فرهنگ و هنر

مراسم مشعل گردانی نجفی ها؛ از سوزناک‌ترین مراسم‌های حرم حضرت معصومه(س)

فهرست مطالب

هرکدام از آیین‌های محرم حس و حال خودش را دارد. همه آن‌ها از خلوص دل می‌آیند و هرچه از دل برآید لاجرم بر دل نشیند‌. حرم حضرت معصومه(س) شب‌های ماه محرم میزبان عزادارانی با رسوم مختلف است‌. ساعتی ترک‌ها می‌آیند و آوای اشعار زیبای ترکی در حرم پخش می‌شود‌. ساعتی بعد قمی‌ها می‌آیند و سینه‌زنی می‌کنند‌‌. پس از آن افغان‌ها با نوحه‌هایی جانسوز به گویش خودشان می‌آیند‌. یکی پرچم می‌چرخاند‌، یکی کوزه‌ای آب به دست می‌گیرد و سقا می‌شود‌، یکی طبل می‌زند‌‌‌، یکی زنجیر‌، یکی نی‌. در میان این مراسم‌ها، مراسمی است که بینندگان زیادی دارد‌ و شلوغ‌تر از بقیه مراسم‌ها به نظر می‌رسد‌.‌‌ عرب‌ها با مشعل می‌آیند‌. مراسم مشعل گردانی نجفی‌ها از دیدنی های قم، یکی از سوزناک‌ترین مراسم‌ها است‌.

مشعل‌گردانی نمادی از آتش زدن خیمه‌ها

دسته مراسم مشعل گردانی نجفی ها از حسینیه نجفی‌های مقیم قم راه می‌افتند و از گذرخان (بازار معروف به بازار عرب‌ها که نزدیک به حرم حضرت معصومه (س) است)‌ عبور می‌کند و سپس وارد صحن حرم مطهر می‌شود‌. کودک، پیر و جوان دسته را همراهی می‌کنند و همگی مشغول سینه‌زنی و نوحه‌خوانی هستند‌‌. نخست چند نفر اغلب نوجوان پرچم به دست و با طبل وارد می‌شوند‌. در شب اول دسته مشعل‌ گردانی یک شمشیر بزرگ و شکوهمند با خود می‌آورد‌.

مشعل گردانی نجفی ها

شمشیر نشانه شجاعت و دلاوری 72 تن شهید کربلا است‌. معمولا افراد دشداشه مشکی یا سفید که تن پوش مخصوص عرب‌هاست را به تن دارند‌. بعضی افراد چفیه سفید هم دارند‌. پس از آمدن پرچم‌ها و طبل دود و شعله‌های آتش از دور نمایان می‌شود‌. مشعل‌ها از چند آتشدان کوچک فلزی یا چوبی ساخته شده‌ است‌. گاهی آن‌ها را یک نفر قوی به دست گرفته و تنهایی می‌آورد و گاهی چند نفر یک مشعل را حمل می‌کنند‌.

مشعل گردانی نجفی ها

آن‌ها در اندازه با هم تفاوت دارند‌. افراد برای حمل مشعل‌ها از هم سبقت می‌گیرند‌. مراسم مشعل گردانی نجفی ها نماد آتش زدن خیمه‌های امام‌حسین(ع) است و سوز و درد واقعه اندوهناک کربلا برای بیننده تداعی می‌شود‌. دسته هرچند قدم که می‌رود توقف می‌کند‌. در نقطه‌ای از صحن روبروی ضریح می‌ایستند و به حضرت معصومه(س) سلام می‌کنند و به حضرتش تسلیت عرض می‌نمایند‌. در مکانی دیگر می‌ایستند و روضه عربی خوانده می‌شود که شور و حال کم نظیری دارد‌.

طبل نواخته می‌شود‌. نواختن طبل یادآور طبل‌زنی سپاه سفاک یزید است که با ایجاد صدایی بلند از شنیده شدن صدای زنان و کودکان جلوگیری کردند‌. دسته حرکت می‌کند و همه یک صدا به لهجه عربی حیدرحیدر و حسین حسین را فریاد می‌زنند. کنار آن‌ها فردی با کوزه و صورت‌ بسته به بینندگان آب تعارف می‌کند و تشنگی امام حسین(ع)، اصحاب و یارانش را به شما متذکر می‌شود‌.

مشعل گردانی نجفی ها

تاریخ مراسم مشعل گردانی نجفی ها

این مراسم در شهر قم از شب هشتم ماه محرم آغاز می‌شود‌ و سه شب ادامه دارد‌. مناسبت شروع آن در شب هشتم، رسیدن امام حسین(ع) و یارانش در این روز به صحرای کرب و بلاست‌. اما در شهرهای دیگر تاریخ شروع و پایان آن متفاوت است‌. گاهی تا شب یازدهم این مراسم را انجام می‌دهند‌.

مشعل گردانی نجفی ها

در نجف اشرف از شب هفتم مشعل گردانی را آغاز می‌کنند‌. در مناطقی از شب تاسوعا تا ظهر روز عاشورا، مراسم مشعل‌گردانی را انجام می‌دهند‌ و گاهی در شام غریبان به یاد بازماندگان واقعه کربلا و غربت غم‌انگیز آن‌ها این مراسم را برگزار می‌کنند‌. دسته عزاداران نجفی‌های مقیم قم که مراسم را انجام می‌دهند در هر سه شب هشتم‌، نهم و دهم پس از نماز مغرب و عشا آن را آغاز می‌کنند‌‌. آن‌ها پس از آماده کردن مشاعل و وسایل دیگر در حسینیه نجفی‌ها راه می‌افتند‌.

تاریخچه مشعل ‌گردانی و گستره جغرافیایی آن

از این که شروع مشعل گردانی به چه زمانی بازمی‌گردد، منبع موثقی در میان نیست؛ اما برخی می‌گویند که از پانصد سال پیش این شیوه عزاداری مرسوم بوده‌است. مشعل گردانی بیشتر توسط عرب‌ها انجام می‌شود و در شهرهای مختلف عراق مانند کربلا، نجف و کاظمین و شهر‌های جنوبی و مرکزی ایران ‌همچون قم، تهران‌، اردکان یزد‌، شهرری و بهبهان برگزار می‌شود. این مراسم‌ها در جزییات کمی با هم متفاوت هستند‌. شنیده شده که اردکان یزد این مراسم را تکلیف می‌نامند‌.

مشعل گردانی نجفی ها

مشعل گردانی در معابر و اماکن مقدس انجام می‌شود‌. در بعضی از مناطق این مراسم اختصاصا توسط سادات انجام می‌شود‌. به نظر می‌رسد شروع اصلی مراسم مشعل گردانی نجفی ها از کشور عراق بوده‌ است‌.‌ در دوره‌هایی از تاریخ مانند دوره رضاشاه پهلوی همچون رسوم دیگر عزاداری در ایران ممنوع اعلام شد‌ و اجرای آن با مشکلات عدیده روبرو شد‌. تهرانی‌ها می‌توانند در خیابان دولت به این دسته بپیوندند و یا آن را تماشا کنند‌ که تماشای آن هم حزن و اندوه زیادی را به بیننده وارد می‌کند‌.

نوشته های مشابه

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد.

دکمه بازگشت به بالا
بستن
بستن