آیین و زیارت

شاهکار هنر، فرهنگ و سنت از یاد رفته در خانقاه سلطان محمود شاه یزد

فهرست مطالب

کویر مرکزی ایران علاوه‌بر زیبایی‌های طبیعی‌، نقاط دیدنی تاریخی و باستانی بی‌شماری دارد. جاذبه‌هایی که برخی از آن‌ها مرکز توجه هستند و بسیار از آن‌ها می‌شنوید و درباره‌شان می‌دانید، ولی بعضی دیگر گویی میان این هیاهو از یاد رفته‌اند و دیگر نه کسی سراغی از آن‌ها می‌گیرد و نه نامی از آن‌ها می‌برد.خانقاه سلطان محمود شاه یا همان شیخداد یکی از مکان‌های دیدنی روستای بندرآباد شهرستان اشکذر یزد است که کمتر شناخته شده است. با نابرو همراه شوید تا این بنای فراموش‌شده از جاذبه های تاریخی یزد را به شما معرفی کنیم.

روستای بندرآباد و موقعیت خانقاه

روستای بندرآباد تقریبا ۱۵۰۰ سال قدمت دارد و بنیان‌گذارش فردی زرتشتی به‌نام «بندر» بوده است. مردم روستا به گویش یزدی سخن می‌گویند. بندرآباد در گذشته منطقه‌ تجاری ناحیه‌ رستاق یزد بوده است.

خانقاه سلطان محمود شاه یزد

فاصله‌ روستای بندرآباد از شهرستان اشکذر ۱۰ کیلومتر است. وقتی نشانی خانقاه یا بقعه سلطان را بگیرید، تمام اهالی روستا شما را به آنجا راهنمایی می‌کنند؛ بنایی تنها که میان روستا و بافت تاریخی‌ آن واقع شده، بافتی تاریخی که دیگر نشانی چندان از آن باقی نمانده جز همین خانقاه.


آنچه می تواند خانقاه را برای بازدید، متفاوت و خاص سازد، دورافتاده بودن و توجه کمتر به آن است. در واقع گویی بعد از سالها به خانه‌ی قدیمی پای می‌گذارید که صاحبانش مدت‌هاست آنجا را ترک کرده‌اند، اما هنوز حس‌وحال و فضای دوران گذشته‌ خود را دارد.

در خانقاه بسته است و برای بازدید از آن باید از کلیددارش، حاجی قنبر موذن روستا، بخواهید  در را برای شما باز کند .تجربه‌ جالب در بازدید از خانقاه این است که حاجی قنبر درب را برایتان باز می‌کند و می‌گوید هروقت بازدیدتان تمام شد، خودتان در خانقاه را ببندید و بروید به امان خدا.

پیش از تاریکی هوا، ترجیحا صبح یا ظهر، برای بازدید بروید تا  هم فرصت بازدید داشته باشید و هم حاجی قنبر را در خانه‌اش در مجاورت خانقاه یا در مسجد روستا بیابید.

دیدنی های خانقاه سلطان محمود شاه یزد

تاریخچه و فلسفه خانقاه

خانقاه مکانی بوده برای زندگی، آموزش، گردهمایی و فعالیت درویش‌ها و صوفیان. برخی، خانقاه‌ها را از ریشه «خان» به‌معنی سفره می‌دانند و برخی دیگر ریشه‌اش را «خانه آقا» می‌دانند که یعنی محل سکونت یا دفن پیر یا قطب درویش‌های مشتق. خانقاه‌ها عمدتا برای سکونت صوفیان ساخته می‌شدند و در واقع شبیه مسافرخانه‌هایی رایگان بودند که غذا و مکان مجانی در اختیار مسافرا و غریبان و صوفیان می‌گذاشتند و از آنان پذیرایی می‌کردند.

خانقاه سلطان محمود شاه یزد

صوفیان هنگام گذر از این خانقاه‌ها، چند روز یا گاهی چند ماه در آن‌ها ساکن می‌شدند تا از مکتب شیخ، قطب یا پیر خانقاه بهره و نصیبی ببرند. برخی از خانقاه‌ها نیز درمانگاهی برای معاینه رایگان بیماران بوده‌اند و دارو در ازای وجهی مختصر به بیماران داده می‌شده است.

خانقاه‌ها و آیین‌ورسومشان از ابداعات و ابتکارات متصوفه ایران است؛ احتمالا صوفیان آیین‌ورسوم خانقاه را از مانویان گرفته‌اند. سماع، رقص، دست‌افشانی و پایکوبی از آداب‌ورسوم خانقاه و صوفیان محسوب می‌شوند که هنوز ردپایشان در مراسم شب عروس مولانا در قونیه و نقاطی دیگر چون مراکش دیده می‌شود.

