بازارگردیتاریخ و تمدن

قدیمی ترین بازارهای ایران؛ هم فال و هم تماشا

فهرست مطالب

گاهی با قرار گرفتن در فضایی خاص، روح آدم به پرواز در می‌آید. به ویژه قرار گرفتن در یک بنای قدیمی از دوران کهن سرزمین و تمدن ما به جا مانده است. با قرار گرفتن در چنین جاهایی تاریخ در چند قدمی ما نفس می‌کشد و گرمای وجودش را در بناهای قدیمی حس می‌کنیم. این احساس شبیه مواجه شدن با چیزی تازه است؛ چیزی که قبلا ندیده‌ایم و برایمان اسرارآمیز است. گردش امروز ما از این جنس است. می‌خواهیم در این مطلب وارد تاریخ ایران شویم و در کوچه‌هایش قدم بزنیم و سبک زندگی، آداب و رسوم و صنایع ایران کهن بیشتر آشنا شویم. می‌خواهیم به قدیمی ترین بازارهای ایران برویم و به تماشای هنر و معماری گذشتگان بنشینیم.

ما در نابرو هستیم تا تجربیات متفاوتی از تفریح و گردش را برای شما رقم بزنیم. در مطلب پیش رو به معرفی قدیمی ترین بازارهای ایران خواهیم پرداخت.

1- بازار تبریز

بازار تبریز که یکی از جاهای دیدنی تبریز و نیز یکی از قدیمی ترین بازارهای ایران است، یک بازار بزرگ و سرپوشیده است که با به کارگیری از شاخصه‌های معماری کهن ایران‌زمین اتمسفر اسرارآمیزی را برای بینندگان فراهم کرده است. در بازار تبریز طاقی‌ها و گنبدها در یک راستا به صف کشیده‌اند و بر سر گذرها نور خورشید از فراز گنبدها و نورگیرهای سقف به داخل بازار می‌تابد. همچنین پنجره‌های ظریف و زیبایی که در طرفین وجود دارند بعدازظهرها و اوایل صبح نور بیشتری به داخل بازار هدایت می‌کنند.

بازار تبریز حدود یک کیلومتر طول دارد که بزرگترین بازار سرپوشیده جهان محسوب می‌شود. این بازار بزرگی، شکوه و عظمت خود را مدیون کاروان‌هایی است که روزگاری برای عبور از جاده ابریشم گذرشان به تبریز می‌افتاد. بازار سرپوشیده تبریز از راسته‌ها و تیمچه‌ها و حجره‌های زیادی تشکیل شده که همگی سرشار از نشانه‌های معماری ایرانی هستند.

گذشته از جلوه‌های بصری که بازار تبریز به نمایش گذاشته، بخش مهمی از فرهنگ و آداب و رسوم تبریز را نیز بازگو می‌کند. در حجره‌های بازار تبریز انواع مشاغل در نوع سنتی خود به نمایش درآمده و این امر سبب شده تا گردشگران زیادی را از جای جای جهان به تبریز بکشاند. حجره‌های بازار تبریز در سه طبقه بنا شده که شامل انبار، تجارتخانه و محل استراحت می‌شود.  قدمت این بنا و شکوه آن شهرت جهانی داشته و در میراث جهانی یونسکو به ثبت رسیده است.

در بازار تبریز بازارچه‌های مختلفی صف کشیده‌اند که به نوعی زندگی بومی و نحوه کسب و کار مردم را به صورت زنده به نمایش می‌گذارد. از بازار شیشیه‌گران گرفته تا بازار فرش و کفش و چرم تبریز همگی زیر چادر بازار تبریز وجود دارند.

بازار تبریز علاوه بر جاذبه‌هایی که گفته شد دارای بخش‌های مختلف دیگری نیز هست که از جمله آن‌ها کاروان‌سراها، مدارس و مساجد، دالان، سرا و گرمابه هستند. کاروان‌سرا محوطه نسبتا بزرگی بود که دارای فضای سبز و حجره‌ها و اتاق‌ها بود که کاروان‌های از راه رسیده در آن‌جا اطراق می‌کردند و بارهای خود را بر زمین می‌گذاشتند.

بازارها در فرهنگ کهن تنها محلی برای تجارت نبود بلکه مرکز مهم فرهنگی و دینی نیز بود. وجود مساجد و مدارس مختلف در بازار تبریز نشان از این دارد که در معماری بازرهای کهن امور فرهنگی و دینی مورد توجه معماران بوده است. در بازار تبریز دوازده مدرسه علوم دینی و سی مسجد وجود دارد که در نوع خود تناسب شگفتی با کل بنای بازار دارند و همچنین این بناها نیز مملو از جلوه‌های بصری معماری و هنر ایران‌زمین است.

دالان‌های بازار تبریز بخش‌های فرعی را به بخش اصلی یا راسته اصلی بازار متصل می‌کنند. اصلی‌ترین و مشهورترین این دالان‌ها، دالان خونی است.

قدیمی ترین بازارهای ایران

وجود گرمابه در بازارها نیز از دیرباز مورد توجه معماران ایرانی بود؛ چنانکه در بازار تبریز تعداد زیادی گرمابه بنا شده که اهالی کاروان‌ها به راحتی در آن استحمام کرده و خستگی و غبار راه را از خود بزدایند. بازار تبریز شش حمام را در خود جای داده که همگی با سردرهای زیبای خاص ایرانی مزین شده‌اند و گنبدهای آن‌ها نیز جلوه خاصی به فضای بازار داده است.

بازار قدیمی تبریز علی‌رغم تمام نامهربانی‌ها، زلزله و آتش‌سوزی هنوز زنده و نفسش گرم است و سنگ‌فرش‌های آن قدم شما را انتظار می‌کشند.


نشان دادن مکان روی نقشه

2- بازار قم

بازار قم یکی از قدیمی ترین بازارهای ایران است که یادگار عصر مغول‌های ایلخانی و سلجوقی است. البته بنای بازار در دوره‌های مختلف مورد بازسازی قرار گرفت. سبک معماری بازار قم به روش معماری کویری است. اگر از منطقه مرتفعی به بازار قم نگاه کنید فکر می‌کنید به یزد رفته‌اید. کنبدهای خشت و گلی و بادگیرهای سر به آسمان برداشته نشان از دقت و الهام‌گیری از معماری کویری ایران دارد.

