید. از پله‌های مثلثی شکل عبور کنید. سفال‌هایی متعلق به عصر مفرق (3000 تا 1500 سال قبل از میلاد) و عصر آهن (1500 تا 550 سال قبل از میلاد و یا آغاز دوره هخامنشی) در این راهروها قرار گرفته است. بخشی از این سفال‌ها از حراجی‌های خارجی خریداری شده‌اند. به‌همین دلیل محل دقیق کشف آنها مشخص نیست. باتوجه به تحقیقات باستان‌شناسی، سفال‌های نخودی به تپگیان دماوند و مناطق دیلمان و ساوجبلاغ نسبت داده شده است. دیدن این آثار و آگاهی از قدمتشان حسی عجیب در هر انسان بیدار می‌کند.

تلفیق شرق دور با ایران

دوباره از دیوار تجدد عبور کنید و به محوطه بزرگ‌تر عمارت وارد شوید. این بخش در گذشته به‌عنوان بیرونی خانه و ساختمان تابستانه استفاده می‌شد. حیاط این قسمت مدلی کوچک از باغ‌های ژاپنی محسوب می‌شود. با آب‌گیری پر از ماهی قرمز، نیلوفر آبی و سنگی که مجسمه‌ای ریز از یک قورباغه روی آن قرار دارد. علاوه‌براین‌ حیاط پیش رویتان با آب‌چکان‌هایی به شکل سر حیوانات مختلف، برکه‌ها و فواره‌های کوچک با آب باریکه‌هایی که به استخر بزرگ انتهای حیاط می‌ریزند، بیش‌ازپیش مشابه باغ‌های ژاپنی شده است.

ساختمان تابستانه موزه مقدم

بعد از گشت‌وگذاری در باغ کوچک موزه مقدم وارد ساختمان تابستانه شوید. این ساختمان پشت به آفتاب ساخته شده است. ساختمان تابستانه را از یک ردیف پله سنگی با نرده‌هایی از ترکیب سنگ و کاشی ساخته‌اند. بالای پله‌ها، محوطه تراس مانند اما مربعی شکل و بزرگ ساختمان وجود دارد. چند سکوی کاشی‌کاری شده آبی رنگ در این محل تعبیه شده است. این ساختمان که محل رفت‌وآمد مهمانان نامحرم بود، دو در ورودی بزرگ را شامل می‌شود. این درها سردرهایی با گچ‌بری و طرح‌هایی مختلف دارند. حتی حاشیه درها را هم با کاشی‌های طرح‌دار و نقاشی‌های زیبا تزیین کرده‌اند.

فقط یکی از این دو در برای بازدیدکنندگان باز است. از این در وارد اتاقی بزرگ می‌شوید که زمان احتساب‌الملک اتاق مهمانداری بود. این اتاق حالا به‌عنوان بخش گاه‌نگاری موزه استفاده می‌شود. چند تابلو و یک پیش‌بخاری با تزیینات گچ‌بری در این اتاق وجود دارد. مابقی فضای این اتاق شامل محفظه‌های مخصوص نگه‌داری از آثار تاریخی است. ظروف لعابی و سفالی، زیورآلات سنگی و سرنیزه‌هایی از هزاره پنجم قبل از میلاد را می‌توانید در این بخش ببینید. همچنین توضیح هریک از این آثار را که متعلق به چه دوره‌ای بوده و از کجا کشف شده به تفکیک زیر محفظه‌ها نوشته‌اند.

خانه موزه مقدم

این اتاق به راه‌رویی دیگر راه دارد که در آنجا مجموعه‌ لوازم آشپزخانه را قرار داده‌اند. بخشی از لوازم آشپزخانه متعلق به همین عمارت بوده و مابقی را از مناطق مختلف جمع‌آوری کرده‌اند. در این راهرو عروسک‌های مختلفی را هم می‌بینید که استاد در سفرهای مختلف خریداری کرده‌ یا از اهالی کشورهای مختلف به ایشان هدیه شده است. روی یکی از دیوارها تعداد زیادی عکس سیاه و سفید از آلبوم خانوادگی استاد مقدم وجود دارد. همچنین بخش دوم ساختمان تابستانه اکنون به‌عنوان کتاب‌خانه استفاده می‌شود. استفاده‌ از این کتایخانه برای عموم آزاد است؛ اما کتابی را نمی‌توان به امانت گرفت.