خانقاه سلطان محمود شاه یزد

آشنایی با خانقاه شاه سلطان محمود

ساخت این بنای کهن به قرن هفتم هجری قمری بازمی‌گردد. این مکان خانقاه و مزار سلطان محمود شاه، از عرفا و صوفیان مطرح و بنیان‌گذار سلسله «دادایی» است.

نقشه ساختمان این بنا به مسجد شباهت بسیار دارد و از طاق و تویزه‌هایی برخوردار است که همگی از خشت و گل ساخته شده‌اند.این بنا به مرور زمان در زیر خاک مدفون شده بود و به همت سازمان میراث فرهنگی از زیر خاک بیرون آورده شده است.

خانقاه سلطان محمود شاه یزد

از قسمت‌های مختلف این بنا می‌توان به خانقاه، مسجد جامع، حسینیه، آب‌انبار، برج حفاظتی و مقبره اشاره کرد که مقبره‌های فراوان همگی متعلق به عده‌ای از مشایخ سلسله‌ دادایی هستند. این مقبره‌ها نقوش و خطاطی‌های شکسته و بسیار زیبا دارند. متاسفانه به دلیل عدم رسیدگی و رها شدن خانقاه، بعضی از کاشی‌ها و نقوش خاص و اعجاب انگیز روی قبور و دیوارها به یغما رفته است و برخی شکسته و تخریب شده‌اند.

خانقاه سلطان محمود شاه یزد

صحن‌های خانقاه سلطان محمود شاه

مقبره دو صحن بسیار بزرگ دارد که از لحاظ معماری و محراب شبیه مسجد جامع یزد است. در جنوب صحن خانقاه، صفه‌ و گنبدی قرار دارد که با کاشی‌های فیروزه‌ای‌ شش‌ضلعی و حواشی معرق پوشیده شده است. منبر مسجد کاشی‌های معرق با نقش‌های اسلیمی و خط ثلث دارد که از لحاظ هنری ارزشی فراوان دارند.

وجود دو صحن و اتاق‌های فراوان داخل و اطراف خانقاه نشان از این دارد که شاه سلطان محمود مریدان فراوان داشته و چه بسیار مجالس درس و وعظ که در این مکان برگزار می‌شد و چه افرادی به این مکان رفت‌وآمد داشته‌اند. همه این‌ها شگفت‌انگیز و سرشار از رمز و رازند.

خانقاه سلطان محمود شاه یزد

آنچه می تواند خانقاه را برای بازدید، متفاوت و خاص سازد، دورافتاده بودن و توجه کمتر به آن است. در واقع گویی بعد از سالها به خانه‌ی قدیمی پای می‌گذارید که صاحبانش مدت‌هاست آنجا را ترک کرده‌اند، اما هنوز حس‌وحال و فضای دوران گذشته‌ خود را دارد.

بعضی از اتاق‌ها هنوز فضای درون‌گرای خود را حفظ کرده‌اند. در گوشه‌‌ حیاط  خانقاه راه پله‌ای وجود دارد که می‌توانید از آن مسیر به پشت بام بروید و فضای داخلی و محیط اطراف را از نمای بالا نیز مشاهده کنید. البته پله‌ها کمی تخریب شده‌اند و ایمنی کامل ندارند؛ بنابراین اگر قصد بازدید دارید، مراقب رفت‌و‌آمد از پله باشید.

خانقاه سلطان محمود شاه یزد

حیاط و فضای باز خانقاه

در حیاط بیرونی خانقاه، نشانه‌‌ها و اتاق‌های مخروبه هنوز وجود دارند. مخزن آب انبار مجاور این بنا بسیار بزرگ بوده و مشخص می‌کند افراد بسیاری برای مدت طولانی در این مکان سکنی داشتند و به کار مطالعه و تعلیم مشغول بوده‌اند.

از دیگر شگفتی‌های این مجموعه، شکل ظاهری آن است به طوری که اگر از بالا به ساختمان نگاه کنیم شکل کلمه‌ی لا اله الا الله را می‎‌سازد.

جاذبه های خانقاه سلطان محمود شاه یزد

خلاصه دیدن خانقاه شاه سلطان محمود، برای افراد کنجکاو و طالب دیدن و شنیدن از ناشناخته‌ها و مکان‌های خاص، تجربه‌ای لذت‌بخش خواهد بود، مکانی که هنوز نفس می‌کشد و نیاز به توجه و مراقبت از سوی مسئولان و بازدید هرچه بیشتر گردشگران دارد تا بتواند بار دیگر هویت و ماهیت خود را بازیابد.

بازدید از خانقاه

در روستای بندرآباد امکانات اقامتی وجود ندارد و به‌علت نزدیکی به یزد، یکی از گزینه‌های بازدید بین‌راهی مسیر یزد، میبد، اردکان و تهران است. اگر از خانقاه سلطان محمود شاه بازدید کرده‌اید، نظرتان را درباره آن با ما در نابرو به اشتراک بگذارید.

نوشته های مشابه

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد.

دکمه بازگشت به بالا
بستن
بستن