تاریخ و تمدن

خانه‌ امیری مشهد؛ بنایی ارزشمند میان یک پروژه‌‍‌ تجاری عظیم

فهرست مطالب

از جاذبه‌های تماشایی و دیدنی شهر پرمسافر مشهد که تمامی علاقه‌‌مندان تاریخ را جذب خود می‌نمایند، خانه‌های تاریخی و قدیمی این شهر هستند. هرچند اطلاع‌رسانی در ارتباط با آن‌ها به خوبی انجام نشده؛ اما همراهی شما با نابرو می‌تواند راه موثری برای آشنایی بیشتر شما با این آثار شگفت‌انگیز و قابل‌توجه باشد. یکی از خانه‌های تاریخی مشهد که جزو مهم‌ترین و پرحاشیه‌ترین خانه‌های بافت تاریخی اطراف حرم امام رضا (ع) محسوب می‌شود، خانه امیری است که دوران قاجار ساخته شد. این خانه داستان‌های زیادی در دل خود پنهان کرده تا در میان سازه‌ای عظیم و تجاری- اداری به نام پروژه‌ ضامن، یادگاری از مشهد قدیم، اصالت و هویت تاریخی این شهر زیبا باشد. با من در نابرو همراه باشید تا با ویژگی‌های این خانه‌ شگفت‌انگیز که یکی از جاذبه های مشهد است، آشنا شوید.

معرفی خانه امیری مشهد

در خیابان نواب صفوی مشهد که نزدیک حرم امام رضا (ع) قرار گرفته، تعدادی خانه تاریخی وجود دارد که گرداگرد یکی از آن‌ها ساختمانی عظیم و بلند ساخته شده است. علاوه‌بر ویژگی‌های ارزشمند تاریخی خودش، این موضوع سبب تمایز این خانه از سایر خانه‌های اطرافش شده و نگاه هر رهگذری را به خود جلب می‌کند. شما در این مکان با مدرنیته و تاریخ از نزدیک روبه‌رو می‌شوید. همچنین تضادی جالب که کمی گیج‌کننده هم هست شما را محو خود خواهد کرد.

معماری خانه‌ امیری مشهد

یکی از ویژگی‌های خانه‌ امیری مکانی است که در آن قرار گرفته و شما با پنج دقیقه پیاده‌روی می‌توانید به حرم امام رضا (ع) برسید. شما می‌توانید در کنار بازدید از آثار تاریخی زیبا از زیارت هم لذتی ببرید. همچنین بعد از آن می‌توانید به مغازه‌های مختلف و متنوعی که در اطراف این خانه قرار گرفته‌اند سری بزنید. کالاهای باکیفیت مورد نیاز خود را خریداری کرده یا به‌عنوان سوغات از شهر مقدس مشهد با خود به یادگار ببرید.


تزیینات بخش مربوط به کارکنان خانه‌ امیری، به‌دلیل اینکه با سایر بخش‌های خانه و بناهای دیگر در بخش ارباب‌نشین هماهنگ باشد، دلنشین، خوش‌ساخت، منظم و زیبا است؛ اما همچنان تزیینات بخش ارباب‌نشین بسیار پرکارتر، زیباتر و بیشتر از این بخش است.

تاریخچه خانه امیری

خانه امیری در دوران قاجار ساخته شده و سبک معماری آن نشان‌دهنده‌ این موضوع است. صاحب اولیه‌ این بنا آقای علیرضا عطاری‌نژاد بود که بعد فوت ایشان خانه به فرزند او یعنی آقای محمد عطاری‌نژاد رسید. 50 سال پیش این بنا به آقای امیری فروخته شد و پس از چند سال خالی ماندن و متروک شدن توسط پروژه‌ ضامن مشهد خریداری شده است.

در خانه‌ امیری شواهد و آثاری یافت شد که نشان می‌دهد، سال ساخت بنا به اوایل دوران قاجار باز می‌گردد. شما با ورود به آن وارد دوره‌ای از عصر قجر می‌شوید و خاطراتی که در عکس‌ها و فیلم‌ها یا قصه‌های مادربزرگ درباره این دوره شنیده‌اید به یادتان خواهد آمد.

