تاریخ و تمدن

مدرسه مستوفی با معماری قاجاری در مشهد

فهرست مطالب

مدرسه مستوفی در مشهد یکی از بناهای دوران قاجار در خیابان ارگ قدیم است که حتی بسیاری از شهروندان نام آن را نمی‌دانند. من تقریبا هر روز از کنار این مدرسه زیبا و قاجاری عبور می‌کنم و به این دلیل که در حیطه گردشگری فعال هستم، بیش از دیگران به بناهای تاریخی دقت می‌کنم. اگر به مشهد سفر کردید و مدرسه مستوفی هدف شما برای بازدید بود، کافی است در نزدیکی حرم مطهر امام رضا سراغ خیابان امام خمینی را بگیرید و بپرسید «کوچه جنت کجاست؟». اینجا پیش از این ارگ نام داشت و گذرگاه آلمان‌ها، روس‌ها و انگلیس‌ها بود. اغلب فروشگاه‌های این منطقه به دست ساکنان یهودی و ارمنی اداره می‌شد و بهترین سینماها و قهوه‌فروشی‌ها و کالباس‌فروش‌ها در این خیابان واقع بود.

معماری مدرسه مستوفی

هنوز هم اگر این خیابان را پیاده قدم بزنید، می‌توانید قدیمی‌ترین هتل ایران، یعنی هتل پارس تاریخی، را مشاهده کنید. این هتل متعلق به فردی یهودی بود که بعدها به مسلمانان واگذار شد. خانه تاریخی ملک نیز در این خیابان قرار دارد و بازدید از آن رایگان است. همچنین خانه‌های تاریخی بی‌شماری بالای فروشگاه‌های این خیابان با کاشی‌کاری‌های قاجاری و پهلوی خودنمایی می‌کنند. برای آشنایی بیشتر با مدرسه مستوفی از جاهای دیدنی مشهد، در نابرو ما را همراهی کنید.

جاذبه های مدرسه مستوفی

مدرسه مستوفی در طول زمان

در زمان قاجار این بنا مختص دبیرستان و تحصیل بود و بیش از 90 سال قدمت دارد. با گذشت زمان مدرسه مستوفی بنایی بی‌حاصل و خالی از سکنه بود که کمی بعد برای برگزاری جشن‌ها‌ و بزم‌های بزرگ در نظر گرفته شد. زمان اندکی به‌عنوان مکانی برای جشن عروسی کرایه داده می‌شد و البته بیراه هم نبود، با حیاطی سرسبز به همراه جوی آب روان باید هم به چنین مکانی تبدیل می‌شد.


مدرسه مستوفی با نمای آجری و در‌های چوبی در میان باغی کوچک خودنمایی می‌کند. این بنا همچنان چوب‌هایی از دوران قاجار را به‌عنوان حفاظ ایوان و در و پنجره یدک می‌کشد.

کمی بعد نیز دوباره ساختمانی بود رهاشده در شهر که مورد توجه شهرداری و میراث فرهنگی قرار گرفت و درنهایت به ثبت میراث فرهنگی رسید و حالا میزبان شهروندان برای مراسم عمومی است. در حال حاضر کارمندان شهرداری در آن مشغول به کار هستند و ورود برای عموم مردم آزاد است. البته این رویه درست نیست و به نظر می‌رسد به‌زودی این بنا با مشکلاتی جدی روبه‌رو شود.

مدرسه مستوفی

موقعیت مکانی مدرسه مستوفی مشهد

شاید جالب باشد بدانید که خیابان ارگ علاوه‌بر اینکه به دست ارمنی‌ها اداره می‌شد، یک خیابان وقفی و متعلق به عموم مردم است. این خیابان همراه بسیاری از زمین‌ها و پارک‌های دیگر در مشهد ازجمله وقفیات حاج حسین آقاملک است. در جوار مدرسه مستوفی باغ ملی نیز یادگاری از باغ‌های وقفی ملک است. ادارات در این خیابان نیز در زمین‌های وقفی احداث شده‌اند.

مدرسه مستوفی

این مدرسه دو ورودی دارد؛ یکی از خیابان چهارطبقه یا ارگ قدیم و دیگری خیابان امام خمینی. خیابان ارگ یکی از زیباترین و ویلایی‌ترین خیابان‌های مشهد در زمان رضاخان بود و خانه‌ها با حصار و پله‌ها در حاشیه خیابان خودنمایی می‌کردند. اما حالا از تمام آن ابهت ساختمانی طولانی و چهارطبقه باقی مانده است.

جاذبه ها یمدرسه مستوفی

این ساختمان زمانی بلندترین ساختمان شهر بود. به همین دلیل این خیابان به چهارطبقه شهرت یافت. درحال‌حاضر به خیابان مدرس نام‌گذاری شده است.

از داخل کوچه بازار باریک جنت به مدرسه مستوفی می‌رسم، اما در حال حاضر در حال مرمت است. جای شکرش باقی است که چند سالی می‌شود شهرداری همچون عقاب به ساختمان‌های تاریخی چشم دوخته و از مرمت آن‌ها چشم‌پوشی نمی‌کند. کنار ساختمان سردر کوچه را با آجر و کاهگل «هفت‌خوان رستم» نام‌گذاری کرده‌اند.

