فرهنگ و هنر

خانه موزه بازار یا عمارت سلطان بیگم تهران؛ یادگاری از قاجاری‌ها

فهرست مطالب

هنوز هم میان ساختمان­‌های سر به فلک کشیده­ تهران و فضای شهری که تکنولوژی جای فرهنگ و تاریخ را گرفته، قلب بافت تاریخی می­تپد. تهران از قدیم تاکنون از هجوم تغییرات در امان نمانده و خاطرات زیادی را عوض کرده است؛ اما هنوز هم نقاطی از شهر مانده‌­اند تا یادآور خاطرات باشند و ما را به گذشته ببرند. امروز در این گزارش می­‌خواهیم سری به گذشته بزنیم و خاطراتی را دوره کنیم که ممکن است برای شما جذاب باشد. با نابرو برای آشنایی با خانه موزه بازار یا عمارت سلطان بیگم همراه باشید.

آشنایی با عمارت سلطان بیگم

این عمارت کاملا یادآور فرهنگ، سنت و روش زندگی در گذشته و تاریخ قدیم است. این عمارت زیبا متعلق به دوره قاجار بوده و در منطقه 12 تهران، محله پامنار قرار دارد. فرم کلی معماری این بنا که 603 مترمربع مساحت دارد، مانند اکثر بناهای تاریخی ایرانی، بر مبنای حیاط مرکزی شکل گرفته است. ورودی بنا در ضلع شمالی و در سطحی بالاتر از مجموعه قرار دارد.

معماری قاجاری خانه

معماری خانه موزه بازار

دسترسی به حیاط این ساختمان 150 ساله از جاهای دیدنی تهران با 13 پله در ورودی میسر می­‌شود. فرم این ورودی یادآور معماری قاجار و دروازه‌­های قدیمی تهران است. حیاط به عنوان اصلی‌­ترین فضای باز عمارت ارتباط بین فضاهای مختلف را ممکن می‌کند.

همنشینی بادگیرهای تاریخی با طبیعت خانه موزه بازار

دو بادگیر که در تالار تعبیه شده، امکان ایجاد نسیم را با استفاده از خاصیت سایه و آفتاب مهیا کرده‌اند. استفاده مناسب از گیاه و درختان مختلف کنار هم به منظور ایجاد طراوت و منظره زیبا از مهم‌­ترین اصول معماری ایرانی است.

وجود حوض آب در مرکز حیاط به نحوی است که رطوبت هوا را در منزل بالا می‌­برد. آب موجود در حوض حیاط رطوبت و عطر حاصل از گیاهان را در فضا پخش کرده و خواه‌ناخواه حال خوبی برای افراد ایجاد خواهد کرد.

معماری قاجاری خانه

تالار آینه؛ زیبا و باشکوه

در سه سمت حیاط ساختمان­‌هایی با نمای آجری و پنجره‌­های چوبی قرار گرفته است. بخش اصلی و باشکوه بنا در سمت غرب حیاط مرکزی قرار دارد که تالار آینه در آن واقع شده است. این قسمت ارزشمندترین و زیباترین بخش عمارت است.

جایی که بازی رنگ و نور در ساعات مختلف روز جلوه­‌ای رویایی به این تالار می‌­بخشد. اکثر مولفه‌­های معماری دوران قاجار در تالار باشکوه عمارت سلطان بیگم مشهود است. مهم‌­ترین دستاوردی که معماری ایران در زمان قاجار داشت، آینه‌­کاری‌­های آن دوران است. گچ‌بری‌های با ظرافت و رنگی، آینه­‌کاری، استفاده از رنگ­‌های زرد و نارنجی، کاشی و لعاب­‌های رنگی، استفاده از آرایه‌­های چوبی در تزئینات و شیشه­‌های رنگی از جمله ویژگی­‌های بارز و عمده­ معماری دوران قاجار است که در تالار آینه هم مورد استفاده قرار گرفته است.

خانه موزه بازار تهران

این تالار آیینه به تالار آیینه کاخ گلستان نیز شباهت دارد و یکی از ناظران ساخت تالار، شاگرد کمال الملک بوده است.


سقف حوضخانه آسیب دیده بود و به طور کامل پیاده و سوار شده و یک سوم تا یک چهارم سقف به کف تالار آیینه پیچ شده است. به همین دلیل بیش از یک تعداد مشخص برای بازدید از تالار آیینه نمی‌توانند وارد این بخش بنا شوند.

