روستای ماخونیک خراسان جنوبی

روستای ماخونیک خراسان جنوبی؛ سرزمین لی‌لی‌پوت‌ها

شهر آدم کوچولوها شهری است که بارهاوبارها در افسانه­‌های مختلف از جمله قصه گالیور نام آن را شنیده‌ایم. انسان­‌هایی کوچک که با شرایط خاصشان شهر و لوازم زندگی در قد و اندازه­ خود داشتند. نمونه­ چنین داستان­‌های دل­چسبی در همه شهرها وکشورهای جهان وجود دارد و بعضی از آنها به صورت نمایش­نامه روی پرده­ به اجرا درآمده است. در کشور ما هم سفرنامه‌­هایی وجود دارد که نویسندگان آن از سفر به روستای آدم کوچولوها صحبت کرده‌اند. آیا وجود این روستا با لی‌­لی‌­پوت‌ها واقعیت دارد؟! روستای آدم کوچولوها، از هفت روستای شگفت‌­انگیز دنیا است که سالانه هدف گردشگران مختلفی بوده است. روستای ماخونیک که از جاهای دیدنی خراسان جنوبی محسوب می‌شود، شهرت زیادی دارد. مطلب من در نابرو را درباره این روستا و شگفتی‌های آن بخوانید.

تاریخچه­ روستای مادخونیک

سرزمین لی‌لی‌پوت‌های ایران یعنی روستای ماخونیک، دارای قدمتی ۴۰۰ ساله است. مردم ساکن این روستا از اهالی کوچ کرده­ افغان و مردم طایفه غلام محمدرضابخش هستند که به‌طورمعمول طایفه‌­ای کوتاه قد بودند. این افراد با مهاجرت احمدخان و خانواده‌­اش از افغانستان به این منطقه که بین کوه­‌ها و جایی بی‌­آب و علف بود، خانه­‌های ویژه‌­ای ساختند. نام ماخونیک با چهار روایت روی این روستا نهادینه شده است. روایتی نام این روستا را به دلیل آب­‌وهوای خنک آن و روایتی دیگر این نام را به دلیل مادخونیک، شکافی در کوه نزدیک روستا می­‌داند. در روایت سوم دلیل این نام­گذاری پیوند دو کلمه­ “ماه” و “دخونیک” در زبان پهلوی و به معنای سرزمین ماه است. همچنین عده­‌ای نام این روستا را به دلیل برخورد سرد اهالی با مأموران دولتی می­‌دانند. اما چرا از این مردم به عنوان آدم کوچولوها یاد می­‌شود؟!

ماخونیک، سرزمین آدم کوچولوها

به دلیل موقعیت قرارگیری روستا و وجود گذرگاه‌­های سخت بین کوه‌­ها، ارتباط با شهر و مناطق اطراف بسیار دشوار بود. همچنین نبود امکانات کشاورزی باعث شد اهالی روستا فقط از طریق دام کوچک، جو، شلغم، گندم، پسته­ کوهی و درختان عناب موجود در اطراف روستا تغذیه کنند. بنابراین  گوشت و برنج به‌عنوان دارو، سالی یک ­بار استفاده می­‌شد. این نوع تغذیه­ به‌تدریج باعث فقر غذایی شد و رشد طبیعی مردم را دچار اختلال کرد. به‌طوری‌که تعداد زیادی از اهالی تنها ۱۳۰ سانتی‌متر قد داشتند. حتی کشف یک مومیایی ۲۵ سانتی­‌متری متعلق به یک بچه در سال ۲۰۰۵ میلادی به کوتاه‌­تر بودن قد این افراد اشاره دارد. باگذر زمان و به‌لطف جاده‌ای که بعدها به این روستا کشیده شد، نوع تغذیه مردم بهتر شد. درنتیجه تغییراتی که در سبک زندگی آن‌ها رخ داد، رشد این مردم روال طبیعی خود را طی کرد.

غذاهای موجود در روستای ماخونیک

درحال‌ حاضر کاچی از غذاهای معروف روستای ماخونیک است که در طرز تهیه­ آن شلغم نقش اصلی را دارد. این مردم مشغول دامداری و کشت زردک، چغندر، جو، شلغم، گوجه، پیاز، زعفران و کاشت درختانی از جمله توت، انجیر، عناب، انار، انگور و بادام در اطراف قنات روستا هستند. تعدادی از آن‌ها هم در معدن سنگ نزدیک روستا مشغول کار هستند.

زنان روستای ماخونیک همچنین با هنر قالی­بافی کنار مردانشان درآمدزایی ­می‌کنند. در حدود ۲۰ سال پیش مردم این روستا لباسی دست­باف، از جنس پارچه­ ضخیم کرباس به تن می­‌کردند؛ اما درحال حاضر برای تهیه لباس به شهرهای اطراف روستا مراجعه می­‌کنند. این مردم با ساخت مکتب‌خانه از همان ابتدا کودکانشان را با قرآن و محتوای آن آشنا کرده بودند و امروزه با ساخت مدرسه امکان تحصیل برای این مردم فراهم شده است.

