تاریخ و تمدن

خانه میرزا خلیل رفیع یا عمارت اخوان؛ خانه شهردار گذشته یا موزه مشروطه آینده

فهرست مطالب

رشت، شهر باران‌های یکریز با بازی رنگ‌هایش، همیشه در ته کوچه‌های قدیمی‌اش هم چیزی دارد تا ما را شگفت‌زده کند. خانه‌های قدیمی رشت را، که فقط چندتایی از آن‌ها باقی مانده است، باید غنیمت شمرد و از هر فرصتی برای دیدنشان بهره برد. خانه‌هایی با کلون‌های قدیمی، درهایی کهنسال با سفال‌های چیده شده روی پیش آمدگی دیوارش، آجرچینی کوچه‌ها و خانه‌های اهالی قدیمی رشت، هنوز هم هستند. در این مطلب در نابرو می‌خواهیم سری به یکی از این خانه‌های تاریخی رشت، خانه میرزا خلیل رفیع از جاذبه های دیدنی گیلان بزنیم. با ما همراه شوید.

میرزا خلیل رفیع

میرزا خلیل رفیع، فرزند کوچک ملا رفیع شریعتمدار گیلانی، از مشروطه‌خواهان گیلان بود. وی بعد از انقلاب محرم سال ۱۳۲۷ هجری قمری، به عنوان اولین رییس بلدیه یا همان شهردار شهر رشت تعیین شد.

خانه میرزا خلیل رفیع

میرزا خلیل، طرح این خانه زیبا را از یک بنایی که در روسیه دیده بود، الهام گرفته و نقشه آن را نیز از همان کشور با خود آورده بود. وی پس از بازگشت از روسیه این خانه را  در سال ۱۲۸۵ هجری شمسی در شهر دلبر رشت ساخت. معماری این بنا اقتباسی است از معماری روس و اروپای شرقی؛ مانند خانه‌های مسکونی سن‌پترزبورگ، تفلیس و بادکوبه که میرزا خلیل چند سالی را در آن شهرها زندگی کرده بود.

خانه میرزا خلیل رفیع یا عمارت اخوان

 

در واقع میرزا خلیل رفیع، به نقشه‌ای که همراه خود آورده بود، راضی نشد. بلکه سازه‌های مونتاژ این بنا را هم که از چوب نراد روسی بود، از روسیه سفارش داد و از طریق  بندر انزلی و بعد رشت به این مکان انتقال داد. تا امروزه نیز در و پنجره‌های بنا محکم و استوار باقی مانده‌اند و به‌این ترتیب خانه میرزا خلیل رفیع ساخته شد.

تماشای معماری خانه میرزا خلیل رفیع

بنای این خانه متقارن و با دو راه‌پله زیبا و سفید در دو طرف بنا ساخته شده است. این ساختمان دارای دو طبقه و با زیر بنای ۴۰۰ مترمربع است. ولی زیربنای کل خانه ۱۳۴۷ مترمربع است.

خانه میرزا خلیل رفیع یا عمارت اخوان

سازه اصلی با ملات آجر، ماسه و آهک ساخته شده است. طبقه دوم خانه میرزا خلیل رفیع با ستون‌های مدور چوبی با نراد به طول ۵ متر در روسیه خراطی شده‌اند. وجه‌تمایز فضای داخلی این بنا، نقاشی‌هایی است که به سبک لندنی در تالار اصلی دیده می‌شود. این تالار را تالار شورا می‌نامند و روی دیوار‌هایش هنوز هم آثار نقاشی‌ها دیده می‌شود. این خانه بعد‌ها به خاندان زین‌العابدین اخوان فروخته شد و امروزه به عمارت اخوان نیز شهرت دارد.


در گوشه ای از حیاط خانه میرزا رفیع، کتیبه‌ای از آن دوران باقی‌مانده که جایش زیاد خوب نیست و خزه‌های رویش در حال رشد هستند. خانه میرزا خلیل یا عمارت اخوان عمری۱۰۰ ساله دارد و نیازمند توجه و مرمت است.

در دوره‌ای، از این ملک به عنوان ساختمان شورای اسلامی رشت استفاده می‌شد که بعد از انتقال شورا به محلی دیگر، این ملک بدون سکنه باقی مانده و تنها نگهبانی دارد که با هماهنگی سازمان میراث فرهنگی، به ما اجازه ورود دادند.

حیاط زیبای خانه میرزا خلیل رفیع

حیاط دلباز و سرسبز این خانه، چیزی است که در بدو ورود بیننده را به خود جذب می‌کند، یک حوض لاجوردی، باغچه و حیاطی به سبک حوض‌ها و حیاط‌های دوره قاجار. این حیاط دارای سه بخش اصلی است که شامل قسمت‌های جنوبی یا همان حیاط اصلی است، قسمت شمالی که مخصوص خدمه و سرویس‌های بهداشتی بوده و حیاط شرقی و غربی که حد واسط این دو حیاط بوده است.

