آیین و زیارت

مسجد شعیا و امامزاده اسماعیل اصفهان؛ پناهگاهی برای آرامش قلب‌ها

فهرست مطالب

مسجد شعیا در اصفهان، خیابان هاتف، کوچه امامزاده اسماعیل، در بازارچه‌ای جالب و تماشایی به‌‌‌جامانده از سال‌ها پیش قرار دارد. بازارچه دارای قبه‌ای زیبا و آجری است که بنای آن از مسافت چندمتری در کوچه نمایان است و وجود مسجد را در آن به عابران خبر می‌دهد. برای آشنایی بیشتر با این بنای تاریخی و دیدنی اصفهان، با نابرو همراه باشید.

تاریخچه مسجد شعیا

مسجد شعیا از بناهای به‌جامانده از قرون اولیه هجری است. پیش از ساخت این مسجد، آرامگاه شعیا یا شمعیای نبی، از پیامبران بنی‌اسراییل، در این مکان قرار داشته است. گفته می‌شود شعیا از نوادگان یعقوب نبی بوده است. با فتح اصفهان از سوی مسلمانان، بنای مسجد شعیا هم گذاشته شد. بنابر بعضی روایت‌ها، منصور خلیفه عباسی بنای آن را با عنوان اولین مسجد جامع اصفهان گذاشت و طبق برخی روایت‌های دیگر، در زمان خلافت حضرت علی (ع)، «ابوالعباس مفتی»، بنای آن را گذاشت و نام مسجد را از «نی‌عیسایا» به مسجد جامع خوشینان تغییر داد.

مسجد شعیا

لازم به ذکر است محلی که مسجد در آن قرار دارد، یعنی محله ‌گلبهار، از نواحی یهودی‌نشین اصفهان بوده است و این بنا از بقایای روستای‌ «الیهودیه» از روستاهای قدیمی اصفهان است. کوروش پادشاه هخامنشی با فتح آسیای صغیر و بابل، یهودیان را که به‌نقل منابع تاریخی در اسارت بخت‌النصر بودند به اصفهان کوچاند. از آن زمان به بعد، اصفهان به منطقه‌ای یهودی‌نشین تبدیل شد و حتی بعضی از منابع نام قدیم اصفهان را «دارالیهود» می‌دانند و معتقدند بعد از ورود اسلام به اصفهان، نام آن تغییر یافت.

مسجد شعیا

معماری این مسجد

می‌گویند این مسجد در سده پنجم قمری، در زمان حاکمیت سلجوقیان مرمت شده و مناره‌ای به آن اضافه شده است. امروزه قسمتی از این مناره 12متری باقی مانده است و بر یکی از دیواره‌های پایه بلند و هشت‌ضلعی مسجد قرار دارد.

مسجد شعیا

ازآنجاکه سبک معماری سلجوقیان کار با آجر در طرح‌های مختلف است، این مناره نیز از آجر ساخته شده و تزیینات دیگری در آن وجود ندارد.

مسجد شعیا

ساختمان مسجد شعیا

استفاده از کاشی برای تزیین، با حمله مغولان وارد ایران شد و در دوره صفویه به اوج رسید؛ این نکته در گنبد چهارسوق مسجد مشخص است (چهارسوق یعنی از چهار طرف به چهار بازار راه دارد). بلندای این گنبد 20 متر و قطر آن ۵/۱۳ متر است و از دوره صفویه بر جا مانده ‌است.

در ضلع جنوبی بازارچه، در چوبی طلاکوبی‌شده مسجد شعیا قرار دارد. به‌محض ورود به حیاط مسجد، با دو سنگ‌آب زیبا مواجه می‌شویم که از جنس «ریک» است و اطراف آن با کاشی‌های هفت‌رنگ که چشمانمان را خیره می‌کنند، زینت داده ‌شده است.

مسجد شعیا

صحن این مسجد

کتیبه‌ای به‌خط ثلث به‌سفارش «شاهپری» فرزند حاج میرزا علی گزی در سال ۱۰۴۹ روی یکی از سنگ‌آب‌ها نوشته شده است و در محفظه‌ای شیشه‌ای نگهداری می‌شود. وجود حجره‌های طلاب در سراسر صحن خود قدمت بنا را تعیین می‌کند. هم‌چنین صفه‌هایی گچی همراه با طاق‌های کاربندی، یک شیر سنگی کوچک در وسط باغچه و در ورودی امامزاده اسماعیل، اجزای دیگر صحن مسجد را تشکیل می‌دهند.

مسجد شعیا

کتیبه‌های مسجد شعیا

وقتی قدم به مسجد شعیا می‌گذاریم، یکی از نکاتی که توجهمان را جلب می‌کند، کتیبه‌هایی نفیس در سرتاسر صحن است که به جا مانده از دوره صفویه است و قدیمی‌ترین آن بر سنگ قبر «قاضی صفی الدین محمد بن ملاعلی زواره‌ ای عمده‌ القضات» است. تمامی کتیبه‌های موجود در مسجد و امامزاده با خطوط بنایی، ثلث و نستعلیق نوشته شده‌اند.