خانه های تاریخی مشهد

جالب است بدانید این بنا از زمان ساخته شدن تا حدود 70 سال پیش به شکل خانه‌ای اربابی و رعیتی مورداستفاده قرار می‌گرفت؛ اما در آن سال‌ها یعنی زمانی که این ملک متعلق به آقای محمد عطاری‌نژاد بود، شرایط معیشت و زندگی ایشان به نسبت زمان پدرشان دچار تغییر و تحولات فراوانی شد.

زندگی او و خانواده‌اش از حالت قبلی یعنی ارباب و رعیتی به یک زندگی معمولی و متداول تبدیل شد. در نتیجه بخشی که در آن خدمتکاران خانه‌ امیری زندگی می‌کردند، به‌عنوان انباری مورداستفاده قرار گرفت. زمانی که آقای امیری این خانه را خرید، مجددا این بنا به‌صورت مسکونی درآمد و قسمتی از طبقه همکف خانه در ضلع غربی به‌عنوان کارگاه قالی‌بافی درآمد.

پس‌از آن به‌دلیل فرسودگی‌ها و خطراتی که به‌دلیل قدمت خانه‌ امیری در آن به وجود آمده، آقای امیری از این خانه نقل مکان می‌کند و تا مدت‌ها بدون کاربری رها می‌شود. درنهایت به بخشی از یک پروژه‌ تجاری عظیم تبدیل می‌شود و مجددا اهمیت آن مطرح می‌شود. با درک صحیح ارزش آن، از سوی مسئولان مورد مرمت و حفاظت قرار می‌گیرد.

خانه‌ امیری مشهد

ویژگی‌های معماری خانه امیری

خانه امیری معماری منحصربه‌فردی دارد. دو ضلع از این خانه در گذشته به دو گروه خاص تعلق داشت که همچنان شواهد آن‌ها در خانه وجود دارد. این دو سمت از خانه که در دو طرف حیاط و در جبهه‌های شرقی و غربی قرار گرفته‌، از نظر نقشه‌ ساختمان، نوع و میزان تزیینات، نحوه‌ نورگیری و ابعاد فضاهای موجود در آن‌ها متفاوت بوده‌اند. این تفاوت‌ها نشان‌دهنده‌ تمتیز زندگی افرادی است که با هم در این خانه زندگی‌ می‌کرده‌ و نظامی ارباب رعیتی را نشان می‌دهد.

اگر یک لحظه‌ای‌ قدرت تخیل و خیال‌پردازی خود را به‌کار بگیرید، می‌توانید قصه‌های جالبی از زندگی افراد ساکن در این دو قسمت از خانه و پستوهای آن تصور کنید و لذت ببرید. نکته‌ جالب‌توجه این است که ضلع غربی که آقای عطاری نژاد همراه خانواده در آن زندگی می‌کرد، نور شرق را می‌گرفت و در کل نورگیرتر از ضلع دیگر خانه که خدمتکاران در آن زندگی می‌کرده‌اند، بوده است.

زیبایی های معماری در خانه

از در ورودی خانه که تاحدی پایین‌تر از سطح کوچه است و در ضلع شرقی بنا قرار گرفته، عبور کنید، دو سوی دالان ورودی یک سری بنا ساده‌‌تر نسبت به بخش روبه‌رویی خود می‌بینید. این بناها همان بخشی است که خدمتکاران در آن زندگی می‌کردند و کارهای خدماتی را برای اربابان خود انجام می‌دادند.

بخش خدمه خانه امیری

تزیینات بخش مربوط به کارکنان خانه‌ امیری، به‌دلیل اینکه با سایر بخش‌های خانه و بناهای دیگر در بخش ارباب‌نشین هماهنگ باشد، دلنشین، خوش‌ساخت، منظم و زیبا است؛ اما همچنان تزیینات بخش ارباب‌نشین بسیار پرکارتر، زیباتر و بیشتر از این بخش است. ظریف‌کاری منحصربه‌فرد آن بخش در تمام اجزایش کاملا آشکار و خیره‌کننده است.

به‌طور کلی لحظه‌ای که وارد خانه شوید، صحنه‌ای بی‌همتا از تزیینات فوق‌العاده زیبا و نفیس را خواهید دید که بیشتر آن‌ها شامل آجرکاری‌های پرنقش و کاشی‌کاری‌های خوش‌رنگ می‌شوند.