برج قرون وسطی در آغوش قاجاریه

یکی از مواردی که در بخش بیرون عمارت نظر هرفردی را جلب می‌کند، برجی بزرگ به سبک اروپایی است. این برج چنان ماهرانه در غرب خانه ساخته شده که با همه تناقضش با فضای قاجاری و شرق دور، جذابیت و یگانگی خاصی دارد. این برج در سال 1345 توسط استاد با کمک یکی از شاگردانش به اسم ابوالقاسمی ساخته شد. علت اصلی اضافه شدن این بخش هم همسر استاد است. همسر استاد در اروپا بزرگ شده بود. استاد برای حس نزدیکی سلما به محل سکونتش، تصمیم می‌گیرد برجی از قرون وسطی را در عمارت جای دهد.

از مقابل کتاب‌خانه که عبور ‌کنید، برج را از نزدیک خواهید دید. از محلی که برج شروع می‌شود. بخش‌هایی سنگی می‌بینید. چند پایه سنگی قدیمی منقش شده و حوضچه‌ای کوچک از دیگر زیبایی‌های این بخش موزه مقدم هستند. کمی جلوتر باز نقشی از کاشی‌کاری می‌بینید. این کاشی‌کاری برخلاف کاشی‌کاری‌های قبلی فقط با رنگ قهوه‌ای نقاشی شده است. تصویر زنی که دو گاو را به چرا می‌برد.‌ بالاتر از آن روی تنه برج کتیبه‌ سنگی شیر در حال شکار آهو قرار دارد.

خانه موزه مقدم

اتاق گوش ماهی عمارت مقدم

در بدنه قلعه پیش از رسیدن به در اصلی، اتاقکی کوچک را می‌بینیم که به اتاق گوش‌ماهی شهرت دارد. این اتاق مجموعه کاملی از گوش‌ماهی‌ها، مرجان‌ها و ستاره‌های دریایی است که استاد از دوران کودکی جمع‌آوری کرده‌اند. این کلکسیون در اتاقک گوش‌ماهی با سلیقه شخصی‌ استاد روی دیوارها و قسمت‌های مختلف اتاق نصب شده‌اند.

به سمت در ورودی برج بروید. برج دو در دارد که یکی برای بازدید باز است. کنار در اولی دو سکوی سنگی، حوض و شیر آب قرار دیده می‌شود. گوشه راست و بالای در زنگوله‌ای قدیمی با سه زنگ تو در تو وجود دارد. به سمت در دوم که زیر برج اصلی قرار گرفته بروید. در اینجا می‌توانید دو سکوی سنگی متعلق به تخت جمشید را ببینید. یکی از زیباترین بخش‌های این مجموعه کنار در ورودی برج قرار دارد. ایوانی بزرگ و پرنقش‌ونگار با سه طلق، چند محراب و چهار ستون قطور و بلند که از قصر خواهر ناصرالدین شاه به اینجا منتقل شده است.

دیوارهای پشت ستون یک سره نقشی از کاشی‌ها و تابلوهایی از کاشی‌ها دارد. پیچک‌ها و گل‌های درهم تنیده‌ای همه دیوار را خرقه‌پوش تاریخ کرده‌اند. وسط این ایوان زیبا حوض مرمرین بسیار کوچکی داخل محفظه شیشه است. در قصر فتحعلی شاه داخل این حوضچه گلاب می‌ریختند و شاه قاجار با آن گلاب ریش‌هایش را شانه می‌کرد. این ایوان از سمت راست دری به گل‌خانه و از سمت چپ راهی به داخل برج اصلی دارد. اگر وارد برج شوید، حمام خانه را می‌بینید که برای بازدید باز نیست. در اتاقک کوچک داخل برج پیشخوان و سینک ظرفشویی از دهه 40 خبر می‌دهند. برای حفظ بافت اصلی خانه در زمان مرمت، تغییری در اجزای اصلی آن نداده‌اند.

در این اتاق بخشی از لباس‌ها، تابلوها و ابزار مورداستفاده دراویش را می‌بینید. یکی از فاخرترین آثار موجود در این اتاق نقاشی مربوط به بارگاه حضرت سلیمان به قلم قوللر آغاسیو محسوب می‌شود. در این اتاق از سقف غافل نشوید. طرح‌های زیبایی روی سقف چوبی اتاق کشیده‌اند. این هنر مرجووک نام دارد و استاد آن‌ها را از خانه‌های قدیمی شیراز به اینجا آورده است.