گنبدها و بادگیرها وظیفه تامین نور و تهویه هوای بازار را بر عهده داشته و همچنین پنجره‌‍‌ها و روزنه‌هایی که بر دیوارها تعبیه شده در طول روز نور را در راسته بازار هدایت می‌کند.

بازار سرپوشیده قم جلوه نویی از معماری ایرانی است زیرا این بنا از دوره‌های مختلف تاریخ ایران نشانه‌هایی را در دل خود دارد. از دوره ایلخانان تا به امروز حکومت‌های زیادی در ایران بر سر کار آمده و در هر دوره نیز این بنا دستخوش مرمت و تغییر کشته است. به نوعی بازار قم قصه‌های فراوانی را از تاریخ ایران درددل خود دارد تا برای شما بازگو کند.

بازار قم دارای دو راسته سرپوشیده است که بر فراز آن دو گنبد قرار گرفته که روزه‌هایی مدور دارد. جنس بنای بازار قم از گل، خشت، سنگ و آجر است که به نظر می‌رسد هر کدام از این مصالح مربوط به دوره خاصی از تاریخ باشد. بازار قم دارای کاروان‌سراهایی است که کاروان‌ها خستگی راه را در آن‌جا بر زمین می‌گذاشتند.

به بخشی از بازار قم بازار نو گفته می‌شود که در عصر قاجارهای ایران گسترش یافته و اغلب پیرامون مسجد قرار دارند. بازار قدیمی یا کهنه نیز در جوار بازار نو وجود دارد. هر کدام از این دو بخش حدود یک کیلومتر طول داسته و به شکل خطی یا طولی بنا شده‌اند. در مجموع این دو بخش دارای ده مسجد هستند که هر کدام از آن‌ها هنوز هم نمازگزاران زیادی را در خود جای می‌دهد.

در قدیم این بازار شامل سه تیمچه می‌شد که در دوران اخیر با گسترش شهر قم دو تیمچه از بین رفته و تیمچه باقی‌مانده بزرگترین آن‌هاست که دارای دوازده غرفه است و ارسی‌های زیبای آن هنوز نور به زیر پای رهگذران می‌ریزد. مقرنس‌های گچی که قندیل‌وار زیر گنبدها تعبیه شده چشم‌های شما را به میهمانی طرح و نقش‌ها دعوت می‌کند.

بازار قم

هنوز در بازار قم صدای چکش مسگرها بزمی به راه می‌اندازند که باید به تماشایش نشست. بازار قم شکوه و شوکت خود را هنوز حفظ کرده و دامن نجیبش برای کسبه بازار هنوز پربرکت است. هرچند امروزه در این بازار جنس‌های چینی جای کالاهای ناب ایرانی گرفته اما هنوز می‌توانید سنت و صنعت و هنر ایران را در بازار قم به نظاره بنشینید.


نشان دادن مکان روی نقشه

3- بازار بیرجند

بازار بیرجند یکی از قدیمی ترین بازارهای ایران است که به کوچه‌های تنگش معروف است که به آن‌ها در فرهنگ عامه کوچه آشتی‌کنان نیز گفته می‌شود. اگر دو نفر خصومتی با هم داشتند برای عبور از این کوچه‌های تنگ باید همدیگر را بغل می‌کردند، برای همین به این کوچه‌های تنگ و با صفا آشتی‌کنان گفته می‌شود. بازار بیرجند پر است از کوچه‌ها و گذرهای تنگ که معماری کهن فضای آن را دل‌انگیزتر و صمیمی‌تر کرده.

خشت خشت این بازار خاطرات فراوانی از زنان و مردان و کاروان‌های مختلف دارد؛ کاروان‌هایی که مقصدشان سمرقند و هرات و بخارا بوده. بازار بیرجند نقطه مشترک فرهنگ‌ها و همچنین پارسی‌زبانان منطقه ماوراء‌النهر بوده است. اوج این تلاقی فرهنگی در دوره صفویه بوده که امنیت نسبی بیرجند سبب رونق کسب و کار و تجارت بوده است. زیره و قالی کرمان، گلیم و گیاهان دارویی بیرجند و همچنین از سایر نقاط ایران کالاهای مختلفی در بازار بیرجند عرضه می‌شده. همچنین تجار هندوستان ادویه و دارو به بیرجند می‌آوردند و کالاهایی مانند پشم و قند و پارچه از بیرجند می‌بردند.

پایتان که به بیرجند رسید و لبخند بیرجندی‌های خون‌گرم را دیدید دلتان قنج خواهد زد تا کنار یکی از پیرمردها یا پیرزن بنشینید و کمی گپ بزنید. بعید از میان کوچه‌های آشتی‌کنان به سمت بازار بیرجند بروید. در ابتدای بازار عطر خوش عطارها شما را به خاطراتتان می‌برد. به جلوتر می‌روید و عظمت بازار بیرجند شما را می‌گیرد. بازار بیرجند را می‌توان بازار خشکبار نیز گفت چون بیش از هر چیز خشکبار در این بازار عرضه می‌شود. عطر ادویه در ساسر بازار راه می‌افتد. گیاهان داروی متنوع، قالی، گلیم و گیوه نیز از محصولات بومی بازار بیرجند است.

بازار بیرجند اسکلت قدیم خود را حفظ کرده اما به شکلی امروزی سرپوشیده ساخته شده و به نظر می‌رسد این کار را در همین سال‌های اخیر انجام داده باشند. می‌توان حدس زد که در قدیم گنبدها آن را پوشانده باشند. سنگفرش‌ها، مغازها و نحوه تعامل مردم با هم هنوز در هاله‌ای از سنت و گرمی مردمان آن دیار باقی مانده است.

بازار بیرجند

4- بازار اردبیل

بازار اردبیل یکی از بازارهای قدیمی ایران است که قدمت آن به حدود شش قرن می‌رسد. امروزه این بنا شامل دو قسمت است که یک خیابان آن را به دو بخش مجزا تقسیم کرده است. بازار اردبیل در دوره‌های مختلف طی ششصد سال مورد بازسازی قرار گرفته و مجموعه‌ای باارزش و عظیم از معماری کهن ایران است.

