تاریخ و تمدن

سنگ ‌نگاره‌های کولفرح شهر ایذه؛ موزه روباز ایران

فهرست مطالب

بسیاری از مردم برای انتخاب مقصد سفری تاریخی و فرهنگی، تنها نام شیراز، اصفهان و یزد به ذهنشان خطور می‌کند. از طرفی دیگر باوری در میان مردم است که استان خوزستان مقصدی برای سفرهای طبیعت‌گردی است. اما جالب است بدانید شهری کوچک و بختیاری‌نشین در دل استان خوزستان، دارای تاریخ و تمدنی چندهزارساله است. شهر ایذه هم برای گردشگرانی که در جست‌وجوی مناظر بکر طبیعی هستند، مناسب است و هم برای دوست‌داران تاریخ و فرهنگ. برای مثال از دیدنی‌های شاخص و بارز ایذه می‌توان به سنگ ‌نگاره‌های کولفرح یا غار اشکفت سلمان و خنگ اژدر و کمالوند اشاره کرد. در این مطلب از نابرو قصد داریم مجموعه کولفرح از جاذبه های گردشگری خوزستان را که از آن به‌عنوان موزه‌ روباز ایران یاد می‌کنند، معرفی کنیم.

نشانی و مسیر دسترسی به مجموعه کولفرح

اگر از شهر نام‌آشنای اهواز بخواهید به ایذه بروید، باید حدود 183 کیلومتر را طی کنید. هنگامی که به ایذه می‌رسید، دروازه قرآنی به‌صورت نمادین در ابتدای شهر واقع شده‌ است. در همان ابتدای ورودی شهر تابلوی قهوه‌ای‌رنگ و کوچکی شما را به‌سمت کولفرح راهنمایی می‌کند.

سنگ ‌نگاره‌های کولفرح شهر ایذه

از دست راست خارج شوید و به‌سمت دهدز حرکت کنید. سپس به میدان غدیر می‌رسید و در سمت راستتان مجسمه‌ای از مردی با پوشش محلی بختیاری به‌صورت نشسته خواهید دید. از دست راست وارد جاده ایذه ـ دهدز شوید. بعداز طی چند کیلومتر سمت چپ، دوباره تابلوی قهوه‌ای مجموعه‌ کولفرح را می‌بینید.

وارد این جاده خاکی شوید و در انتها که به دل کوه می‌رسید، از سمت راست خارج شوید. سمت چپ شما مجموعه کولفرح دیده می‌شود. باید خودروی خود را پارک کنید و چند قدمی پیاده به‌سمت چپ کوه که اولین سنگ‌نگاره قرار دارد، بروید. متأسفانه هیچ دکه یا کیوسکی برای نگهبانی از این مجموعه ارزشمند احداث نشده ‌است و از شما هزینه‌ای بابت بازدیدتان گرفته نمی‌شود.

جاذبه های سنگ ‌نگاره‌های کولفرح شهر ایذه

زمان بازدید از مجموعه کولفرح

هرساله تورهای گردشگری بسیاری برای تعطیلات نوروز برنامه سفر به ایذه را اجرا می‌کنند؛ اما نکته‌ای که باید بدانید این است که شهر ایذه به‌دلیل قرار گرفتن در منطقه‌ کوهستانی یکی از خنک‌ترین شهرهای استان خوزستان است.

بهار بسیار زودتر از مناطق دیگر به ایذه می‌رسد. بنابراین بهترین زمان سفر به ایذه از اوایل بهمن تا اواسط فروردین‌ماه است؛ اما در عید نوروز، هر سال مسافران بسیاری به این منطقه سفر می‌کنند. پس بهتر است ایام غیرتعطیل به ایذه سفر کنید.

به‌دلیل اینکه هیچ‌گونه دکه، نگهبانی و گیشه بلیط فروشی در ابتدای مجموعه قرار ندارد، در هرساعتی از روز می‌توانید از کولفرح دیدن کنید. اما باید در روشنی روز به کولفرح بروید تا بتوانید سنگ نگاره‌ها را کامل و واضح ببینید. اگر علاقه‌مند به عکاسی هستید، بهتر است هنگام عصر از مجموعه بازدید کنید، زیرا صبح و ظهر سایه‌های روی نقش‌برجسته‌ها مخل عکاسی شما می‌شوند.

سنگ ‌نگاره‌های کولفرح شهر ایذه

قدمت و علت نامگذاری مجموعه‌ کولفرح

درخصوص قدمت این مجموعه استادان تاریخ بر این باورند که این مجموعه به دوران امپراتوری عظیم عیلام باستان برمی‌گردد. گفته می‌شود کولفرح دراصل نیایشگاهی برای پرستش ایزدبانو نارسینا بوده‌است. کمابیش موضوع تمام این نگارکندها اجرا و آیین مراسم مذهبی و همچنین قربانی کردن برای خدایان باستان است.

