آیین و زیارت

مسجد جامع بروجرد؛ مسجدی پر از افسانه و رمز و راز

فهرست مطالب

مسجد، کاروان‌‌سرا و بازار هر شهر در سرزمین‌های اسلامی و شرقی، قلب تپنده شهر و دیار و مرکز مهم‌ترین اتفاقات آن سرزمین بوده‌اند. امروزه در هر کوچه و محلی مسجدی قد برافراخته است؛ اما هیچ‌گاه نقش مساجد جامع را ‌نمی‌توان نادیده گرفت. مسجد جامع بروجرد یا به‌اصلاح مردم محلی، مچد جامع، واقع در محله دو‌دانگه، از اولین مساجد ساخته‌شده در ایران است. هم‌‌زمان با ورود اعراب مسلمان به داخل کشورمان، یعنی در زمان خلیفه اول، مساجد دین جدید به‌عنوان پایگاه دینی و پایگاه اعتقادی رسوم جدید در شهرها احداث شدند. در این مطلب از نابرو به این مسجد از دیدنی های بروجرد سری می‌زنیم.

تاریخچه مسجد جامع بروجرد

زمان خلیفه اول با فتح ایران به‌دست مسلمانان و باتوجه‌به مسیر سپاه اعراب و حرکت آنان در ایران، دور از ذهن نیست که بگویم بروجرد در استان لرستان از اولین شهرهای فتح‌شده ایران و مسجد ساخته‌شده در این شهر از ابتدایی‌ترین و البته قدیمی‌ترین مساجد ساخته‌شده در ایران است.

مسجد جامع بروجرد

سال ساخت بنای این مسجد دقیقا مشخص نیست. تاریخ تقریبی ساخت بنای مسجد را از ۱۵۰ تا ۲۲۶ هجری قمری برآورد کرده‌اند و تاریخ ساخت شبستان شمالی را به دو قرن بعد، یعنی در قرن ۴ هجری دانسته‌اند.

بعد گذشت حدود دوازده قرن از ساخت مسجد جامع بروجرد و با وجود کتیبه‌هایی که از بازسازی این مسجد در دوران مختلف گواهی می‌دهند، به میزان توجه مردم و حکومت‌ها به دین و فرهنگ ایران پی می‌بریم.

بازسازی‌ها در دوره سلجوقی و صفوی و قاجاریه انجام شده و نشان از الحاق‌شدن بخش‌های گوناگون در طول زمان، بر پیکر این مسجدند. قدیمی‌ترین بخش مسجد گنبد اصلی است که بعدها با الحاقیات دوره بعدی تکمیل شده است.


اگر به قصد بازدید از آتشکده به مجموعه مسجد می‌روید، ساعات اداری صبح بهترین زمان برای بازدید است؛ زیرا آتشکده زیرنظر اداره میراث فرهنگی است و بازدید آن در ساعات غیراداری می‌تواند کمی دردسرساز باشد و موجب ناکامی‌تان از دیدن این مکان شود.

این مساجد اولیه معمولا با تخریب‌کردن آتشکده یا عبادتگاه‌های زرتشتی و ساختن مسجد بر مخروبه‌های ساختمان قبلی شکل گرفته‌اند. علت اینکه امروزه عبادتگاه‌های زرتشتی کمتری در کشور داریم، شاید همان سیاست آن روزهای اعراب باشد؛ اما بیاییم نگاهی عمیق‌تر به این واقعه تاریخی بیندازیم.

مساجد جامع دو شهر همدان و بروجرد امروزه دارای نشانه‌ها و سمبل‌های زرتشتی است. چراکه اولین مساجد ایران در بنای آتشکده‌ها ساخته شده است. نشانه‌هایی مانند پایه‌های باقی‌مانده در مسجد جامع همدان و نشانگان جدیدا‌لکشف در همین مسجد جامع بروجرد حاکی از حقیقتی انکارناپذیر است که اعراب مسلمان بر خرابه‌های عبادتگاه‌های زرتشتی، عبادتگاه‌های خود را بر پا کرده‌اند.

