فرهنگ و هنر

موزه خط و کتابت میرعماد تهران؛ فرهنگ ناب در مجموعه کاخ سعدآباد

فهرست مطالب

موزه خط و کتابت میرعماد در یکی از بناهای قدیمی مجموعه فرهنگی و تاریخی سعدآباد قرار دارد. این بنا تا مدت‌ها پس از انقلاب بدون استفاده بود، تا این که سازمان میراث فرهنگی این بنا را محلی برای نمایش آثار خطی مناسب دید و درنتیجه با تغییراتی که به وجود آوردند، مرمت آن آغاز شد. این موزه در سال 1376 با نام مشهورترین خوش‌نویس عصر صفوی، یعنی میرعماد افتتاح شد. با من در نابرو همراه باشید تا با موزه خط و کتابت میرعماد و دیدنی تهران بیشتر آشنا شوید؛ اما ابتدا بهتر است میرعماد را بشناسیم.

زندگانی و سرگذشت میرعمادالحسین سیفی قزوینی

محمدبن‌حسین‌حسنی‌سیفی‌قزوینی، ملقب به عمادالملک و مشهور به میرعمادالحسنی، خطاط مشهور و شاعر گران‌قدر دوره صفوی است. او با خلاقیت، استعداد، نوآوری و ظرافتی که در قلمرو این هنر داشت، سرآمد هنرمندان زمان خودش بود. میرعماد در حدود 961 قمری در قزوین متولد شد و در سال 1024 در اصفهان به قتل رسید. وی مردی آزادمنش و عارف بود که هنر را برای هنر دوست می‌داشت. رابطه او با شاگردان رابطه مرید و مراد بود. از میرعماد فرزندانی به‌نام میرابراهیم و گوهرشادخانم باقی ماندند که هر دو از بیم دشمنان به هند و عثمانی گریختند.

موزه خط و کتابت میرعماد تهران

بنای موزه میرعماد

بنای موزه احتمالا متعلق به اواخر قرن 13 و اوایل قرن 14 قمری است. به‌علت شباهت این بنا با بناهای اواخر دوره قاجار، شیوه معماری آن شبیه به معماری دوره انتقال است که در اواخر دوره قاجار و اوایل دوره پهلوی شکل گرفت. معمار داخلی بنا مهندس فیروزه اطهاری است و طراحی خارجی آن را مهندس هومن صدر انجام داده است.

ساختمان موزه میرعماد در گذشته محل زندگی دو تن از فرزندان محمدرضا پهلوی، یعنی فرحناز و علیرضا بوده است. امروزه آثاری شامل 10 قرن هنر خوش‌نویسی را در خود جای داده است. طبقه اول با زیربنایی برابر 169 متر مربع و متراژ اعیانی 310 متر مربع روی سکویی به‌ارتفاع حدود پنج متر احداث شده است.

موزه خط و کتابت میرعماد تهران

آثار و بخش‌های مختلف موزه میرعماد

در موزه میرعماد این آثار وجود دارند: خطوط قبل از اسلام، خطوط اسلامی، خطوط تفننی، اشیای کاربردی و نسخ خطی. در حالت کلی، موزه میرعماد شامل دو بخش مجزاست که در طبقه اول خطوط قبل از اسلام و بخشی از خطوط اسلامی به نمایش درآمده‌اند.

موزه خط و کتابت میرعماد تهران

خطوط قبل از اسلام

در طبقه اول نمونه‌هایی از کتیبه‌های میخی عیلامی و کتیبه‌های پهلوی ساسانی و اوستایی نگهداری می‌شوند. کتیبه میخی عیلامی به خط پرتو عیلامی نوشته شده و متعلق به معبد قدیمی چغازنبیل شوش استان خوزستان است. کتیبه پهلوی ساسانی مربوط به اردشیر بابکان و کتیبه اوستایی شرح متنی از اوستا است.