خانه میرزا خلیل رفیع یا عمارت اخوان

خانه میرزا خلیل رفیع راهرو‌هایی آجرچین با طاقی‌های زیبا و خوشرنگی دارد که کنار رنگ سفید و زرد خردلی آن، منظره دلنشین و هماهنگی را ایجاد کرده است.

راه دسترسی به خانه میرزا

بعد عبور از کوچه‌های زیبا و آجری محله خواهر امام رشت و زاهدان، اگر به سمت میدان صیغلان بروید، در همسایگی خانه ابریشمی‌ها که امروزه بنیاد نخبگان در آن‌جا مستقر است، به خانه میرزا رفیع خواهید رسید که در پشت ساختمان اداری شهرداری پنهان شده است.

بعد از گذشتن از بخش اداری که فعلا خالی است، غافلگیری اصلی با نمایان شدن پیچک‌هایی که یک دالان ایجاد کرده‌اند، منتظر شما خواهد بود. دالانی زیبا تا انتهای گوشه روبرویی این حیاط که یک ورودی کوچک دیگر نیز به کوچه دارد. دیوار‌ها آجری و نارنجی‌رنگ است. حوضی زیبا و پر آب در وسط خودنمایی می‌کند و درختان در این سرمای زمستان گل داده‌اند. سقف بنا سفال‌پوش و مرمت شده است. در طبقه زیرین اتاق‌هایی قرار دارد و در ورودی آن‌ها، عکسی از آقای زین‌العابدین اخوان و داماد او که صاحب بعدی این بنا بوده است، دیده می‌شود.

جاذبه های خانه میرزا خلیل رفیع یا عمارت اخوان

حیاطی پر گل و درخت و نخل‌هایی که هنوز زیبایی خود را دارند و کوزه‌ای بزرگ و البته کهنسال که در گوشه‌ای در نزدیکی حوض، بین بوته‌ها آرمیده است.

اگر بتوان از تماشای انعکاس نما و پله‌هایش در آب دل کند و به طبقه بالا رفت، راه‌پله زیبایی به استقبال‌مان می‌آید، با همان صدای جیر‌جیر چوب‌ها و نرده‌هایی که با کمکشان به بالای پله‌ها می‌رسیم. سالن اصلی شورا با پنجره‌هایی بزرگ و نورگیر و لوستری در وسط در کنار پرده‌های خاک گرفته خود، خیلی ساکت و آرام است.

دو میز نیم دایره کوچک و بزرگ در این سالن قرار دارد که رویه آن شیشه است. با این‌که به نظر جدید می‌آیند، آدم را یاد مجلس‌های قدیمی می‌اندازند که نمایندگان دور میز‌های چوبی خوش‌فرم می‌نشستند و تصمیمات مهم می‌گرفتند. پنجره‌های سالن رنگی است و نقاشی‌های دیواری آن که به سبک  لندن‌ است، با رنگ پرده‌ها هماهنگی کامل دارد.

از در روبرویی اگر بیرون برویم، وارد ایوان بزرگی می‌شویم که هنوز سقف چوبی خود را دارد. این ایوان نورگیر و روشن است و حیاط و حوض وسط آن از این بالا زیباتر به نظر می‌آید.

خانه میرزا خلیل رفیع یا عمارت اخوان

در راهروی کناری که پر از پنجره‌های قدی بزرگ و شیشه‌های رنگی است، می‌توان خانه‌ای قدیمی را دید که در همسایگی این‌جا است و سقف سفالی و عنابی آن زیر نور خورشید، چشم‌نواز است. نمی‌توان از حیاط کوچک خانه همسایه چشم برداشت. حوض کوچکی در وسط حیاط و باز هم رنگ خیره‌کننده لاجوردی در کنار رنگ نارنجی آجر‌ها و طاقی‌هایی که دست به دست هم داده‌اند تا ما را با این حسرت آشنا کنند که ای کاش ما هم، خانه‌ای این چنین داشتیم!

در گوشه ای از حیاط خانه میرزا رفیع، کتیبه‌ای از آن دوران باقی‌مانده که جایش زیاد خوب نیست و خزه‌های رویش در حال رشد هستند. خانه میرزا خلیل یا عمارت اخوان عمری۱۰۰ ساله دارد و نیازمند توجه و مرمت است. از گلدان‌های کوچک شمعدانی‌ کنار نرده‌های قدیمی‌اش، پله‌های چوبی خوش‌رنگش و از لوستر نیمه‌شکسته سقفش گرفته تا پنجره‌های رنگی و حیاط خلوت و آرامش‌بخش آن، همه کنار هم سال‌ها است که در این کوچه، پشت آژانس شهاب قرار دارند.

در آبی حوضش کاش غرق شویم و کنار پیچک‌های دیوار آجری‌اش لحظه‌ای بنشینیم و به صدا‌های سفرکرده در زمان گوش دهیم. می‌گویند می‌خواهند این‌جا را تبدیل به موزه مشروطه کنند که خبر خوبی است. منتظر آن روز می‌مانیم و آرزو می‌کنیم به زودی برسد.

نوشته های مشابه

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد.

دکمه بازگشت به بالا
بستن
بستن