تاریخ و تمدن

عمارت ارباب هرمز تهران؛ اولین موزه گرافیک در آسیا

فهرست مطالب

اکثر بناهای تاریخی به‌جامانده از دوره قاجار در شهر تهران، در محدوده شمال و مرکز این شهر قرار دارند؛ اما «عمارت ارباب هرمز» یا «عمارت مجیدیه» از معدود بناهای تاریخی شرق تهران است. این مسئله بر همگان آشکار است که عمارت ارباب هرمز نسبت‌به دیگر آثار نادیده گرفته شده است. با نادیده‌گرفتن شکوه و زیبایی خیره‌کننده این بنا، در حقش اجحاف کرده‌ایم!

رسالت بیشتر خانه‌های تاریخی ایران چنین است که به موزه یا فرهنگسرا تبدیل شوند. این عمارت صدساله نیز از سال 1393، به اولین «موزه گرافیک» در آسیا تبدیل شد. این موزه در طول سال میزبان گالری‌‌‌‌‌‌های متعدد از آثار هنرمندان گرافیست ایرانی و خارجی است و در تلاش است آثار هنرآفرینان و طراحان گرافیک مدرن را از گذشته تا به حال برای علاقه‌مندان به نمایش بگذارد. در این موزه به‌صورت دوره‌ای، نمایشگاه پوستر، لوگو، آرت‌ورک و دیگر هنر‌های گرافیکی برگزار می‌شود. نمایش آثار اهدایی هنرمندانی چون استاد مرتضی ممیز و استاد ابراهیم حقیقی، زیبایی نمایشگاه‌های این موزه را دوچندان کرده است. با من در نابرو همراه باشید تا به این موزه از مکان های دیدنی تهران سری بزنیم.

معماری عمارت ارباب هرمز

ساختمان عمارت را در دو طبقه به‌همراه زیرزمینی کوچک ساخته‌اند. این ساختمان تالاری مجلل در طبقه همکف دارد؛ تالار از هشت ستون با پایه‌ها و سرستون‌های کرنتین و سقفی گچ‌بری‌شده با طرح‌واره‌های زیبای هنر ایرانی شکل یافته است. تزیینات چوبی و گچ‌بری‌های رنگی در طبقه دوم این عمارت، به همراه معماری قاجاری و اتاق‌های تودرتو، جلوه ویژه‌ای به عمارت بخشیده است.

عمارت ارباب هرمز

عمارت ارباب هرمز روی زمینی شیب‌دار قرار دارد. نمای جنوبی آن با هشت پله سنگی به ارتفاع تقریبی 17 سانتی‌متر به طبقه همکف وصل می‌شود؛ اما نمای شمالی طبقه همکف، با زمین هم‌سطح است. سبک معماری آن را به‌دلیل تلفیق روش کلاسیک و مدرن، می‌توان سبک نئوکلاسیک دانست. مالکان عمارت، از آن به‌عنوان منطقه‌ای ییلاقی استفاده کردند. این بنا در ۱۶ اسفند سال ۱۳۸۴ به شماره ۱۴۶۱۰ در فهرست آثار ملی به ثبت رسید و مرمت آن در سال ۱۳۸۵ در دستور کار شورای شهر تهران قرار گرفت. پس از تصویب، در ۱۵ اسفند ۱۳۹۰ خورشیدی، سازمان زیباسازی شهر تهران اقدام به بازسازی این بنا کرد. مرمت بنا نیز در اوایل بهار به پایان رسید. در بازسازی بنا، سعی شده است شواهد دوره‌های مختلف آن قابل‌شناسایی باشد.