خطوط اسلامی

خطوط جامع این طبقه شامل اقلام شش‌گانه متعلق به ابن مقله شیرازی است که با خط کوفی شروع می‌شود و با خط محقق پایان می‌یابد. خطوط کوفی، ثلث، نسخ، توقیع، رقاع، محقق و ریحان به‌صورت قطعات متعلق به دوره‌های اسلامی در تالار طبقه اول به نمایش درآمده‌اند. توقیع، رقاع، محقق و ریحان از خطوط انشعابی خط کوفی و ثلث‌اند که در طبقه اول موزه به نمایش درآمده‌اند.


هنگام بازدید تابلوها و آثار، پخش موسیقی سنتی ممکن است برایتان لذت‌بخش باشد. همچنین تابلویی وجود دارد که موضوع آن تاریخ خط و خوش‌نویسی در ایران است.

در طبقه دوم موزه میرعماد خطوط تعلیق، نستعلیق و شکسته‌نستعلیق قرون 9 تا 13 قرار دارند. بخشی از این طبقه فقط به آثار میرعماد الحسنی اختصاص دارد که شامل قطعات خط و مرقع او می‌شود. خطوط تعلیق این طبقه با امضای خواجه اختیار منشی گنابادی و خواجه تاج سلمانی است که به قرن 10 تعلق دارند. خطوط نستعلیق طبقه دوم موزه میرعماد شامل دوره‌های مختلف اسلامی ایران‌اند که به شیوه جلی و خفی نگارش شده‌اند، مانند میرعلی کاتب تبریزی، عبدالرشید دیلمی، سلطان علی مشهدی، میرعلی هروی، حسن شاملو، فتحعلی حجاب و… .

موزه خط و کتابت میرعماد تهران

خطوط تفننی

این بخش شامل قطعات خطی گلزار، تصویری، تزیینی، قطاعی، ناخنی متعلق به قرن 10 تا 13 است.

اشیای کاربردی

از قرون اولیه، به‌علت اهمیت خط و خوش‌نویسی در جهان اسلام، از خط به‌عنوان یکی از عناصر تزیینی اشیای کاربردی استفاده می‌کردند.

در بخش آثار کاربردی، خطوط فلزی موجود روی شمعدان‌های فلزی، سنگ قبر، کاسه‌های سفالین و لعابی و بخشی از محراب قرار دارند. قلمدان‌های موجود در موزه با خطوط و نقوش به‌کاررفته روی آن‌ها، شیوه‌های تزیینی خط و نقش را نشان می‌دهند.

نسخ خطی

قسمت دیگر موزه به نسخه‌های خطی تعلق دارد که شامل دیوان اشعار و مرقعات و کتاب‌های خطی است، مانند مرقع خط درویش عبدالمجید طالقانی، مرقع احمد نیریزی، مرقع میرعماد، دیوان حافظ، کتب خطی قرن 13 مانند قرآن‌ها و کتاب‌های دعا. در موزه میرعماد به‌جز نمایش انواع اقلام، می‌توان کتاب‌آرایی دوره‌های اسلامی و سیر آن را پس از مطالعه بر نسخ خطی و قطعات و فرمان‌ها و عقدنامه‌ها مشاهده کرد.

موزه خط و کتابت میرعماد تهران

سخن آخر

هنگام بازدید تابلوها و آثار، پخش موسیقی سنتی ممکن است برایتان لذت‌بخش باشد. همچنین تابلویی وجود دارد که موضوع آن تاریخ خط و خوش‌نویسی در ایران است. اگر می‌خواهید مطالب تابلو را بخوانید، با دادن نشانی رایانامه‌تان به راهنمای موزه، در اسرع وقت متن تابلو برای شما ارسال خواهد شد.

بازدید از این موزه

بهای بلیت : 2000 تومان در پاییز 98

ساعت بازدید : در نیمه اول سال، همه‌روزه از ساعت 9 تا 18:45 (فروش بلیت تا ساعت 17) و در نیمه دوم سال، همه‌روزه از ساعت 9 تا 17 (فروش بلیت تا ساعت 16).

نوشته های مشابه

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد.

دکمه بازگشت به بالا
بستن
بستن