فرهنگ و هنر

مقبره خواجه اتابک کرمان؛ آرامگاه مرد بانفوذ سلجوقی

کرمان یکی از شهرهای قدیمی ایران است. در این شهر زیبا و قدیمی می‌توان آثار و بناهای فرهنگی و تاریخی بسیاری را دید. بناهایی که قدمت آن‌ها به دوره‌های مختلف تاریخ ایران می‌رسند. در این مطلب از نابرو شما را به دیدن یکی از مهم‌ترین بناهای به‌جا مانده از دل تاریخ، یعنی مقبره خواجه اتابک کرمان دعوت می‌کنم.

مقبره خواجه اتابک، برج آجری تاریخی

یکی از بناهای باقی‌مانده از دوران حکومت سلجوقیان، مقبره خواجه اتابک است. این مقبره از بناهای تاریخی کرمان است که در خیابان ابوحامد، کوچه شماره 18 قرار گرفته است.

سال ساخت این بنا را اواخر قرن ششم یعنی حدود سال‌های 560 تا 570 قمری تخمین زده‌اند. معماری دوره سلجوقیان استحکام و زیبایی زیادی داشته و با اینکه حدود هزار سال از حکومت آن‌ها می‌گذرد، بناهای به جا مانده از آن دوران همچنان پابرجا هستند. این موضوع نشان‌دهنده مهارت و آگاهی معماران و استادکاران آن دوران است.

خواجه اتابک کرمان

معماری مقبره

بدنه‌ این بنا آجری است. علاوه‌برآن یکی از بهترین نمونه‌های کاشی‌کاری‌، آجرکاری و گچ‌بری‌ را در این برج آجری می‌توان دید. نقش‌های هندسی با ریزه‌کاری‌های زیبا و منحصربه‌فرد در این بنا دیده می‌شود. در این بنا همچنین کتیبه‌هایی زیبا به خط کوفی گره‌دار وجود دارد. این کتیبه را می‌توان از نمونه‌های نادر کتیبه در تاریخ ایران دانست. در خط کوفی گره‌دار، حروف مانند گل به هم گره خورده‌اند و آرامگاه با کاشی‌های فیروزه‌ای زینت داده شده است. این دوران را آغاز تزیینات معقلی در ایران می‌دانند.

یکی از ویژگی‌های این بنا، هشت ضلعی بودن نمای بقعه است. با این وجود، فضای داخلی آرامگاه مربع است. فضای داخلی محل دفن خواجه اتابک است؛ اما سنگ قبر او به موزه هرندی انتقال داده شده و در آن‌جا نگهداری می‌شود.

در چهار طرف مقبره خواجه اتابک محراب وجود دارد. همه محراب‌ها با سنگ‌های مرمر پوشیده شده‌اند. فقط یکی از آن‌ها بدون سنگ است که در حال حاضر در موزه سنگ گنبد جبلیه نگهداری می‌شود.

خواجه اتابک کرمان

خواجه اتابک که بود

این مقبره مربوط به خوجه اتابک علا الدین بزقوش است. او پسری به نام خواجه اتابک محمد داشت. عده‌ای معتقد هستند این آرامگاه مربوط به خواجه اتابک محمد است. اما بعضی منابع از جمله کتاب مزارات کرمان، این نظریه را رد می‌کند.

واژه اتابک کلمه ترکی مرکب به معنی پدربزرگ است. این لقب معمولا به پرستاران شاهزادگان سلجوقی داده می‌شد. پادشاهان ترک پرورش پسران خود را به اتابک‌ها می‌سپردند. وظیفه اتابک رشد جسمی، جنگاوری و آموزش حکومت‌داری به این فرزندان بود. اتابک‌ها افراد قدرتمندی بودند که در دوره سلجوقیان، قدرت و نفوذ بسیاری داشتند.

تاریخ وفات خواجه اتابک به‌درستی مشخص نیست. اما بر اساس اسناد تاریخی و باتوجه به اینکه ملک طغرلشاه تا حدود 563 هجری قمری سلطنت کرده بود، تاریخ وفات خواجه اتابک را بین سال‌های 560 تا 563 هجری قمری تخمین زده‌اند.

مقبره خواجه اتابک در تاریخ 30 خرداد 1315 در فهرست آثار ملی ایران به ثبت رسیده است. در حال حاضر این بنا تا حدودی مورد مرمت، محوطه‌سازی و نورپردازی قرار گرفته و امکان بازدید از آن وجود دارد.

خواجه اتابک کرمان

برای کسب اطلاعات بیشتر درباره خواجه اتابک، مقاله دکتر جمشید روستا با عنوان “واکاوی جایگاه خواجه اتابک علاءالدین و اتابک قطب الدین محمد در کرمان گذشته و حال” را مطالعه کنید.

نوشته های مشابه

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد.

دکمه بازگشت به بالا
بستن
بستن