این مسجد از بناهایی است که متاسفانه نسبت‌به تاریخ و معماری‌اش گمنام مانده و کمتر کسی آن را می‌شناسد. با قدم‌گذاشتن به این مسجد، صدای قرآن‌خواندن قاریان مسجد قلب را جلا می‌دهد

این خط‌نوشته‌های زیبا، هنر دست سنگ‌تراش معروف عصر صفوی، «صدرالدین سنگ ‌تراش» است. سنگ‌نوشته‌ای ‌نیز در مسجد وجود دارد که به‌خط ثلث نگاشته شده و به‌قلم محمدحسن امامی است و از تعمیر ساختمان در زمان شاه‌سلطان‌حسین صفوی می‌گوید. سنگ‌نوشته‌ای دیگر به‌خط «علی‌ نقی امامی» درباره معافیت مردم امامزاده از تکلیف یراق‌پوشی (لباس نظامی و سلاح) در ایام عاشورا از سوی شاه می‌گوید. در دالان نیز کتیبه‌ای وجود دارد که حکایت از مرمت دوباره بنا توسط «محمد ابراهیم بیک» دارد. تعداد کتیبه‌ها در این مسجد و امامزاده بسیار است و نام‌بردن از تک‌تک آن‌ها باعث اطاله کلام می‌شود؛ چراکه از هیچ‌کدام نمی‌توان چشم‌پوشی کرد.

مسجد شعیا

حرم امامزاده اسماعیل و زیبایی‌های معماری‌اش

ساخت حرم برای امامزاده در دوره صفویه و از زمان شاه‌عباس اول شروع شد و در زمان شاه‌صفی به پایان رسید. از این تاریخ به بعد، نام مسجد به امامزاده تغییر یافت و مردم اصفهان این مسجد را با نام امامزاده اسماعیل می‌شناسند. ورودی امامزاده دو در چوبی طلاکوب همراه با خطوطی بسیار نازک از طلا بر زمینه فولاد دارد که از دوره صفویه به یادگار مانده‌اند.

با ورود به امامزاده با دالانی پر از نقاشی‌های زیبا با شکل گل‌وبوته‌های چشمگیر روی دیوارها مواجه می‌شویم. مقرنس‌های حیرت‌انگیز، گچ‌بری‌هایی به‌خط نستعلیق از شاهکارهای «محمد صالح اصفهانی»، چهار در منبت‌کاری‌شده و نقاشی‌هایی از شکل لیر ایتالیایی (گل‌وبوته) در سقف‌های دالان و طاقچه‌ها، از دیدنی‌های دیگر این مکان است.

مسجد شعیا

دهلیزی زیبا

پس از پشت‌سرگذاشتن دالان، به دهلیزی (راهرو) با پوشش قوسی می‌رسیم که بر یکی از دیوار‌های آن تصویری از حضرت علی (ع) همراه با امام حسن و امام حسین و حضرت عباس (علیهم‌السلام) نقاشی شده ‌است. علاوه‌بر این، دهلیز دارای ازاره‌هایی از کاشی است که نمایشگر طراحی و معماری دوره صفویه است. در انتهای شرقی دهلیز، دری منبت‌کاری‌شده از زمان آل‌مظفر همراه با اسامی امامان معصوم (علیهم‌السلام) به مقبره شعیای نبی راه دارد و ضلع جنوبی آن، در ورودی حرم و رواق‌های امامزاده است.

مسجد شعیا

هشتی نفیس و زیبایی های اطرافش

با پشت‌سرگذاشتن این در نفیس زیبا، به یک هشتی می‌رسیم که با آذین‌های معقلی کاشی و آجر طراحی ‌شده است. در غرب این هشتی، اتاقی دارای صفه‌های چندگانه با دیوارهای گچی دارای سکنج و تصویر نقاشی‌شده حضرت علی (ع) و چند درویش وجود دارد. درون این هشتی، مقبره گچی شش‌وجه شعیای نبی قرار دارد که با ضریحی چوبی با گره‌چینی پوشانده شده و 6/1 متر ارتفاع دارد. گفته می‌شود این قبر از زمان ایلخانان به جا مانده ‌است. شمال هشتی به یکی از ورودی‌های امامزاده منتهی می‌شود که طاق آن کاربندی است.

مقبره درویشان و گنبدخانه

با ورود به محوطه حرم امامزاده متوجه شبکه چوبی و گره‌چینی آن می‌شویم که مقبره درویشان است. سپس به گنبدخانه می‌رسیم که دارای دو در چوبی تاریخی، صفه‌هایی با کاشی‌های هفت‌رنگ با زمینه‌های سبز و آبی و زرد، نورگیرهای چشمگیر، ترکیب نور آرامش‌بخش حرم، طاق‌های کاربندی و نقاشی‌های زیبا و منحصربه‌فرد است.

حرف آخر

این مسجد از بناهایی است که متاسفانه نسبت‌به تاریخ و معماری‌اش گمنام مانده و کمتر کسی آن را می‌شناسد. با قدم‌گذاشتن به این مسجد، صدای قرآن‌خواندن قاریان مسجد قلب را جلا می‌دهد و دل‌کندن از آن را برای افراد سخت‌تر می‌کند و تماشای آن از نزدیک، روح را صفا می‌دهد و باعث آرامش می‌شود. پس شما نیز از این زیارت بی‌نصیب نمانید.

نوشته های مشابه

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد.

دکمه بازگشت به بالا
بستن
بستن