تاریخ و تمدن

خانه ملک مشهد؛ خانه بزرگ‌ترین واقف ایران

فهرست مطالب

از بین تمام فضاهایی که انسان را فرامی‌گیرند، خانه بخشی جدانشدنی از پیرامون زندگی‌اش تلقی می‌شود. این سازه‌‌ها هر روز از انسان تاثیر می‌گیرند و بر او تاثیر می‌گذارند. انسان به‌طور دائم سرتاسر آن‌را رصد می‌کند و در مدت کوتاهی به آن خو می‌گیرد. مکانی برای خلوت با خود، همسر و فرزندان و دیگران، همه‌وهمه بدون مزاحمت دیگران در فضایی به نام خانه تحقق می‌یابد. یکی از لذت‌های سفر به شهر‌ها تماشای این خلوتگاه‌ها، تجربه‌ها و وقایع در دل خانه‌های قدیمی است، تک‌تک دیوارنگاره‌ها، تزیینات، اشیا، وسایل شخصی و مبلمان هر خانه‌ای، همه‌و‌همه نشانه‌هایی‌ از فرهنگ، عقاید، آداب‌ورسوم انسان‌های عصرشان که می‌تواند برای هر گردشگر و مسافری، یکی از تجربه‌های جالب تلقی شود. برای آشنایی با یکی از جاهای دیدنی مشهد، یعنی خانه ملک با من در نابرو همراه شوید.

حاج حسین ملک

حاج حسین ملک یکی از ثروتمندان ایران بوده است و بزرگ‌ترین واقف ایران شناخته می‌شود. محمد کاظم ملک التجار، پدر حاج حسن ملک، از راه تجارت و نیز خرید املاک وسیع در خراسان، ثروت انبوهی برای فرزندانش به ارث گذاشت که منشا ثروت عظیم حاج حسین ملک محسوب می‌شود. حاج حسین ملک برای اداره و رسیدگی املاک و اموال پدرش در خراسان، به شهر مشهد نقل‌ مکان کرد. او ۲۸ ساله بود که به فکر احداث کتابخانه‌ای بزرگ افتاد. از سال ۱۲۷۸ خورشیدی اقدام به جمع‌آوری کتب آن زمان کرد که این کتابخانه بعدها به تهران منتقل شد.

خانه ملک مشهد

باغ وکیل ‌آباد مشهد را حاج حسین آقا ملک در سال ‌1348 وقف عموم کرده است و پس از آن اداره این باغ به دست شهرداری وقت سپرده شد. هم‌اکنون این باغ یکی از تفریحگاه‌ها و پارک‌های جنگلی بزرگ‌ و مشهور مشهد است. هرساله در تابستان و ایام نوروز گردشگران زیادی از این مکان دیدن می‌کنند. حاج حسین ملک سرانجام در سال ۱۳۵۱ در تهران دار فانی را وداع گفت و در حرم امام رضا(ع) به خاک سپرده شد.

معماری خانه‌ حاج حسین ملک

در میان انبوه ساختمان‌های بلند و سر‌به‌فلک‌ کشیده اطراف خیابان امام خمینی مشهد، ساختمان دوطبقه ملک جا خوش کرده است. دیوار‌به‌دیوار این بنای قدیمی، ساختمان‌های مدرن و تازه‌ساز وجود دارند که تضاد بیشتری را بین معماری مدرن و معماری دوره قاجار به نمایش می‌گذارند. قدم به داخل این بنا می‌گذارید؛ فضای آن همچون حبابی شما را در بر می‌گیرد و غرق در آرامش این خانه خواهید شد.

خانه ملک مشهد

خانه ملک یکی دیگر از املاک وقفی حاج حسین آقا ملک به حساب می‌آید که با زیربنای 600 مترمربع در زمینی به‌وسعت 1659 مترمربع ساخته شده است. این بنا مربوط به اواخر عصر قاجار و دوران انتقال معماری است که در سال 1377 به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده است.

خانه ملک مشهد

بنای به‌جا‌مانده که به‌عنوان خانه ملک شناخته می‌شود، فقط بخش کوچکی از خانه‌ اصلی محسوب می‌شود و درحقیقت قسمت بیرونی عمارت است که در سال 1379 مرمت و بازسازی شد. متاسفانه سکونتگاه اصلی حاج حسین ملک، یعنی قسمت اندرونی کاملا تخریب شده است.

خانه ملک مشهد

معماری این بنا تلفیقی از معماری سنتی ایرانی و اروپایی است. نمای بیرونی خانه ملک به‌خصوص سردر پنجره‌های آن با آجر‌های ریز و درشت و در بعضی قسمت‌ها با کاشی‌های فیروزه‌ای‌ رنگ ظریفی تزیین شده است. طبقه اول، سقف مشبک و منبت‎‌کاری‌شده و شومینه گچبری‌شده زیبایی دارد که همگی نشانی از معماری، تزیینات و ریزه‌کاری‌های هنر اصیل ایرانی است.

خانه ملک مشهد

پلان‌های اجراشده در این بنا یادآور معمای اروپایی دوره‌ خود است. طبقه بالایی همانند یک موزه، شامل ویترین‌هایی از اشیا، تابلوها و سازه‌هایی است که بخشی از آن‌ها متعلق‌به خانه و بخش مربوط به هنر هنرمندان در کارگاه‌های هنرهای سنتی است که در این بنا به آموزش و ساخت مشغول‌اند.

خانه ملک مشهد

وضعیت کنونی خانه‌ حاج حسین ملک

این بنای بازسازی‌شده هم‌اکنون زیرنظر سازمان میراث فرهنگی و گردشری شهر مشهد قرار دارد و به‌عنوان مرکز آفرینش و پژوهش هنری‌های سنتی و صنایع دستی محسوب می‌شود. اساتید بنام مشهد در زمینه‌های بافت فرش و گلیم، سفال و سرامیک و لعاب ‌کاری، سوزن‌دوزی، منبت و معرق، مینیاتور و تذهیب و جلد سازی به آموزش و خلق آثار هنری مشغول‌اند. گفته می‌شود مسئول حفظ و احیای محوطه‌های تاریخی سازمان میراث فرهنگی، صنایع دستی و گردشگری خراسان رضوی، حمام خانه ملک را تنها «نمونه حمام تاریخی خصوصی دوره خودش» در شهر مشهد معرفی کرده است.

خانه ملک مشهد

بازدید از این بنا برای عموم آزاد است و می‌توانید همه‌روزه از ساعت هشت صبح تا شش عصر بازدید کنید. بازدید از بنا هیچ هزینه‌ای برایتان نخواهد داشت. یکی از نکات مهمی که درخصوص موقعیت مکانی این خانه برای مسافران و گردشگران می‌توان ذکر کرد، سهولت دسترسی به حرم امام رضا(ع) و وجود هتل‌ها و مسافرخانه‌های متعدد در اطراف این منطقه است. اگر اهل پیاده‌روی باشید، بعد از حدود 25 دقیقه پیاده‌روی، می‌توانید به حرم مطهر رضوی برسید که در فاصله چهارکیلومتری این خانه قرار دارد.

آدرس خانه ملک

خانه‌ ملک در ضلع شرقی خیابان امام خمینی، سه‌راه دارایی، روبروی اداره‌ دارایی مشهد (ارگ سابق) واقع شده است.

نوشته های مشابه

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد.

دکمه بازگشت به بالا
بستن
بستن