اما کولفرح یا کولفره به چه معناست؟ کول به‌معنای دره یا تنگه و فره به‌معنای شادمانی است. علت این نامگذاری این است که دره‌ها به‌طور معمول تنگ و خفه هستند، اما این دره، دلباز و بسیار دل‌انگیز است.

سنگ ‌نگاره‌های کولفرح شهر ایذه

سنگ ‌نگاره‌های مجموعه‌ کولفرح

در این مجموعه شش سنگ ‌نگاره‌ مختلف وجود دارد که باتوجه‌به کنده شدن و حکاکی آن در دل کوه در دوران عیلام باستان، می‌توان شگفتی و عظمت این تمدن را به چشم دید. برای بازدید از مسیر سمت چپ شروع کنید و در تابلوهای راهنما سنگ ‌نگاره‌ها از یک تا شش شماره‌گذاری شده‌اند. این شماره‌گذاری ربطی به قدمت آن‌ها ندارد و فقط براساس ترتیب قرارگیری و بازدید از آن‌هاست.

دیدنی های سنگ ‌نگاره‌های کولفرح شهر ایذه

نقش‌برجسته‌ شماره‌ یک

در ارتفاع شش‌متری از سطح زمین، با خط میخی صحنه‌ای از مراسم مذهبی توصیف شده ‌است. یک پیکره‌ قابل‌رؤیت که بزرگ‌تر از سایر پیکره‌هاست، فرمانروایی به نام هانی در منطقه آیاپیر یا ایذه‌ کنونی است. در روبه‌روی فرمانروا، سه نوازنده ساز چنگ را می‌بینید. در عقب فرمانروا نیز دو نوازنده دف وجود دارند.

در این نقش برجسته مراسم قربانی برای ایزدبانو نارسینا را مشاهده می‌کنید. قسمت پایانی این نگاره چنین ترجمه شده‌است: «اگر کسی به نگاره من آسیب برساند یا نام آن را برای خود بگیرد و یا آن را بشکند، از حمایت ایزدبانو نارسینا خارج می‌شود، از روی زمین گم می‌شود و دیگر زیر نور خورشید قدم برنمی‌دارد.»سنگ ‌نگاره‌های کولفرح شهر ایذه

نقش برجسته‌ شماره دو

مسیر بازدیدتان را از سمت راست ادامه دهید تا به نقش ‌برجسته‌ دوم برسید. در اینجا حاکم یا پادشاه عیلامی را می‌بینید که دست‌های خود را به نشانه‌ نیایش رو به بالا گرفته‌است. در این صحنه مراسم قربانی کردن حیوانات را نیز به وضوح مشاهده می‌کنید.

کولفرح شهر ایذه

نقش ‌برجسته‌ شماره‌ سه

در ادامه مسیر به قطعه‌سنگی مکعبی‌شکل و بسیار بزرگ‌تر از سایر نقش‌برجسته‌ها می‌رسید که در هر چهار طرف آن نقوشی زیبا حک شده ‌است. برروی تختی روان، خدای عیلامی حمل می‌شود تا وارد مراسم قربانی کردن بشود. در جلوی پادشاه حیوانات قربانی‌شده روی زمین قرار دارند.

افراد زیادی زیر تخت روان که مشغول حمل آن هستند، حک شده‌اند. به لباس‌های این افراد نگاه کنید که چطور در ردیف‌های مختلف که به‌احتمال نشان از طبقات مختلف اجتماعی و یا درجات و سمت‌های مختلف درباری است، قرار گرفته‌اند و نوع لباس‌های آنها متفاوت است.


اما دیدنی‌های این مجموعه محدود به سنگ‌نگاره‌های آن نیست. طبیعت کولفرح نیز خود بسیار جالب توجه است. خود این مجموعه در دل کوهی سر به فلک کشیده قرار دارد که بازدید از آن و عکاسی از آن نیز جالب است.

شاید بتوان گفت این زیباترین و برترین نقش این مجموعه است. نظم و یک‌شکل بودن نقوش بر شگفتی حکاکی برروی سنگ در زمان باستان و با کمک ساده‌ترین وسایل و ابزارها می‌افزاید.جاذبه های سنگ ‌نگاره‌های کولفرح شهر ایذه

نقش برجسته‌ شماره چهار

در ادامه‌ مسیر از پلکانی بالا می‌روید و روبه‌رویتان یک نقش ‌برجسته وجود دارد. این نقش نشان‌‌دهنده مراسم بار عام پادشاه است. پادشاه در وسط جمعیت نشسته است و همه حضار یک دستشان رو به جلو است و دست دیگرشان را نزدیک دهان خود گرفته‌اند.