تاریخچه عمارت ارباب هرمز

زمین‌های این منطقه ابتدا در تصرف عین‌الدوله، صدراعظم دربار قاجار بود. اولین مالک این اراضی که در اسناد تاریخی از او نام برده‌اند، حاج محمدخان ابری (بسطامی)، معروف به حاجب‌الدوله است. بعد از او، این اراضی به فرزندش، محمدحسین خان مشیرخلوت رسید و هنگام سلطنت مظفرالدین شاه این اراضی در تصرف میرزانصرالله ناصرالسلطنه بود. بعد از غلبه مشروطه‌خواهان بر تهران، مالکیت زمین‌ها به لطفعلی خان امیرمفخم، فرزند امام‌قلی خان بختیار رسید و بعد از او به فرزندش، ابوالقاسم‌خان بختیار منتقل شد.

عمارت ارباب هرمز

هرمز آرش معروف به «ارباب هرمز»، یکی از تاجران زرتشتی بود که زادگاهش در محله خیرآباد یزد بود. او با حاصل کار و تلاش خود در هندوستان، به ایران بازگشت. در سال 1327 تهرانپارس کنونی را با مساحتی حدود 36 میلیون مترمربع که مجیدآباد و مهدی‌آباد و حسین‌آباد را در بر می‌گرفت، از بی‌بی عظیمه‌خانم بختیار (بیوه ابوالقاسم خان بختیار) خریداری کرد. ارباب هرمز، سه‌دانگ از زمین‌ها را به‌نام خود کرد و سه‌دانگ دیگر را به‌نام همسرش پری‌آگاهی آرش درآورد. بعد از آن، با مشارکت ارباب تفتی و رستم مرزبان و به‌کمک آقایان مهندس ناصرزاده، پورتیمور و مهاجر، به نقشه‌برداری، خیابان‌کشی، تفکیک اراضی، منابع آب، برق‌رسانی و احداث درمانگاه و مدارس و مسجد و … پرداخت. سپس نام تهرانپارس، به‌معنای شهر پارسا برای آنجا انتخاب شد.

فرم کنونی بنا با ساختار اولیه آن تفاوت بسیاری دارد. این ساختمان دست‌کم در چهار مرحله، دچار تغییرات اساسی شده است. گویا بنای اولیه، منطبق با الگوی کوشک‌های ایرانی با ابعادی کوچک‌تر بود و سپس بازسازی آن به‌شکل کوشکی تابستانی با فضاهای باز انجام گرفت. درنهایت، با حضور ارباب هرمز در بنا، پس از توسعه در دو جبهه غربی و شرقی، قسمت‌های ستون‌دار داخلی با اجرای جزر‌های باربر، از هم جدا شدند.

عمارت ارباب هرمز

مساحت کنونی عمارت ارباب هرمز به‌طور تقریبی 900 مترمربع است. این ساختمان ابتدا در باغی به مساحت یک‌میلیون مترمربع بنا شد؛ باغی که به‌خاطر پرشماری درختان انارش، به «باغ اناری» معروف بود، در حال حاضر فقط 42000 مترمربع از آن باقی مانده و به «پارک پلیس» مشهور است.

اطلاعات بازدید

ساعت بازدید در شش ماه اول سال از ساعت 10 تا ۱۸.

ساعت بازدید در شش ماه دوم سال از ساعت ۹ تا ۱7.

تعطیلات: جمعه و شنبه و ایام تعطیلات رسمی.

بها: 2500 تومان.

آدرس

بزرگراه شهید بابایی، خیابان استخر، بلوار استقلال، خیابان توحید، محوطه شمالی پارک پلیس.

اگر از مترو استفاده می‌کنید، ایستگاه تهرانپارس پیاده شوید و ادامه مسیر را از خیابان حجربن‌عدی به‌سمت شمال تا پارک پلیس با تاکسی یا اتوبوس طی کنید. اگر قصد سفر با خودرو شخصی دارید، می‌توانید از بزرگ‌راه شهید باقری شمالی به بلوار استقلال و سپس به عمارت ارباب هرمز بروید.

نوشته های مشابه

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد.

دکمه بازگشت به بالا
بستن
بستن