اگر از پله‌های دایره‌ای برج بالا بروید، در مسیر دری هم به تراس بالای ایوان قاجار خواهید یافت. اما در اینجا هم اجازه بازدید دیده نشده و فقط از شیشه در چوبی و سفید رنگ می‌توانید زیبایی این اثر را ببینید. طبقه دوم برج فضای بیشتری را شامل می‌شود. به راهرو که برسید، سکویی منبر مانند دیده می‌شود. این سکو با رنگ قهوه‌ای سوخته، معرق‌کاری‌های زیبا با رنگی روشن‌تر از بدنه دارد. این بخش علاوه‌بر چپق شامل مجموعه چینی‌ها و سفال‌های شکسته و قلیان است. یک دست میز و صندلی غذاخوری چهار نفره سفید با طرح اروپایی را هم در این بخش قرار داده‌اند.

گل‌خانه، مدرنیته با طعم قاجار

بعد از برج نوبت به آخرین بخش این عمارت زیبا می‌رسد. گل‌خانه‌ای بزرگ و شیشه‌ای با چهارچوب‌های فلزی آبی رنگ. اینجا هم اجازه ورود ندارید؛ اما می‌توانید داخل گل‌خانه را ببینید. فضای گلخانه با گلدان‌های سفالی و گیاهان سبز شما را یاد خانه مادربزرگ‌ها می‌اندازد.

روبروی گل‌خانه استخری بزرگ را می‌بینید که از سمت غرب درست مقابل ایوان انتظار است. در صورت پر آب بودن استخر، ایوان قاجار در آن انعکاس می‌یابد. سمت شرق استخر محوطه‌ای با چند صندلی راحتی و نرده‌های مشبک سیمانی و آبی رنگ وجود دارد. در حد فاصل این محوطه تا استخر که پنج قدم بیشتر نیست، مجسمه‌ای از سر یک شیر وجود دارد. از دهان این مجسمه آب باریکه‌ای به داخل برکه‌ای کوچک می‌ریزد و این برکه با جوی باریکی به استخر راه پیدا می‌کند.

در انتهای حیاط چند قدم آن طرف‌تر از استخر و استراحت‌گاه، کافه‌ای نقلی اما با صفا به‌چشم می‌خورد. سعی شده این کافه با حال‌وهوای کلی موزه هماهنگی داشته باشد. کافه‌ای با میز و صندلی چوبی و کرکره‌های حصیری که اگر در گرما به آرامش موزه مقدم پناه آورده‌اید، از خورشید سوزان در امان باشید.

 پیش از آن‌که موزه مقدم را ترک کنید

این موزه که با همه اشیا، لوازم و مجموعه شخصی استادی ارجمند شناخته می‌شود؛ می‌تواند یکی از ارزشمندترین آثار این سرزمین باشد. اثری که نشانی از دل‌دادگی به تاریخ و تمدن داشته و از عشقی میان محسن مقدم و سلما سرشار است. استاد مقدم و همسرش که فرزندی نداشتند، این خانه و مجموعه‌های داخل آن را در سال 1351 وقف دانشگاه تهران می‌کنند. البته با این شرط که تا زمان حیات خود و همسرش اجازه زندگی در آن را داشته باشند. استاد محسن مقدم در سال 1366 و همسرشان سلما کویومجویان سه سال پس از ایشان یعنی در سال 1369 فوت می‌کنند. این دو در خانه‌ای که ساخته‌اند جاودانه خواهند بود.

زمان بازدید و دسترسی

موزه مقدم در تهران، خیابان امام خمینی، بعد از خیابان شیخ هادی، جنب بانک ملت، پلاک ۲۵۱ قرار دارد. در صورت استفاده از مترو از ایستگاه‌های حسن‌آباد و دانشگاه امام علی (ع) استفاده کنید.

این موزه بین این دو ایستگاه مترو قرار گرفته است. با حدود پنج دقیقه پیاده‌روی به موزه مقدم می‌رسید.

تلفن: 66463144

بازدید: به‌جز دوشنبه‌ها و تعطیلات رسمی، از ساعت 9 تا 17.

نوشته های مشابه

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد.

دکمه بازگشت به بالا
بستن
بستن