بازار اردبیل زیرگنبدهای ساده‌ای قرار دارد و حتی طاق‌نماهای آن نیز از نقش و طرح خاصی برخوردار نیستند. این بازار اوج رونق خود را در دوره صفویه تجربه کرده و کاروان‌های زیادی را از سراسر جهان به خود دیده است و بنای بازار از موقوفات شیخ صفی الدین بوده و این نیز خود دلیلی برای توجه و حفاظت از بازار اردبیل بوده است.

بازار کهن اردبیل مانند قدیمی ترین بازارهای ایران دارای بخش‌های مختلفی مانند راسته‌های مختلف، تیمچه‌ها، گرمابه‌ها و مسجد است. طاق‌های جناقی و گنبدهای آجری چهارطاقی از شاخصه‌های این بناست. با این‌که این بنا به شکلی ساده ساخته شده اما انگار دز گذاشتن تک تک آجرهایش نهایت دقت و ظرافت به کار گرفته شده است. از گنبدها و روزنه‌های طرفین دیوار باریکه‌های نور به سطح بازار می‌رسد. سردر هر حجره به شکل طاق‌نماست که بالای آن طر‌ح‌های ساده‌ای دارد.

قدیمی ترین بازارهای ایران

در قدیم انواع سفال، ظروف مسی، گلیم، قالی و جاجیم و سایر صنایع بومی در بازار اردبیل عرضه می‌شد و امروزه چهره کهن بازار اندکی تغییر کرده و اجناس رنگارنگ جدید جای آن‌ها را گرفته. ممکن است شانس داشته باشید و صدای ساز یک عاشیق (عاشیخ) را زیر گنبد بازار بشنوید. عطر ادویه و عطر با هم درمی‌آمیزد و در ذهنتان تا سال‌های سال باقی خواهد ماند.


نشان دادن مکان روی نقشه

5- بازار کاشان

بازار کاشان یک جای معمولی نیست. شاید با ورود به بازار کاشان به خود بگویید مگر می‌شود چنین بنایی در ایران باشد؟ یک مکان کاملا عجیب و اسرارآمیز که شاید هیچ‌گاه در فیلم‌ها هم ندیده باشید. در بنای بازار کاشان به عنوان یکی از قدیمی ترین بازارهای ایران میهمانی رنگ‌ها و خطوط شگفت‌انگیز هندسی برپاست. فروشندگان و کسبه با لهجه شیرین کاشونی شما را تشویق به خرید می‌کنند.

بازار سنتی کاشان که یادگار عصر صفویان و از بازارهای قدمی ایران است که در دوره قاجارها نیز مرمت و گسترش یافته است. در بخشی از این بنا در مرکز محوطه‌ای قرار دارد که حوض فیروزه‌ای در نقطه مرکزی آن قرار گرفته و سنگ‌فرش قدیمی سطح بازار را پوشانده. اغلب غرفه‌ها در سه طبقه ساخته شده‌اند که دارای ایوان مشرف به راسته‌ها است.

در جای جای این بنا خطوط هندسی به شکل اعجاب‌آوری در کنار هم قرار گرفته‌اند و همچنین سردر‌ها و بالای طاق‌نماها با کاشی فیروزه‌ای مزین شده است. برخی سردرها دارای مقرنس‌های گچی ظریفی هستند. از پنجره‌های چوبی و گنبدها نور به درون بازار و داخل حوض می‌ریزد. به جرات می‌توان گفت یکی از عجیب‌ترین و سخت‌ترین معماری‌های مشرق زمین را در بازار سنتی کاشان خواهید.

بخش‌های دیگر بازار کاشان گرمابه، مساجد و راسته‌های مختلف است که هر راسته به حرفه و کالای خاصی اختصاص یافته. متاسفانه بخش زیادی از این بنا باشکوه و حیرت‌آور از بین رفته و قسمت دیگری از آن هم در حال فرسودگی است. این بازار با قدمت و هنری در دل خود دارد سیاحان و گردشگران زادی را به تحسین و تمجید واداشته است. از راسته‌های بازار کاشان باید گذر سرپره، گذر پنجه شاه، گذر امامزاده حبیب بن موسی، گذر پای قپان را نام برد و عطر گلاب و عرقیات حالتان را خوب می‌کند.

قدیمی ترین بازارهای ایران

شما باید از بازار مسگرها، ضراب‌خانه و کاروان‌سرای میرپنج حتما دیدن کنید. بازار سنتی کاشان به حدی شگفت‌انگیز است که باید با چشم‌های خودتان ببیند و بیش از این در کلام نمی‌گنجد. گلاب قمصر یادتان نرود.


نشان دادن مکان روی نقشه

6- بازار قزوین

بازار قزوین از قدیمی ترین بازارهای ایران و یادگار روزگاری است که قزوین پایتخت صفویان بود. در آن دوره آثار و بناهای زیادی در قزوین بنا شده که امروزه هریک از آن‌ها نگین درخشان دیدنی‌های قزوین به شمار می‌روند. بازار سنتی قزوین یکی از این بناهاست که سبک معماری ایرانی در دوره صفویه و قاجار را دل خود دارد. این بنا ترکیب کامل و بی نقصی از آجر و کاشی‌کاریست. روی طاقی‌ها و دیوارها با کاشی مزین شد.

در بنای بازار سنتی قزوین هم طاق‌های هلالی وجود دارد و هم جناقی. سنگ‌فرش بی‌نظیری سطح بازار را پوشانده و هارومنی و تناسب بی‌نظیری با کل بنا دارد. نقش‌های هندسی که سادگی بنا را کمی پیچیده و اسرارآمیز می‌نماید و اغلب با کاشی‌کاری انجام گرفته، ارسی‌ها و ستون‌ها همگی نشان از ترکیب دو گونه معماری را دارد.