مسجد جامع بروجرد

معماری مسجد جامع بروجرد

مسجد امروزه به سه تقسیم‌بندی کلی تقسیم می‌شود که شامل مسجد امروزی، مسجد قدیمی که در زیر مسجد امروزی واقع شده و با تخریب مسجد در زلزله سال ۸۵ کشف شد و قسمت آتشکده که رو‌به‌روی صحن و ورودی اصلی مسجد واقع شده است. حال به شگفتی‌های معماری این مسجد نگاهی بیندازیم.

درحقیقت این مسجد آمیزه‌ای‌ است از ترکیب ایران درزمان پادشاهی ساسانی و معماری اسلامی؛ چراکه در ساختار مسجد از نمادها و روش‌های هر دو تمدن استفاده شده است: طاق‌ها و گنبد اسلامی و چهارطاقی که از سمبل‌های برجسته و قابل‌تفکر در معماری ساسانیان‌ است.

مسجد جامع بروجرد

گاوچاه دسترسی به آب در مسجد جامع بروجرد

همان‌طور که از کلمه گاوچاه برداشت می‌شود، برای بالاکشیدن دلو پرآب در بعضی چاه‌ها، از توان حیوانات به‌جای توان انسانی استفاده می‌شد. چون در بسیاری از موارد نیروی انسانی جواب‌گوی نیاز مبرم مردم به آب نبوده است. برای تحقق این امر تونلی شیب‌دار در ساختمان تعبیه و گاوی با حرکت خود باعث بالا‌آمدن آب می‌شد.

گاو گاوچاه گاوی معمولی نیست، بلکه نوعی گاو سیستانی کوهان‌دار گاوی است که برای بالا کشیدن آب مورداستفاده قرار می‌گرفت. علت نژاد‌داربودن این گاو، الزام داشتن کوهان برای قرارگرفتن بهتر ریسمان و از است.

نکته دیگر آن که این گاو مورد تعلیم قرار می‌گیرد تا با شنیدن بیتی شعر حرکت کند و با تمام‌شدنش از حرکت بایستد و با شنیدن بیتی دیگر بازگردد به محل شروع راه‌رفتن. «گاویار» باید از ابتدای بالغ‌شدن این گاو به‌مدت شش ماه، هر روز سه ساعت در گوش این حیوان ابیات را قرایت کند و گاو را تعلیم دهد. نکته عجیب دیگر آن است که این حیوان با شرطی‌شدن و شناختن صدای گاویار حرکت می‌کند و با هیچ صدای دیگری، حتی با صدای ضبظ شده خود گاویار هم حرکت نمی‌کند.

این شیوه بسیار اعجاب‌انگیز برای دسترسی‌ به آب، تنها برای این مسجد نبوده است و در مسجد شگفت‌انگیز اصفهان یعنی شیخ لطف‌الله و در مسجد صورتی یا نصیرالملک هم مورد استفاده بوده است و به‌صورت فعال، امروزه در برخی نواحی کشاورزی استان اصفهان هم یافت می‌شود.

مسجد جامع بروجرد

منبر نه‌پله

منبر نه‌پله چوبی مسجد جامع بروجرد ساخت نجار مشهور شهر، یارمحمد نجار، به تاریخ ساخت ۱۰۶۸ هجری قمری، امروزه از آثار قابل‌توجه این بنا محسوب می‌شود.

تخریب در خلال جنگ تحمیلی

مسجد در دوران جنگ هشت‌ساله تحمیلی بمباران شد. بعد از عملیات کربلای هشت که موجب وارد‌آمدن شکست سختی بر پیکره رژیم عراق بود و مردم و نیروی‌های رزمی شهر بروجرد نقش بسیار ارزنده‌ای در آن داشتند، این شهر همراه دیگر شهرهای میهن مورد حمله راکت‌های دشمن واقع شد.