پوشش سقف بلند به صورت قاب­‌بندی­‌های چوبی نقاشی شده که طرح فرش خانه سلطان بیگم است. در تالارها و کاخ‌­ها مرسوم بوده که طرح سقف و فرش یکسان باشد. کمی پایین‌­تر، کناره‌­ها و دور تا دور دیوار نقاشی­ عکس­‌هاییست که ناصرالدین‌­شاه گرفته یا کارت پستال‌­هایی که با خود از اروپا می­‌آورد. در چوبی منقش به طرح‌­های گیاهی و منبت‌­کاری شده که نشان‌­دهنده خلاقیت و هنر معماران زمان خود بوده، یکی از ویژگی‌­های دیگر این عمارت است.

معماری قاجاری خانه

حوضخانه و کتابخانه در قلب خانه موزه بازار

حوضخانه که در طبقه زیرین تالار آینه قرار دارد تبدیل به نگارخانه شده و ساختمان شرقی عمارت کتابخانه‌­ای قرار دارد. در ابتدا وسط حوضخانه حوض قرار داشته که به دلیل بالا رفتن رطوبت، بعد از مرمت حوض برداشته می­‌شود. سقف حوضخانه به شکل ویژه‌­ای تعمیر شده و یک سال کامل مرمت آن طول کشیده است.

خانه موزه بازار تهران

این حوضخانه با کاشی­‌های هفت رنگ و رضاخانی تزئین شده است. سقف حوضخانه آسیب دیده بود و به طور کامل پیاده و سوار شده و یک سوم تا یک چهارم سقف به کف تالار آیینه پیچ شده است. به همین دلیل بیش از یک تعداد مشخص برای بازدید از تالار آیینه نمی‌توانند وارد این بخش بنا شوند.

خانه موزه بازار تهران

کتابخانه این عمارت نیز حدود هفت هزار جلد کتاب دارد و با اینکه ویژگی خاصی از نظر موضوعات کتاب یا معماری ندارد اما در ایفلا (فدراسیون بین‌­المللی انجمن­‌ها و موسسات کتابداری) رتبه‌­بندی شده است. این کتابخانه به دلیل قرارگیری در عمارت سلطان بیگم شجاعی جزو هزار و یک کتابخانه دیدنی دنیا شناخته می­‌شود.

کتابخانه خانه

کمی چاشنی تاریخ اضافه کنیم!

خانه موزه بازار حدودا 150 سال را در خاطرات خود ثبت کرده است. بر اساس اسناد تاریخی موجود این خانه متعلق به سلطان بیگم، خانم شجاعی، همسر محمد رضا شجاع­‌الممالک تفنگدار باشی سلطنت قاجار (خواهر همسر احمدشاه قاجار) بوده که در سال 1326 توسط فرزندش تقی شجاعی به آقای نیرنما (تاجر فرش) فروخته شده است. ایشان هم حدودا پنجاه سال در این عمارت سکونت داشته است.

خانواده نیرنما تغییراتی را در عمارت به وجود آوردند، اما به تالار آینه به خاطر وجود آثار تاریخی دست نزده‌­اند.

خانه موزه بازار تهران

بعد از دوران جنگ و در سال 1376 ملک به شهرداری واگذار و پایگاهی برای فعالیت­‌های فرهنگی و هنری شد. در سال 1388 این بنا به سازمان فرهنگی هنری واگذار شده و با رویکردی جدید پس از مرمت و بازسازی تالار آیینه و حوضخانه در سال 1396، این عمارت دوباره میزبان علاقه­‌مندان طهران قدیم و گردشگران شده است.

افرادی که به عنوان راهنما در این عمارت باشکوه به شما اطلاعات می‌­دهند، بسیار باحوصله و خوش‌­صحبت هستند و به هیچ عنوان از گرفتن و فراگیری اطلاعات خسته نمی­‌شوید. همچنین بازدید از این موزه رایگان است.

خانه موزه بازار تهران

آدرس

خیابان امیرکبیر، نرسیده به میدان امام خمینی، خیابان ناظم­الاطبای جنوبی، کوچه حشمتی، کوچه کمالی، شماره 20

ساعات بازدید

پیش از بازدید از خانه موزه بازار حتما تماس با مسئولان این موزه تماس بگیرید، چراکه ساعات بازدید از این خانه در شرایط مختلف، تغییر خواهد کرد.

روزهای هفته از ساعت 8:30 تا 14:30

پنجشنبه از ساعت 8:30 تا 13:30

راه دسترسی

از طریق حمل‌ونقل عمومی هم می­توان به این مکان تاریخی دسترسی پیدا کرد. از متروی ملت چیزی حدود 10 دقیقه پیاده­روی تا این خانه موزه خواهید داشت.

تلفن

33910444

33112824

نوشته های مشابه

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد.

دکمه بازگشت به بالا
بستن
بستن