مساحت بازار سنتی به دود چهارده هکتار می‌رسد که بخش‌های مختلفی مانند گرمابه، زورخانه، مسجد، مدرسه، کاروان‌سرا و همچنین آب‌انبار را شامل می‌شود. سرای سعدالسلطنه نیز یکی از بخش‌های ارزشمند بازار سنتی قزوین است که مجموعه‌ای کامل از یک بازار را در خود جای داده و دارای ورودی‌های مختلفی است که هر کدام از آن‌ها با بازار یا خیابان باز می‌شوند.

سرای رضوی و سرای قزوین نیز از دیگر بخش‌های ارزشمند بازار سنتی قزوین است که هرکدام شاهکارهای معماری و هنر ایرانی را در خود جای داده‌اند. بنا به رسم معماری معمول سراها دارای حیاطی وسیع با حجره‌های دوطبقه‌ای در طرفین بودند که کاروان‌ها بار خود را در آن‌جا بر زمین می‌گذاشتند. در ایوان غربی یک هشتی با گنبد آجری و کاشی‌کاری‌ وجود دارد که به سمت بازار پارچه‌فروشان قرار گرفته.

قدیمی ترین بازارهای ایران

پس از گردش در بازار قزوین باید کلی سوغاتی و صنایع دستی بخرید. گیوه و گلیم از صنایع دستی کهن قزوین است. همچنین شیرینی‌های خوشمره قزوین که عطر و مزه آن در هیچ جای دنیا پیدا نمی‌شود مانند شیرینی نخودی، قطاب و پادرازی که سفر را به کامتان شیرین خواهد کرد. می‌توانید در یکی از رستوران‌ها یا کافه‌های بازار قزروین دلی از عزا در بیاورید.


نشان دادن مکان روی نقشه

7- بازار همدان

بازار همدان باید همان بازاری باشد که روزگاری قدم‌های باباطاهر را به خود دیده و یا شاید بارها و بارها شیخ‌الرئیس ابن سینای همدانی در طرح و نقش و گنبد و طاقی‌های آن غرق تفکر شده است. اینجا همدان سرزمین باباطاهر و شیخ‌الرئیس است و بازار همدان یکی از جاهای دیدنی همدان و یکی از قدیمی ترین بازارهای ایران است. بازار سنتی همدان نیز مانند سایر بازارهای ایرانی سرپوشیده بوده و دارای گنبد است.

در روزگار قدیم که همدان در مسیر کاروان زوار کربلا قرار داشت همواره به میزبانی از آنان پرداخته و رونق و شوکت خود را مدیون این کاروان‌ها بود. امروزه نیز بازار همدان از شکوه و جبروت دوران گذشته در خود چیزهایی دارد. در راسته که راه می‌روید عطر ادویه‌جات، انواع شیرینی و عطر هوش از سر آدم می‌برد.

از زیر این طاق‌های جناقی  آرام عبور کنید و صدای پژواک قدم‌های خود را بشنوید. وارد راسته مظفریه شوید. کمی غمگین خواهید شد چون جای صنایع ارزشمند بومی و دستی را اجناس خارجی و ماشینی گرفته‌اند اما هنوز می‌توانید در راسته کفش‌دوزها چیزی باب میل خود پیدا کنید.

طرح و نقش فرش‌های ایرانی و انواع صنایع دسنی رنگارنگ شما را به طرف خود می‌کشد. راسته مسگرها، چاقوسازان و زرگرها هنوز همان زرق و برق و سر و صدای قرن‌های پیش را دارد.

سرای قلمدانی از بازارهای قدیمی تهران است که شاید بارها در ناخودآگاه خود به آن فکر کرده‌اید. یک سردر عجیب به سبک معماری رومی با گچ‌بری‌های ظریفی که هیچ‌کجا نمونه‌اش را نخواهید دید. وارد که می‌شوید انواع لوازم خوشنویسی، کاغذ، دوات و لوازم‌التحریر جلوی چشم شما صف می‌کشند. اینجا اسمش سرای قلمدانی بازار همدان است.

غیر از سرای قلمدانی، سراهای متعددی در بازار سنتی همدان وجود دارد که شما را به تاریخ خواهد برد و همپای مردان و زنان آن روزگار با هنر و معماری و آداب و رسوم مردمان این دیار قدم خواهید زد.

اگر به نقش‌های اعجاب‌انگیز گلیم و موکت ایرانی علاقه دارید باید سری به کاروان‌سرای گلشن بزنید. حجره‌های دو طبقه در یک راستا صف کشیده‌اند که طبق معمول طبقه زیرین برای تجارت و بالا نیز برای استراحت است. در این بخش گلیم‌های ایرانی با نقوش معروف و زیبای خود بر در حجره‌ها جلوه‌فروشی می‌کنند و همچنین پارچه‌های رنگانگ نیز دل از کف خانم‌ها می‌رباید.

بازار همدان

در بازار قدیمی همدان مانند همه بازارهای قدیمی ایران مسجد و گرمابه و سرا و کاروان‌سرا بسیار وجود داشته که بخشی از آن قربانی توسعه شهری و یا طعمه آتش‌سوزی شدند. اما این بازار از قرن‌ها پیش تا کنون همچنان بر پاهای خود استوار ایستاده تا از شما در قلب خود میزبانی کند. بازار قدیمی همدان در محدوده خیابان باباطاهر و اکباتان قرار دارد.


نشان دادن مکان روی نقشه

8- بازار اراک

بازار سنتی اراک با خوراکی‌هایش دل شما را می‌برد و علاوه بر آن قرار است با طرح و نقشی بدیع، معماری ایرانی را به رخ شما بکشد. بازار اراک از قدیمی ترین بازارهای ایران است که زمان قاجار بر جای مانده و همواره میهمانان و گردشگران بسیاری را از سراسر جهان به خود جذب کرده است.

طبق معمول همه بازارهای قدیمی ایران، بازار اراک نیز مجموعه‌ای کامل از صنایع و آداب و فرهنگ ایرانی را در خود جای داده و آیینه‌ای تمام‌نما برای بازنمایی سبک زندگی و صنایع ایران‌زمین است. هرچند بازار سنتی اراک از جنگ‌ها و حوادث به کلی در امان نمانده اما همین مجموعه که امروز با نام بازار سنتی اراک می‌شناسیم شامل قسمت‌های مهمی از هنر و معماری ایرانی است که دیدن آن همه را به وجد می‌آورد.

در بخش مرکزی این بازار چارسوقی وجود دارد که بازار را به چهار گذر تقسیم کرده که هر کدام از این گذرها از میان بازار گذشته و به داخل شهر امتداد می‌یابد. در مرکز چهارسوق که محل طلاقی گذرهاست حوض سنگی‌ای وجود دارد و بر فراز چارسوق، گنبدی بزرگ بنا شده و سایر گنبدها در امتداد آن قرار گرفته و کوچکتر از گنبد اصلی هستند. در مرکز گنبدها محفظه‌ای برای تامین نور و تهویه ساخته شده که از اصول اساسی معماری ایرانی است. با قرار گرفتن در چارسوق، رقص نور را در آب حوض می‌توان دید.

کنار بازار اراک مسجد و مدرسه سپهدار وجود دارد که جز جدایی‌ناپذیر این بنا محسوب شده که در حیاطی نسبتا وسیع بنا شده‌اند. اگر از ورودی ارگ وارد بازار اراک شوید چشم شما به جمال مدرسه و مسجد روشن خواهد شد.

بازار اراک که یکی از بازارهای قدیمی ایران است در مساحتی حدود چهار هکتار بنا شده که جنس آن از آجر، گچ و ملات است. همچنین در برخی قسمت‌ها از چوب و مصالح دیگر استفاده شده است.

بازار اراک نیز مانند سایر بازارهای ایرانی دارای بخش‌های مختلفی مانند سراها و گرمابه‌ها بوده بخشی از آن تغییر کاربری داده یا از بین رفته‌اند.

بازار اراک

یکی از سراهای معروف و زیبای بازار اراک که هم‌اکنون استوار و پابرجا مانده سرای کاشانی است که با گنبد‌ها و طاق‌ها شما را به خود فرا می‌خواند. در انتهای سرای کاشانی موزه صنایع دستی اراک وجود دارد که گنجینه کاملی از رسوم و سبک زدگی مردمان اراک را جلوی چشم بینندگان زنده می‌کند.

هر گاه از دیدن بازار اراک فارغ شدید خود را به گذر سپهدار برسانید و سراغ خانه قدیمی حسن‌پور را بگیرید. خانه حسن‌پور یکی از خانه‌های خانه‌های قدیمی اراک است که جوار بازار اراک قرار دارد و امروزه تبدیل به رستوران شده است. وارد شوید و در فضایی فوق‌العاده از کباب ته‌تالی و آبگوشت دوگوله‌دودار لذت ببرید. جای مار ا هم خالی کنید.


نشان دادن مکان روی نقشه

9- بازار قیصریه اصفهان

شهر اصفهان را باید موزه‌شهر ایران نامید زیرا از آن‌جا که این شهر روزگاری پایتخت صفویان ایران بود در هر گوشه بناهای تاریخی متعددی از دوران مختلف تاریخ ایران را در خود جای داده که هر کدام در نوع خود بی‌نظیر و بی‌همتاست. بازار قیصریه اصفهان یکی از بازارهای قدیمی ایران است بخش کوچکی از صدها بنای تاریخی این موزه‌شهر را تشکیل می‌دهد.

در طرف شمالی میدان امام اصفهان سردر قوسی‌شکل بازار قیصریه اصفهان را خواهید دید که با طرح نقش خاص معماران ایرانی تزئین شده و دل رهگذران را می‌برد. در مقابل نیز قرینه این بازار یعنی بازار عباسی اصفهان وجود دارد که دست کمی از بازار قیصریه ندارد. بنا به رسم معمول بازارهای ایراین، هر بخش از بازار قیصریه به حرفه و شغل خاصی اختصاص یافته. در مرکز بازار قیصریه گنبد بزرگی وجود دارد و در زیر این گنبد نیز محوصه بزرگ بازار شروع می‌شود.

گذر قیصریه از قدیمی ترین بازارهای ایران است که توسط تجار به نام ثروتمند ساخته شده و در آن کالاهای لوکس و گران‌قیمت تولید و عرضه می‌شود. در شرق بازار قیصریه نیز ضراب‌خانه قدیمی وجود دارد که در قدیم کار ضرب سکه در آن‌جا انجام می‌گرفته اما اکنون به حجره‌های پارچه‌فروشی و منسوجات تبدیل شده است.

در راسته‌ سماورسازها سماورهایی صف کشیده‌اند که در اندازه‌ها و طرح‌های مختلف ساخته شده‌اند. در این راسته اغلب ظروف مسی و سایر ظروف فلزی به معرض فروش و نمایش گذاشته شده که هر کدام نقش‌های زیبا و شگفت‌انگیز دارند. در راسته سماور سازها سینی‌های ظریف و مرغوب با نقش‌ها و اندازه‌های مختلف بر دیوار طرفین حجره‌ها آویزان شده که هرکدام مانند تابلویی نفیس می‌تواند خانه شما را زینت دهد.

راسته چیت سازها شما را به مهمانی طرح‌ها و رنگ‌ها دعوت می‌کند. انگار دنیای دیگری پیش چشمان شما ظاهر شده. انواع قالیچه، پارچه و گلیم دل شما را خواهند برد.

در بازار قیصریه مساجد و مدارس بسیاری وجود دارند که نمازگزاران زیادی را در دل خود جای جای می‌دهند و نیز محل برگزاری دروس اسلامی و دینی هستند. سرای پادرخت سوخته و سرای جارچی نیز ازجمله سراهایی است که در گذشته کاروان‌ها خستگی راه را در آن‌جا از تن به در می‌کردند.

بازار قیصریه

نقاره‌خانه بخش بسیار مهیج بازار قیصریه است. در جای جای این بخش نقاشی‌هایی رنگ و رو رفته‌ای بر دیوارهاست که شاه عباس را در حال جنگ و ستیز با دشمنان ازبک نشان می‌دهد.

در بازار قیصریه به سراغ راسته ظروف میناکاری و خاتم‌کاری را بگیرید. این‌جا بهشت طرح و رنگ ایرانی‌ است که هر کدام قصه‌ای برای خود دارد. می‌توانید کنار دست استاد ریش‌سفید بنشینید و ظرافت دست و نجابت چهره‌اش را ببنید که در سکوت و حوصله کار خود را در نهایت دقت زنده و جاوید می‌کند. از قدیم‌الایام گفته‌اند به اصفهان رو که تا ببینی بهشت ثانی. این بهشت را حتما باید ببینید.


نشان دادن مکان روی نقشه

10- بازار وکیل شیراز

بازار وکیل شیراز همان‌طور که از نامش پیداست از زمان کریم خان زند که خود را وکیل‌الرعایا نامیده بود باقی مانده که در مرکز شهر گل و بلبل یعنی شیراز واقع شده است. شیراز آبادی و زیبایی امروز خود را مدیون آن است که در روزگاری پایتخت ایران بوده و بناهای مختلفی از عصرهای گوناگون در این شهر هنوز پابرجاست.

حمام و مسجد وکیل که در مجاورت این بازار خوش نقش و نگار که از قدیمی ترین بازارهای ایران است، وجود دارد از بخش‌های دیگر این بناست که با دیدن آن‌ها گردش و تفریح شما کامل خواهد شد.

صنایع و کالاهای بومی بسیاری در بازار وکیل شیراز وجود دارد که از جمله آن‌ها فرش‌ها، گلیم، جاجیم، انواع عرقیات، پارچه، ادویه، مسقطی و هزاران چیز دیگر است که همگی در دیده شما هزارنگ خواهد آمد.

بازار وکیل شیراز که یکی از ارزشمندترین بازارهای قدیمی ایران است سقف بسیار بلندی دارد که بر روی ستون‌های بسیار محکم بنا شده و طاق‌های جناقی آن از گنبد چارسوق شروع و تا مسافت بسیاری ادامه دارد. در راسته حجره‌ها صف کشیده و پر از اجناس رنگارنگ بومی است.

بازار وکیل شیراز یکی از بناهای مهم ایران است که به خوبی توانسته خطوط هندسی را در طاق‌ها . گنبدها به کار بگیرد. این خطوط هندسی که اغلب از پایه‌ها و ستون‌ها آغاز می‌شوند در دایره گنبد در هم ترکیب شده و دایره نور را به وجود می‌آورند. بازار وکیل شیراز دارای پنج در بوده که هر کدام به نام خاص خود را دارد.

بازار وکیل

نور این بازار بزرگ را دریچه‌هایی تامین می‌کنند به صورت منظم و یک اندازه در فضای خالی زیر سقف قرار دارد و همچنین پنجره هوای خوش را به دورن بازار هدایت می‌کنند.

در راسته‌های بازار وکیل شیراز هنوز کالاهای دستی تولید شده توسط مردم بومی به فروش می‌رسد که نقش و اصالت ایرانی را در دل خود دارد. در هر جای بازار عطر عرقیات و گلاب و عطرهای دست‌ساز به مشام شما می‌رسد. انواع خوراکی‌های محلی و شیرینی‌ها در حجره‌ها می‌توانید ببنید که آب از لب و لوچه ی شما آویزان خواهد شد. در فضای بیرونی بازار وکیل نیز رستوران‌هایی با معماری خاص وجود دارد که غذاهای باب میلتان را طبخ می‌کند. شیراز منتظر شماست.


نشان دادن مکان روی نقشه

11- بازار بزرگ تهران

تهران پایتخت امروز ایران یکی از بزرگترین و مهم‌ترین بازارهای آسیا را در دل خود دارد که با نام بازار بزرگ تهران شناخته می‌شود. بازار بزرگ تهران یادگار دوره صفویان ایران است که یکی از بزرگترین و قدیمی ترین بازارهای ایران محسوب می‌شود. بازار بزرگ تهران از حیث شلوغی و بزرگی بی‌همتاست.

بازار بزرگ تهران از انبارها، مغازه‌ها و نمایندگی‌های شرکت‌های بزرگ ایرانی و خارجی تشکیل شده که مهمترین مرکز تجاری ایران است. ساختار معماری آن ترکیبی از دوره‌های صفویه و قاجار است که در دوره اخیر نیز دستخوش تغییرات بسیاری شده.

شاه طهماسب صفوی پس از سفر به ری به تهران آمده و دستور احداث حصاری را می‌دهد که تهران را احاطه می‌کرد که بعدها بازار در این مکان احداث شد. در دوره حکومت ناصرالدین شاه قاجار ورودی اصلی بازار بزرگ تهران بنا نهاده شد و در این دوره بازار تهران گسترش زیادی یافت.

بازار تهران علاوه بر ارزش تاریخی و معماری نقش زیادی در اتفاقات سیاسی دوران اخیر داشته و تصمیمات مهم کشوری به وسیله بازاریان قدیم در بازار تهران گرفته و اجرا می‌شد. بازار امروز ترکیبی از چهره سنتی و مدرن است و کالاهایی متنوعی اعم از خوراکی و پوشاک و زیورآلات گرفته تا فرش و انواع صنایع دستی در آن عرضه می‌شود.

قهوه‌خانه که جزو  جدانشدنی فرهنگ ایرانیان است در بازار تهران از اهمیت و توجه خاصی برخوردار استو قهوه‌خانه‌های بسیاری در بازار بزرگ تهران وجود دارد که علاوه بر چای و سایر نوشیدنی‌ها، غذاهای سنتی مانند دیزی و آب‌گوشت را عرضه می‌کنند. همچنین رستوران‌های زیادی که قدمت بسیار زیادی دارند در بازار بزرگ تهران هنوز عطر کباب و برنج‌شان در پیاده‌روها را می‌افتد.

بخش‌های دیدنی دیگر بازار بزرگ تهران مساجد، حسینیه‌ها، زورخانه و گرمابه‌هاست که از هنر و معماری بومی ایران سرشاراند. در محوطه میانی بازار پیاده‌رو سنگفرش و جوی آب وجود دارد که طرفین این راسته‌ها درهتانی کاشته شده. در دو طرف ساختمان بازار حجره‌ها و ستون‌ها صف کشیده‌اند و بخشی از پیاده‌روها مسقف شده است.

در فضای دورنی بازار گنبدها، نورگیرها و ارسی‌های زیادی وجود دارد که به شما گوشزد می‌کند که بازار بزرگ تهران یک جای معمولی نیست. چارسوق کوتاهی که تزئینات گچی دارد در کنار مسجد بازار واقع شده که گنبدی بر روی آن قرار گرفته که نشان از معماری دیرینه ایرانی دارد.

سبزه میدان یکی دیگر از بخش‌های دیدنی بازار بزرگ تهران است که از قدیم تجمعات سیاسی در آن‌جا برگزار می‌شد و در جنوب آن نیز سردر زیبایی وجود دارد که به تیمچه مهدیه منتهی می‌شود که گنبدهای ضربی آن از دور به پیشواز شما می‌آیند. تیمچه حاجب‌الدوله نیز شما را به ضیافت گنبدها و نورگیرها فرا می‌خواند که بر ستون‌های سنگی محکم ایستاده و هیبت خاصی دارد.

در طرفین تیمچه حجره‌های دو طبقه قرار گرفته و بر سردر هر حجره کاشی‎‌کاری‌های قدیمی دیده می‌شود و در بالای آن نیز طاق‌نماهای هشتی جا خوش کرده تا به زیبایی یکی از قدیمی ترین بازارهای ایران بیفزاید.

بازار تهران

در انتهای راسته بزازان بقعه امام‌زاده زید وجود دارد که شاهکار دیگری از هنر و معماریست. آینه‌کاری دیوارها یکی از زیباترین بخش‌های این بناست. در این بقعه فرزند ناصرالدین شاه یعنی کامران‌میرزا و پسر خود او نیز دفن شده‌اند و همچنین مدفن لطفعلی خان زند نیز در همین‌جاست.

بازار بزرگ تهران در خیابان مولوی قرار دارد که دسترسی به آن با وسایل نقلیه عمومی نیز بسیار آسان است.


نشان دادن مکان روی نقشه

12- بازار خوی

بازار خوی از بازماندگان عصر صفویه و از قدیمی ترین بازارهای ایران است که در دوره قاجار توسعه و گسترش بیشتری یافت. بازار خوی نیز از جمله بازارهای قدیمی ایران است که شکوفایی خود را مرهون راه ابریشم است. بازار خوی با قرار گرفتن در مسیر کاروان‌های تجاری‌ای که راهشان از جاده ابریشم می‌گذشت مقصد بسیاری از تجار روزگار قدیم بوده.

بنای بازار خوی ترکیبی ساده و زیبا دارد و در بنای آن از آجر ساده، گچ و آهک استفاده شده. راسته‌های بازار زیر طاقی‌های هشتی وجود دارد و بازار کسب و کار در خوی هنوز گرم و زنده است. راسته‌های این بازار مانند سایر بازارهای سنتی ایران اختصاص به حرفه‌ها و مشاغل خاصی دارد که نام آن‌ها از همین حرفه‌ها گرفته شده که عبارت‌اند از بورکچی بازار، مسگر بازار، فرشچی بازار، زرگر بازار و خرازی بازار. بخش‌های دیگری از بازار نیز به نام خیرین خوی نام‌گذاری شده است.

کاروان‌سراهای باقی‌مانده در بازار خوی کشمش چیلار، کاروانسرای خان، کاروانسرای حاج میرهاشم، بلوسی، چیت ساز و  مساجد بازار خوی نیز که هنر ناب ایران‌زمین را به نمایش گذاشته‌اند مسجد ملاحسن، حاج بابا و حجتیه هستند. حمام محمد بیگ و دروازه سنگی در جنوب  بازار قدیمی از جلوه‌های دیگر بازار سنتی خوی است.

در این میان مسجد ملاحسن یکی از شاهکارهای معماری ایران است که با الهام از عبادت‌گاه‌ها و مساجد نواحی مرکزی ایران ساخته شده. سردر طاقی با مقرنس‌های گچی و دو درب چوبی دارد که در طرفین آن سکوهایی یاقی مانده. شکل بنای مسجد چند ضلعی است که سبک معماری زیگورات‌ها را تداعی می‌کند و کل بنا با آجر ساده بنا شد. پنجره‌های نورگیر در طرفین بنا و در دیواره گنبد به شکل هشتی است.

قدیمی ترین بازارهای ایران

دروازه سنگی بازار خوی که در جنوب آن و مشرف به شهر سلماس واقع شده عجیب‌ترین دروازه ایران است. این دروازه با سنگ‌های بزرگ سیاه و سفید ساخته شده و شما را به یاد معماری معابد و قصرهای باشکوه مصر باستان می‌اندازد. در طرفین این دروازه و در بالای آن پیکر دو حیوان که به نظر می‌رسد شیر باشند حجاری شده و بر فراز این دروازه گنبدی خشتی دیده می‌شود. با طی کردن هفت پله به محوطه بازار وارد خواهید شد.


نشان دادن مکان روی نقشه

13- بازار کرمان

بازار کرمان چندین ساختمان و بازار را شامل می‌شود که از دوره تیموریان و گورکانیان ساخته شده و در دوره صفویه و قاجار گسترش پیدا کرده است. بنابراین آن را به عنوان یکی از قدیمی ترین بازارهای ایران می‌شناسند. بخش‌های مهم بازار کرمان بازار وکیل، بازار اختیاری، بازار گنجعلی خان، بازار قلعه و بازار سردار است که هر کدام یادگار دوره خاصی از تاریخ ایران است. از سردر هشتی میدان ارگ وارد بازار ارگ خواهید شد و در مقابل شما بنای باشکوهی قد علم خواهد کرد که سرشار از نقش و کاشی‌کاری‌های ظریف است.

فضای سبز موجود در محوطه‌ها و احاطه شده توسط ساختمان‌هایی که در هیچ‌کجای دنیا نظیرش را نخواهید دید شما را به فضا و معماری ویژه‌ای راهنمایی می‌کند که دل کندن از آن دشوار است. دور شما را طاق‌های هشتی فراگرفته‌اند که بر ستون‌هایی محکم لم داده‌اند و بر فرازشان قطار گنبدهای کوچک و بزرگ است. سردرهای مزین به کاشی‌کاری‌های فیروزه‌ای، بادگیرهای خاص شهرهای کویری حجره‌های دوطبقه، کاروان‌سراها لحظه‌ای چشم‌هایتان را رها نخواهد کرد.

در فضای داخلی بازار کرمان مهمانی رنگ و نور برپاست. نمای ساده آجری در داخل بنا با کاشی‌های ظریف و کوچک و رنگارنگی مزین شده که تحسین و تعجب رهگذران را برمی‌انگیزد. بازار کرمان یا بازار گنجعلی خان بخش‌های دیگری هم‌چون مسجد، کاروان‌سرا، ضراب‌خانه، سراها و گرمابه‌ها را در کنار خود جمع کرده تا عنوان یکی از بزرگترین و زیباترین بازارهای قدیمی ایران را به خود اختصاص دهد.

چارسوق بازار کرمان به شکلی مدور است که محل تلاقی راسته‌هاست. این فضای دایره را طاق‌نماهای هشتی احاطه کرده و در بالای این هشتی‌های کاشی‌کاری و دریچه‌ها قرار گرفته‌اند. نمای گچ‌بری چارسوق و نقاشی‌هایی رنگ‌روغن بر فضای روحانی بازار می‌افزاید.

بازار کرمان

مسجد چهل‌ستون، کاروانسرای گلشن، بازارچه‌های سرداری حمام یا قهوه‌خانه وکیل  همگی در بازار اختیاری قرار گرفته که یکی از قدیمی‌ترین بخش‌های بازار کرمان محسوب می‌شود.

بازار عزیز، بازار مظفری، بازار ابراهیم‌خان، بازار مسگری، قلعه محمود و بازار نقاره‌خانه از بخش‌های مهم بازار کرمان به شمار می‌روند. کاروان‌سرای هندوها که از دیرباز ادویه و دارو به ایران می‌آوردند در بازار کرمان وجود دارد که معبدی نیز برای عبادت خود در آن‌جا بنا کرده بودند که هنوز باقیست.


نشان دادن مکان روی نقشه

14- بازار نایین

بازار نایین از جمله بازارهای قدیمی ایران است که طول آن به حدود 350 متر می‌رسد. بازار نایین که از عهد امپراتوری گورکانیان یکی از بازارهای قدیمی ایران است و ساختار و معماری ساده‌ای دارد. روزگاری این بازار اجناس رنگارنگ و بازرگانان فراوانی را از خاورمیانه و هندوستان و شرق دور به خود دیده اما امروز به علت انتقال بازار به مغازه‌های شیک این بازار تقریبا متروک و سوت و کور مانده و غبار پیری سر وروی آن را پوشانده است.

بنای بازار نایین امروزه شبیه پیرمردی فرتوت است که نامهربانی روزگار رنگ او را زرد و پاهایش را سست کرده است. بخشی از راسته بازار مسقف آن در سال‌های اخیر فرو ریخته و دست یاری به سوی ما دراز کرده است.

بازار نایین

معماری این بنا تقریبا با ساختار معماری بازارهای ایرانی مشابه است. گنبدها و طاق‌های ضربی دارد. مسجد شیخ مغربی و مسجد خواجه و حسینیه چهل دختران جزء بنای بازار نایین به شمار می‌رود. از طرفین بازار نیز کوچه‌هایی به راسته اصلی بازار منتهی می‌شود. جنس بنای بازار نایین از آجر و گچ و آهک است که بخش زیادی از آن هنوز باقی مانده. درها و نورگیرهای چوبی در سکوت بازار نایین حال و هوای عجیبی را در شما زنده خواهد کرد. دیدن بازار پیر و خسته نایین خالی از لطف نیست.


نشان دادن مکان روی نقشه

15- بازار تاریخی ری

بازار تاریخی ری از قدیمی ترین بازارهای ایران است که از عهد صفویان همچنان صلابت خود را حفظ کرده است. بازار تاریخی ری از دوراسته اصلی تشکیل شده که در چارسوق گنبدی به هم می‌رسند. در اصطلاح معماری به این‌گونه بازارها، بازار صلیبی یا چلیپایی گفته می‌شود. جنس این بنا از آجر و گا و خشت است.

همانطور که گفته شد تجار هندی از دیرباز بازار ری را مورد توجه قرار داده و ادویه و دارو و انواع روغن را برای فروش به بازار تاریخی ری می‌آوردند. بازار ری به بازار ادویه مشهور بوده و همچنان نیز کهنسالان این بازار را عطر ادویه‌هایش به یاد می‌آورند.

قدیمی ترین بازارهای ایران

بازار لوازم و وسایل مذهبی مانند تسبیح و مهر و سجاده و انواع عطر در بازار ری گرم است. عرقیات، شیرینی‌جات، انواع سوهان و خشکبار همیشه به عنوان سوغات و تبرک به فروش می‌رسد. همچنین پوشاک، گلیم و فرش و نقره‌جات نیز از دیگر صنایعی است که در بازار تاریخی ری به وفور یافت می‌شود.

در مجاورت بازار تاریخی ری بازار نو وجود دارد که به باراز بزرگ ری نیز مشهور است. بازار نو به معماری و ساختاری مدرن بنا شده و شکلی کاملا امروزی دارد اما در بسیاری از جاهای آن از شاخصه‌های معماری بومی الهام گرفته‌اند.


نشان دادن مکان روی نقشه

ما در نابرو هستیم تا شما را به جاهایی ببریم که فرصت یک تجربه نو و هیجان‌انگیز را بدهد. از این‌که ما را از نظرات ارزنده خود مطلع می‌کنید سپاسگذاریم.

نوشته های مشابه

یک نظر

  1. سلام
    وقت خوش
    تشکر از مطالب ارائه شده
    به اطلاع میرسانم یکی از قدیمیترین بازار ایران بازار قیصریه لار مربوط به دوران تیموریان که ساخت بازار وکیل شیراز و بازار اصفهان اقتباس از آن است در معرفی شما نیامده.
    درصورت نیاز تماس 09120588293

پاسخی بگذارید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد.

دکمه بازگشت به بالا
بستن
بستن