شاید این عمل نوعی احترام در زمان قدیم بوده ‌است. این نقش بسیار مشابه نقش کاخ صدستون تخت‌جمشید است. جالب است بدانید گاهی در نقوشی که تعداد افراد زیادی در آن حک شده‌اند، پیدا کردن پادشاه کار سختی است. اما نکته‌ای که از آن می‌توانید کمک بگیرید این است که جهت سر نقوش را دنبال کنید تا به پادشاه که بزرگ‌تر از سایر نقوش است برسید؛ زیرا در هیچ نقشی افراد پشت به پادشاه نمی‌ایستند.

سنگ ‌نگاره‌های کولفرح شهر ایذه

نقش ‌برجسته‌ شماره‌ پنج

دست راستتان و کمی آن طرف‌تر از نقش ‌برجسته‌ شماره‌ چهار، تصویر یک کاهن در حال نیایش را می‌بینید که باز هم حیوانات قربانی‌شده برروی زمین قرار دارند. در روبه‌روی کاهن به‌نظر یک آتشدان بزرگ قرار گرفته ‌است.

نقش ‌برجسته‌ شماره شش

از پلکان چوبی پایین بیایید و مسیر مشخص‌شده را دنبال کنید. نقش ‌برجسته آخر زیر سایبان فلزی قرار گرفته ‌است. خدای عیلامی بر دوش افرادی حمل می‌شود تا به مراسم قربانی کردن وارد شود.

سنگ ‌نگاره‌های کولفرح شهر ایذه

طبیعت زیبای اطراف مجموعه‌ کولفرح

اما دیدنی‌های این مجموعه محدود به سنگ‌نگاره‌های آن نیست. طبیعت کولفرح نیز خود بسیار جالب توجه است. خود این مجموعه در دل کوهی سر به فلک کشیده قرار دارد که بازدید از آن و عکاسی از آن نیز جالب است.

سنگ ‌نگاره‌های کولفرح

روبه‌روی مجموعه دشتی سرسبز با منظره‌ای دلربا را مشاهده می‌کنید که درمیان دشت تک‌درختی زیبا خودنمایی می‌کند. دورتر، در پشت این تک‌درخت کوه‌هایی که قله‌شان پوشیده از برف است زیبایی این منظره را دوچندان می‌کنند. سکوت و آرامش این مکان شما را در فکر عظمت و ابهت ایران باستان فرو می‌برد.

سخن آخر

متأسفانه مردم بسیاری در این مجموعه و روی این سنگ‌نگاره‌ها یادگاری نوشته‌اند و با اینکه این مجموعه به ثبت آثار ملی ایران رسیده، به‌دلیل وضعیت نابه‌سامان این مجموعه و عدم نگهبانی و نگهداری از آن باوجود این‌همه شگفتی و قابلیت، به ثبت جهانی نرسیده ‌است.

چندین سال است که این مجموعه به حال خود رها شده و در سه‌چهار سال اخیر تنها تیرک‌های سایه‌بان آن بنا شده‌اند و این آثار ارزشمند از گزند باد، باران و آفتاب در امان نیستند.

سنگ ‌نگاره‌های کولفرح

سایه‌بانی هم که برای سنگ‌نگاره آخر نصب شده‌ بسیار معمولی است. از آن‌جایی که این مجموعه حصاری ندارد، مدام دام‌ها وارد آن می‌شوند و به آن آسیب می‌زنند.

بهتر است این آثار ارزشمند در محفظه‌های شیشه‌ای محافظت شوند تا از یادگاری نوشتن برروی آن‌ها هم جلوگیری شود و هم بتوانیم این میراث ارزشمند را تمام و کمال به نسل‌های بعدی انتقال دهیم.

اگر شما هم از حضور در کولفرح تجربه‌ای دارید، آن را با ما در نابرو به اشتراک بگذارید.

نوشته های مشابه

‫12 نظرها

  1. متن،نگارش خسته کننده ای داشت متاسفانه. باعث شد تا بیشتر از نصف مطلب رو دوست نداشته باشم بخونم. ممنون در کل.

    1. مطالب تاریخی معمولا برای علاقه مندان به تاریخ جذاب هستند و در کل مثل مطالب طبیعت گردی جذابیتی برای عموم مردم ندارند. ممنون از نظر شما🌸

  2. جالبه که نظرات مثبت فقط ثبت میشن و انتقادات نادیده گرفته میشن. موفق باشید واقعا!

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد.

دکمه بازگشت به بالا
بستن
بستن