فرهنگ و هنر

موزه سنجش تبریز؛ بازدید از خانه‌ای در دل موزه

فهرست مطالب

پیاده‌راه مقصودیه یکی از چند خیابان حفاظت‌شده تبریز است که درست روبه‌روی پیاده‌راه تربیت، یعنی شلوغ‌ترین و پرترافیک‌ترین مکان مرکز شهر تبریز قرار دارد. برای رفتن به مقصودیه باید از میدان ساعت عبور کنید. می‌توانید با خودروی شخصی، مترو یا اتوبوس‌های تندرو (بی‌آرتی) به این مکان بروید، ولی ایستگاه تربیت شلوغ‌ترین و پرازدحام‌ترین ایستگاه اتوبوس است و به‌خاطر حفظ آرامش مسافران اصلا برای تبریزگردی پیشنهاد نمی‌شود. ایستگاه تاکسی نیز در همان ابتدای ورودی است که با آن‌ها به مکان‌های دیدنی این محله بروید، اما پیشنهاد نابرو پیاده‌روی است. اولین کوچه سمت راست، موزه سنجش خواهد بود. در نابرو همراهمان باشید تا با موزه سنجش از جاذبه های تبریز بیشتر آشنا شویم.

اینجا تاریخ ماندگار است

اگر به تاریخ و تمدن غنی ایران علاقه‌مند باشید، شهر تبریز آثار کهن و بسیار ارزشمندی در دل خود جای داده است، از موزه‌ها گرفته تا امامزاده‌ها و اماکن تفریحی‌تجاری و خانه‌های تاریخی. مقصودیه در اصل پیاده‌راه یا خیابانی یک‌طرفه است که اکثر خانه‌های سنتی و تاریخی بزرگان فرهنگ و هنر در آن قرار دارد، خانه‌هایی نظیر نیکدل، بهنام، قدکی و گنجه‌ای‌زاده که هرکدام سهمی بسیار زیاد در اعتلای فرهنگ و تاریخ تبریز داشته‌اند.

امروز به سراغ خانه سلماسی رفته‌ایم، خانه تاجری که تبدیل به موزه سنجش شده است.

موزه سنجش تبریز

موزه سنجش؛ خانه‌ای برای تمام فصول

پس از گذر از ساختمان‌های بزرگ امروزی محله، به موزه سنجش می‌رسید. موزه در پس کوچه‌ای آرام و خلوت قرار دارد. ساختمان آجری دری قدیمی با کلون‌های آهنی دارد؛ در کمی کوچک است و برای گذر از آن باید یک‌وری داخل شوید.

دکه بلیت‌فروشی در ابتدای دالان ورودی است. هزینه ورود برای بازدیدکنندگان ایرانی چهارهزار تومان و برای گردشگران خارجی ۳۰هزارتومان است. از دالان وارد حیاطی مربع‌شکل می‌شوید؛ عمارت دورتادور حیاط قرار گرفته است. در سمت راست باید از پله‌ها بالا بروید.

ورودی اول خانه زمستانی است و خانه‌ها یا در اصل تالارها به هم راه دارند. خانه چهارفصل یعنی خانواده سلماسی در هر فصل از سال در یکی از خانه‌ها زندگی می‌کرده‌اند و هر تالاری متناسب با ویژگی های آب‌وهوایی با معماری ویژه‌ای ساخته شده است.

جاذبه های موزه سنجش تبریز

تالارهای تاریخی برای هر فصل

اولین تالاری که به آن وارد می‌شوید، تالار زمستان است که با اشیای قدیمی تزیین شده است و ارسی‌های رنگارنگ زیبایی دارد که بسیار آفتاب‌گیر هستند و مناسب زندگی در زمستان.

تالار دوم مخصوص پاییز است که روی پنجره‌هایش با شبکه‌های چوبی زیبایی پوشانده شده است و در خود تالار ساعت‌های بسیار زیبا و قدیمی و وارداتی قرار دارد که جزو اولین کالاهای زینتی هستند. از پله‌های چرخشی و سنگی به زیرزمین، یعنی تالار تابستانی وارد می شوید.


در خانه پاییزی سه تالار هست که مختص ساعت‌ها هستند. این ساعت‌ها ساخت کشور آلمان و فرانسه و سوییس هستند و جنسشان از مفرغ با روکش طلا یا چوبی و سنگی با میناکاری و سرامیک است.

خنکی تابستان از پنجره‌ها، سرداب و مطبخ نمایان است. بعد از عبور از خانه‌ی تابستان می‌توانید با عبور از دری، از طبقه پایین خارج شوید و کنار پله‌های ورودی تالار اول بایستید؛ روبه‌روی شما ساعتی آفتابی قرار دارد که بر اثر تابش نور آفتاب تنظیم می‌شود.

ساعت در تابستان دقیق است و در زمستان باید یک ساعت و ۲۴ دقیقه کم کنید تا زمان را درست مشخص کند. در کنار ساعت آفتابی، فسیل سنگی با قدمت چهارمیلیون سال قرار دارد که بر اثر تغییرات آب‌وهوایی به سنگ سلیسی تبدیل شده است. در قسمت غربی حیاط و روبه‌روی تالار زمستان، خانه بهارانه دوطبقه جای دارد.

جاذبه های موزه سنجش تبریز

داستان خانه‌ تاجر که تبدیل به موزه شد

موزه سنجش در یکی از خانه‌های قدیمی و ارزشمند شهر تبریز واقع شده است که قدمتش به اواسط دوره قاجار می‌رسد. این خانه، منزل شخصی آقای سلماسی تاجر مواد غذایی بود. در سال ۱۲۵۳ هجری شمسی بنا شده و در سال ۱۳۷۴ میراث فرهنگی خانه را از خانواده سلماسی خرید.

پس از شش سال مرمت و بازسازی ساختمان در سال ۱۳۸۱ به‌عنوان موزه سنجش به بهره‌برداری رسید. در واقع این موزه تنها موزه تخصصی سنجش در ایران است که ابزار و ادوات سنجش و اندازه‌گیری در آن نگهداری می‌شود.

موزه سنجش تبریز

ساختمان موزه و اشیایش

ساختمان موزه چهار بخش غربی (بهاری)، شرقی (پاییزه)، شمالی (زمستانه) و جنوبی (تابستانی) دارد و با زیربنای ۸۷۵ مترمربع دوطبقه ساخته شده است و حیاطش ۶۵۰ مترمربع مساحت دارد که به‌ترتیب بعد از قسمت ورودی موزه، طبقه همکف شامل اتاق‌های طنبی (پذیرایی یا شاه نشین)، اتاق کله یا گوشواره‌ای و طنبی‌های جانبی قرار دارند.

خانه سلماسی و موزه سنجش تبریز

تالار تابستانی که در قسمت شرقی و در زیرزمین اتاق‌هایی دارد؛ این اتاق‌ها شامل آب‌انبار، سردابه، مطبخ، اتاق رفت‌وآمد، حوضخانه و اصطبل است.

تالارهای طبقه همکف به نمایش ابزارآلات زمان‌سنج اختصاص دارد، مانند اسطرلاب های مسطح و کره‌ نجومی برنجی که مربوط به دوره قاجار است. کاربرد این اشیا در حل مساله‌های نجومی گسترده است، مانند محاسبات تقویم، تشخیص سال، تعیین فاصله بین زمین و خورشید و سیارات، تعیین خسوف و کسوف در یک سال، تعیین روزهای آفتابی و بارانی در طول یک هفته و ماه، تعیین اوقات شرعی، شناسایی جهت‌های اصلی و فرعی. همچنین قطب‌نما و بادنما و قبله‌نما و دو نمونه تقویم نجومی در این بخش قرار دارند.

موزه سنجش تبریز

راهی به آسمان در تالار پاییزی موزه سنجش

تالار دوم تلسکوپی برای رصدکردن اجرام آسمانی دارد که ساخت کشور فرانسه و مربوط به دوره معاصر است. تابلوهای حاوی اطلاعات علمی و تاریخی درباره ابزارآلات سنجش در قرون گذشته در تالار موزه قرار داده شده‌اند. دانشمندان علم نجوم با استفاده از این ابزارها اجرام آسمانی و ستاره‌ها و سیاره‌ها را رصد می‌کردند.

موزه سنجش تبریز

سه تالار برای علاقه‌مندان به انواع ساعت

در خانه پاییزی سه تالار هست که مختص ساعت‌ها هستند. این ساعت‌ها ساخت کشور آلمان و فرانسه و سوییس هستند و جنسشان از مفرغ با روکش طلا یا چوبی و سنگی با میناکاری و سرامیک است. این مجموعه ساعت‌های جیبی، رومیزی، ایستاده و دیواری را در برمی‌گیرد که اکثرشان ۱۰۰ تا ۴۰۰ سال قدمت دارند.

اینکه چطور این ساعت‌های قیمتی برای اولین بار وارد تبریز شده‌اند، با بررسی شاهراه ابریشم مشخص می‌شود. قرارگرفتن تبریز در جاده ابریشم این امکان را به تجار می‌داد که در سفرهای تجاری بهترین و مرغوب‌ترین ساعت‌ها را وارد ایران کنند.

موزه سنجش تبریز

سه شغل که در خانه تابستانی به وزن‌کشی مشغولند!

تالارهای زیرزمین به نمایش ابزارهای سنجش و توزین اختصاص دارد که شامل انواع ترازوها است، مانند ترازوهای ظریف زرگری، ترازوهای رومیزی، چدنی، مخصوص خواربارفروشی‌ها ساخت کشور روسیه، ترازو‌های طبی مخصوص آزمایشگاه و داروخانه‌ها، ترازوی نوزادان، ترازوی توزین ابریشم، شاهین ترازوهای فولادی در اندازه‌های مختلف، باسکول‌های مختلف گشتاور و ترازوی عقربه‌ای مخصوص کارخانه ماشین‌سازی پیمانه‌های مخصوص فرآورده‌های نفتی و نمونه‌ای از پمپ‌بنزین دستی.

همچنین مشاغل بقالی و بزازی و علافی و ابزار سنجش وزن این شغل‌ها در این قسمت معرفی شده‌اند. صاحبان مشاغل به‌گونه‌ای طراحی شده‌اند که کاملا جدی و واقعی به‌نظر می‌رسند. من وقتی برای اولین بار آنان را دیدم، کمی جا خوردم چون در زیرزمین تنها بودم.

امکانات موزه سنجش تبریز

ایستگاهی برای هواشناسی در خانه بهاری موزه سنجش

بخش دوم موزه، قسمت غربی یا بهاری ساختمان است که برای نمایش ابزارهای تخصصی هواشناسی و زمین‌شناسی استفاده می‌شود، مانند دماسنج‌های مختلف، باران‌سنج، خط‌کش و گونیاهای گوناگون، نمونه‌هایی از پرگار درون‌سنج و بیرون‌سنج.

اشیای دیگری هم در این بخش معرفی شده‌اند، مانند ابزار مورداستفاده تفنگ‌های سرپر مانند ساچمه‌زن و باروت‌پرکن، انواع قطب‌نما،  روغندان، دورسنج موتور اتومبیل، دوربین عکاسی، مترهای تاشو و اولین نسل ماشین‌حساب که هندلی بودند.

موزه سنجش تبریز

موزه سنجش اولین و تخصصی‌ترین موزه در تبریز و ایران

ضرورت تاسیس موزه‌های تخصصی در استان منجر به انتخاب بنای قدیمی خانه سلماسی به‌عنوان مناسب‌ترین محل برای تاسیس موزه سنجش در تبریز شد. خانه سلماسی هم‌جوار عمارت شهرداری است که در بالای برج عظیمش ساعتی چهارصفحه تعبیه شده است؛ این ساعت از هر چهار جهت اصلی دیده می‌شود و هر ۱۵ دقیقه آوای زنگش گذشت زمان را نشان می‌دهد و ذهنیتی جالب به بیننده القا می‌کند.

موزه سنجش تبریز

چون اولین ساعت‌ها که از اروپاییان تهیه شده بودند، اول به شهر تبریز وارد و سپس به در نقاط دیگر ایران پخش شدند، در حال حاضر نیز اکثر تجار ساعت از آذربایجان و به‌خصوص شهر تبریز هستند. موزه تخصصی سنجش در تبریز تاسیس شده و با توجه به گستردگی مقوله سنجش که تنها زمان را شامل نمی شود، سعی کرده تمام شاخه‌های علم سنجش را در خود جای دهد.

به امید اینکه لحظاتی خوشی را در اماکن تاریخی شهر اولین‌ها تجربه کنید.

نوشته های مشابه

پاسخی بگذارید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد.

دکمه بازگشت به بالا
بستن
بستن