این بمباران علاوه‌بر تخریب شبستان شمالی مسجد و آسیب شدید بر بنای مسجد، باعث کشته‌شدن بسیاری از شهروندان بروجرد و حتی کشته‌شدن ۶۰ تن از دانش‌آموزان این شهر شد.

مسجد جامع بروجرد

زلزله سال ۱۳۸۵

در سال ذکر‌شده، با وقوع زلزله‌ای مهیب در استان، بنای مسجد تخریبی ۵۰درصدی را تجربه کرد و گل‌دسته‌ مسجد فرو ریخت. امروزه با کمک مردمی و تلاش اداره میراث فرهنگی، اثر چندانی از تخریب در این بنا آشکار نیست.

بروجرد شهری با دو مسجد جامع

مسجد سلطانی یا شاهی با نام رسمی و جدیدترش یعنی «مسجد امام» که زمان احداثش به زمان فتحعلی‌شاه قاجار بر می‌گردد، امروزه بیشتر از مسجد جامع قدیمی مورد استفاده قرار می‌گیرد و شاید اگر از مردم محلی درباره مسجد محلی بپرسید، با کمی مکث در شخص جواب‌گو مواجه شوید.

مسجد جامع بروجرد

حضور امام حسن مجتبی در این مسجد

افسانه‌ای در طول زمان بر سر زبان مردم محلی بوده است که امام دوم شیعیان، امام حسن مجتبی (ع)، در این مسجد نماز خوانده و برای مردم محلی از روی منبر نه‌پله این مسجد قرایت خطبه کرده‌اند که با‌توجه‌به نکات تاریخی و سال ساخت مسجد، مطلبی است غیر حقیقی.

زمان مناسب بازدید از آتشکده

اگر به قصد بازدید از آتشکده به مجموعه مسجد می‌روید، ساعات اداری صبح بهترین زمان برای بازدید است؛ زیرا آتشکده زیرنظر اداره میراث فرهنگی است و بازدید آن در ساعات غیراداری می‌تواند کمی دردسرساز باشد و موجب ناکامی‌تان از دیدن این مکان شود.

نمایی بهتر بر فراز مناره‌های مسجد

با کسب اجازه از متولی این مسجد می‌توانید از پله‌ها بالا روید و در کنار گنبد باستانی قرار بگیرید یا اگر روحیه ماجراجویانه‌تری داشته باشید می‌توانید با بالارفتن از پله‌های مناره و گل‌دسته‌ها، منظره‌ای زیبا از بافت قدیمی بروجرد را به تماشا بنشینید. البته باید گفت پله‌ها بسیار کوتاه‌اند و برای صعود، مناسب همه بازدیدکنندگان نیستند.

پارک وحدت

پارک وحدت تنها کمی دورتر از مسجد است؛ در جایی که تقلای زیادی برای پیداکردنش نخواهید داشت، محلی مناسب برای رفع خستگی و تازه‌کردن نفس.

آدرس و نشانی

برای دسترسی و پیداکردن مسجد، بهترین راه پیداکردن میدان جعفری‌ است. به ابتدای خیابان جعفری که برسید، گل‌دسته‌های مسجد از دور پیدا هستند. راه دوم رسیدن به محل مسجد و طی‌کردن مسیری از داخل بازار است.

اگر سری به بروجرد زدید، می‌توانید همراه لذت‌بردن از طبیعت و لذت‌بردن از غذاهای لذیذ این شهر، به ابنای تاریخی این شهر نظیر مسجد جامع بروجرد نیز سری بزنید. این بنای منحصربه‌فرد و کم‌نظیر در سال ۱۳۱۴ به ثبت آثار ملی کشور رسیده است و با داشتن رمز و رازهای فراوان و نکات جالب، همیشه پذیرای مشتاقان تاریخ و فرهنگ ایران است.

نوشته های مشابه

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد.

دکمه بازگشت به بالا
بستن
بستن