خانه‌ امیری مشهد

همچنین اگر به تاج آجری که در بالای بخش ارباب‌نشین قرار گرفته نگاه بیندازید، مطمئن خواهید شد که نظیر این تزیینات را در هیچ خانه‌ دیگری ندیده و نخواهید دید. همین جا است که بی‌درنگ دوربین را بیرون خواهید آورد و از این بخش شگفت‌انگیز خانه عکسی می‌گیرید.

سایر بخش‌های خانه هم تزیینات هنرمندانه‌ای وجود دارد. برای مثال می‌توان گفت که دیوارهای شمالی و جنوبی حیاط دارای کتیبه‌های آجری و کاشی‌کاری‌های جذابی هستند. این خانه دارای حیاطی مرکزی با درختانی کهن و سرسبز و حوض آبی رنگی در وسط است. گفتنی است در فضاهای داخلی بخش ارباب‌نشین خانه امیری گچ‌بری‌های زیبا و نقاشی‌های فوق‌العاده‌ای چشم‌نوازی می‌کنند.

تغییرات و دخل و تصرفات خانه‌ امیری

از دخل و تصرفاتی که در خانه‌ امیری تا همین چند وقت پیش قابل مشاهده بود، به پشت‌بندهای چوبی می‌توان اشاره کرد. آن‌ها را برای این تعبیه کردند تا از دیوارهای حیاط و دیوار نمای اصلی خانه که کمی منحرف و کج شده‌ است، نگهداری کنند و مانع ریزش شوند. تیرهای چوبی که در سقف بخش‌های مختلف این خانه‌ دوست‌داشتنی فرسوده شده‌اند با حصیرهایی تعویض شده‌اند که کاملا در سقف مشخص هستند.

معماری و فضای داخلی خانه

این ساختمان به‌دلیل قرارگیری در مرکز پروژه‌ تجاری ضامن مشهد از نظر ایستایی و استحکام مورد مرمت و حفاظت قرار گرفته و فرسودگی‌هایی که در اثر گذر زمان دچار شده بود تاحدی برطرف شده است؛ اما از نظر هویتی می‌توان اقداماتی که در این مکان اتفاق افتاده را نقد کرد. شما هم با مشاهده‌ این دو بنا که با هم درگیر شده‌اند، حتما متوجه خواهید شد که هیچ‌کدام از آن‌ها، تناسب و همگونی با دیگری ندارد. می‌توان گفت که به حریم و اصالت این بنا خدشه وارد شده است.

کلام آخر

خانه امیری مشهد دارای ویژگی‌ها و مشخصات معماری منحصربه‌فرد و تزئینات نفیسی است که آن‌را نسبت به سایر خانه‌های محدوده متمایز می‌کند؛ اما به‌دلیل نزدیکی این خانه به چند بنای ارزشمند بافت قدیم مشهد مانند خانه تاریخی توکلی، ناظران و کرمانی شما می‌توانید پس از بازدید از این بنا به آن‌ها هم مراجعه کنید.

خانه‌ امیری مشهد

با این بازدیدها می‌توانید از بودن در بافتی کهن و با اصالت، با مردمانی از هر قشر لذت ببرید و با نشانه‌های به‌جای مانده از مشهد قدیم از نزدیک آشنا شوید. نزدیک بودن این خانه‌ زیبا در محدوده‌ای تجاری، همچنین مجاورت با حرم امام رضا (ع) باعث می‌شود روز مفرح‌تری را برای خود و عزیزانتان به ثبت برسانید.

اگر به این محدوده سر می‌زنید، حتما دوربین عکاسی با خود ببرید. زیرا لحظه‌های ناب و تصاویر بی‌بدیلی در این مکان انتظار شما را می‌کشند که قرار است برای همیشه به یادگار برایتان بمانند. با مرور خاطرات خوش این فضا، لحظات به‌یادماندنی را برای خود به ثبت برسانید.  اگر تجربه‌ای از حضور در این مکان تماشایی دارید، آن‌را با نابرو به اشتراک بگذارید.

آدرس منزل مسکونی امیری خیابان نواب صفوی، نواب 9 (کوچه روبه‌روی کوچه حاج ابراهیم)، سمت راست، پلاک 351 است.

نوشته های مشابه

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد.

دکمه بازگشت به بالا
بستن
بستن