جاذبه های مدرسه مستوفی

محوطه مدرسه مستوفی مشهد

این مدرسه از هر دو سمت با محوطه باغ و درخت محاصره شده است، اما در حال حاضر به‌دلیل مرمت فضای پشتی و مجاور کوچه بازار جنت در دست تعمیر است. مدرسه مستوفی در حال حاضر فرهنگسرای بهشت نام دارد و به‌دست شهرداری اداره می‌شود. حیاط این مدرسه با حوضی فیروزه‌ای و جوی آب تا حاشیه خیابان بسیار دوست‌داشتنی است و مجسمه‌ای از ابوالقاسم فردوسی در وسط محوطه حیاط و روبه‌روی ساختمان اصلی خودنمایی می‌کند. درختان نیز در حاشیه حیاط محیطی جذاب و دلچسب را به وجود آورده‌اند.

مدرسه مستوفی

این حیاط سال‌هاست که میزبان مردم شهر برای برگزاری مراسم آیینی و مذهبی بوده است. اجرای زنده موسیقی سنتی، نمایش‌ها و شاهنامه‌خوانی‌ها و جشن‌ها همگی در حیاط مدرسه مستوفی برقرار است.

گاه نیز محوطه مدرسه مستوفی محل تجمع و قرار دورهمی‌های دوستانه یا برگزاری تورهای درون‌شهری توسط شهرداری و گروه‌های طبیعت‌گردی است. به هر حال محوطه بیرونی مدرسه مستوفی همچون خانه‌های اشرافی قدیمی است که با چند پله و درِ چوبی از ساختمان جدا شده است، اما هیچ حصاری برای جدایی از خیابان ندارد و این درست همان چیزی است که تمام خانه‌ها در ارگ قدیم به زیبایی آن افزوده بودند.

معماری مدرسه مستوفی

معماری مدرسه

مدرسه مستوفی با نمای آجری و در‌های چوبی در میان باغی کوچک خودنمایی می‌کند. این بنا همچنان چوب‌هایی از دوران قاجار را به‌عنوان حفاظ ایوان و در و پنجره یدک می‌کشد. هرچند کمی فرسوده و خسته شده‌اند و نرده‌ای ایوان بر اثر تکیه مداوم مردم به آن‌ها در جایشان می‌رقصند، هنوز هم زیبا و باوقار به خودنمایی ادامه می‌دهند.

بازدید از مدرسه مستوفی همه‌روزه رایگان است و در این بنا کلاس‌های هنری برای شهروندان برگزار می‌شود. از درِ ورودی چوبی وارد بنا می‌شوم. موزاییک‌فرش‌ها و سقف چوبی آجری که البته کمی هم کوتاه‌تر از حد معمول است، خودنمایی می‌کند.

معماری مدرسه مستوفی

نور خورشید با شوق به درون فضا می‌تابد و روشنایی طبیعی آن فضای زیبای خانه را روشن کرده می‌کند. این بنا از سه‌ سو راه دارد. اگر به دالان سمت راستی قدم بگذارید، می‌بینید که در کمی کوتاه است و اگر قد بلندی داشته باشید برای عبور از آن باید کمی خم شوید.

شاید برایتان سوال باشد که چرا این چنین ساخته شده‌اند. تعدد پنجره‌ها و اتاق‌ها نیز به‌وضوح نشان‌دهنده این است که کاربری مدرسه داشته است.

مدرسه مستوفی

اگر از اتاق‌ها یکی پس ‌از دیگری عبور کنید، ممکن است مسیر خود را گم کنید. من از دالان سمت چپی قسمت ورودی سر در آوردم. البته حین گشت‌وگذار در مدرسه مستوفی بدون شک تابلوهایی از قدیم نیز وقتتان را ساعت‌ها به خود مشغول خواهند کرد.

به‌سمت پله‌ها و به طبقه بالا بروید. در نیمه پله‌ها تابش نور خورشید باعث می‌شود چشم‌هایتان کمی آزرده شوند. شیشه‌های رنگی و درِ ایوان، نور را به داخل هدایت می‌کنند. سقف منقش نیز بسیار زیباست. ایوان با دری چوبی خودنمایی می‌کند و منظره باغ و جوی را زیباتر جلوه می‌دهد.

مدرسه مستوفی

شاید تاج این بنا ایوان آن باشد که حس شوق را در اشخاص زنده می‌کند و تماشای فضا را لذت بخش‌تر می‌کند. این مدرسه تاریخی از زیباترین و اصیل‌ترین خانه‌های این حوالی است که گشت‌وگذار در آن خالی از لطف نیست.

اگر شما هم از این مدرسه قدیمی و زیبا دیدن کرده‌اید، نظرتان را درباره آن با ما در نابرو به اشتراک بگذارید.

نوشته های مشابه

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد.

دکمه بازگشت به بالا
بستن
بستن