معماری خانه‌ها در روستای ماخونیک

۲۰۰ خانه­ به‌هم فشرده در دامنه­ گود تپه­‌ها محل سکونت این آدم کوچولوها بوده که در و پنجره­‌های بسیار کوچکی دارند. خانه­‌هایی از جنس کاهگل، سنگ یا چوب با ۱.۵ الی۳ متر طول و ۳ تا ۵ متر عرض که خانوارهایی با جمعیت زیاد در آن سکونت داشتند. این خانه‌ها با دو پله در قسمت درگاه و فضاهای مختلف مانند کندیک برای نگهداری مواد غذایی مانند جو و گندم سرپناهی برای اهالی روستای ماخونیک بوده‌اند. از دیگر فضاهای موجود در این خانه‌ها می‌توان به کرشک اشاره کرد که درون آن اجاقی برای پخت‌­وپز وجود داشت. همچنین قسمت اصلی خانه به نام آدمی یا خانه‌نشست بخش دیگری از خانه بود که حکم اتاقی برای انجام کارهای روزانه، خواب و پذیرایی را داشته است. هنگام ساخت خانه­‌های بهاره و تابستانه، برای پوشش سقف از برگ‌­ استفاده می­‌کردند تا از خنکای موجود و نور در این فصول استفاده­ شود.

آدم کوچولوهای روستای ماخونیک هنگام ساخت خانه‌های خود بسیار هوشمندانه عمل کردند؛ چراکه سرمای شدید فصل زمستان و عدم وجود هیزم باعث می‌شد مردم برای گرم نگه­داشتن محل سکونتشان طراحی خاصی را اجرا کنند. دیوارهای کوتاه، پنجره­‌هایی به اندازه­ کف دست و درهایی به سمت جنوب، خانه‌ها را از ورود طوفان‌ها و بادهای شمالی در امان نگه داشته و امکان نفوذ سرما را به حداقل می­‌رساند.

امروزه باتوجه به جاده­‌های موجود در مسیر روستای ماخونیک، طراحی خانه­‌ها و مصالح به کار رفته در ساخت آن‌ها به‌طورکامل تغییر کرده است. برج سنگی که محلی برای دیده‌­بانی و نگهبانی از روستا و مردم آن بود، در فاصله کمی از روستا روی نقطه­ مرتفعی ساخته شده و هنوز وجود دارد.

یافته­‌های تاریخی روستای ماخونیک

سنگ­‌سیاه، سنگ­‌نگاره­‌ای در قنات ماخونیک طرح حکاکی شده­‌ای از یک چوپان و بز دارد که مقداری از آن به‌دلایل جوی از بین رفته است. این سنگ‌­نگاره نشان از شغل دامداری مردم این روستا دارد.

بیمارستان صحرایی در ماخونیک

سوراخی در ۳۰ کیلومتری این روستا حفر شده که اهالی به آن قرنطینه می­‌گویند. این مکان مانند بیمارستان صحرایی بود. در آن زمان به‌دلیل رواج بیماری آبله از افغانستان، مردم مبتلا را برای درمان و یا مرگ، مدت­‌ها در آنجا قرار می‌­دادند و اگر فردی از این بیماری جان سالم به در می­‌برد، به‌عنوان پرستار بیماران دیگر در این حفره می‌ماند. برج گل­‌انجیر، منزل سرگردونی و نادر مرده از آثار دیگر یافت شده در این روستا هستند.

موقعیت روستای ماخونیک

این روستا بزرگ­‌ترین روستا بین ۱۲ روستای دیگر منطقه­ ماخونیک محسوب می‌شود که در استان خراسان جنوبی قرار گرفته است. بنابراین اگر قصد دیدن این روستای جالب را دارید، با رسیدن به شهر بیرجند، به طرف شهر سربیشه، در سمت شرق برانید و با رسیدن به دهستان درح به سمت جاده­ فرعی روستای سفال‌­بند به مسیر خود ادامه دهید تا پس از گذر از این روستا به منطقه ماخونیک برسید.

آب‌­وهوای منطقه ماخونیک و فصل سفر

آب‌­وهوای روستا در فصل بهار و پاییز دل­چسب و ملایم است و این فصول بهترین زمان برای سفر به این روستا هستند. فصل تابستان به دلیل گرمای زیاد این منطقه­ را خشک و برای سفر نامناسب می‌کند. همچنین سرمای شدید در زمستان باعث تردد سخت و دردسر برای اهالی و مسافران است.

امکانات رفاهی روستای ماخونیک

مسیر آسفالت برای رسیدن به این روستا دسترسی به منطقه ماخونیک را آسان کرده است. همچنین آب شرب، خانه بهداشت، مکتب­‌خانه و مدرسه، تعمیرگاه­‌های موتور و جوشکاری، حمام­‌ها و انرژی برق از جمله امکانات موجود در روستای ماخونیک هستند. علاوه بر این امکانات وجود مغازه‌های قصابی، نانوایی و خواروبار فروشی امکانات رفاهی را برای اهالی و گردشگران فراهم کرده است.

اقامت در منطقه ماخونیک

برای اقامت باید به شهر بیرجند در فاصله­ ۱۳۱ کیلومتری این روستا رفته و از هتل­‌ها و مهمان­سراهای موجود در این شهر استفاده کنید. چراکه اهالی این روستا فضای کافی برای پذیرایی از مهمانان و گردشگران را ندارند.

روستاهای اطراف

در اطراف ماخونیک روستاهایی با نام‌­های کفاز، چاپنسر، توتک، سفال­بند، سولابست، لجونگ (سفلی و علیا)، کلاته بلوچ، دامدامه، میش­نو، خارستو و جلارو وجود دارند که می­‌توانید از آنها نیز دیدن کرده و با سبک زندگانی و فرهنگ اهالی آن آشنا شوید.

سفر به این روستا و آشنایی با اهالی آن از گذشته­‌های دور تاکنون، خاطره‌­ای از شگفت‌­انگیزترین روستاهای ایران را برایتان به‌یاد ماندنی می­‌کند. اگر شما هم سفری به این روستا داشته‌اید، خاطره خود را با مخاطبان نابرو درمیان بگذارید.

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *