آیین و زیارت

بارگاه آقا سید جلال الدین اشرف آستانه اشرفیه؛ لذت تماشای گنبد فیروزه‌ای در قاب آسمان شمال

فهرست مطالب

حرم امامزادگان، جایی که تلاقی حضور انسان‌هایی بزرگ با معماری خیال‌انگیز نقطه‌ی اتصالی می‌شود با مرکز ثقل احساسات معنوی و مذهبی‌مان. مکانی که حتی برای ‌آن‌ها که احساسات مذهبیِ عمیقی ندارند مختصات خلوتی است برای تنهاشدن با خود و گم‌گشتن و پیداشدن در خود. در مطلب پیش‌رو از نابرو، به چهارمین شهر مذهبی ایران رفته و بارگاه آقا سید جلال الدین اشرف را زیارت می‌کنیم. با من برای آشنایی با یکی از جاهای دیدنی گیلان در آستانه اشرفیه همراه باشید.

بوی خوش معنویت از گذر سپیدرود و شالیزارها

آستانه اشرفیه در ۳۵ کیلومتری مرکز استان رشت قرار دارد. در این شهر بارگاه زیارتی‌ آقا سید جلال الدین اشرف (ع) واقع است. ایشان فرزند امام موسی‌ کاظم‌ (ع) و برادر کوچک امام رضا (ع) هستند و به همین علت، علاوه‌بر شخصیت فاضل خود ایشان، قرابتشان با امام هشتم که در قلب و روح مردم ما جایگاه خاص خودش را دارد نکته قابل‌توجهی است.

در زمان ولایتعهدی برادرشان امام رضا (ع) به بغداد هجرت کردند. بعد از این که امام رضا (ع) به شهادت رسیدند و مامون خلافت را به بغداد برد، ایشان به قم آمدند و نزد برادر بزرگشان، حضرت شاهچراغ، به تحصیل علم و فضیلت مشغول شدند. سپس برای نهضت مبارزه به گیلان آمدند و حکومت و نهضت را در این ناحیه پی‌گیری کردند. سرانجام  ایشان در یک درگیری در جنگ به شهادت رسیدند.

نکته‌ای که درمورد وصیت آقا سید جلال الدین اشرف خیلی قابل توجه و تامل است این است که ایشان وصیت کرده بودند که پس از مرگشان پیکرشان را درون تابوتی بگذارند و به جریان آب بسپارند. پس از شهادت هم طبق وصیت تابوت ایشان را به رودخانه سپیدرود (از معروف‌ترین رود‌های گیلان و مهم‌ترین رودهای کشور) سپردند.

جریان آب تابوت ایشان را به پیش می‌برد تا این که به روستای آستانه اشرفیه می‌رساند. مردم و اهالی این روستا تابوت را از آب گرفته و پیکر را در مکان فعلی آن به خاک می‌سپارند. جالب است بدانید که نام قبلی این روستا کوچان بوده است، به‌معنی محل زندگی کوچ‌کنندگان، که پس از این رخداد به آستانه اشرفیه تغییر پیدا کرد. دلیلی که این حضرت به اشرف ملقب هستند، این است که ایشان بعد از امام رضا (ع) گویی بیشترین شهرت را به زهد و شجاعت و ادب داشته‌اند و این صفت نیز پیرو همین صفات بر ایشان گذاشته شده است.

بارگاه آقا سید جلال الدین اشرف

بوی امام مهربان از دیار سبز گیلان

آستانه اشرفیه مهم‌ترین زیارتگاه مردم گیلان است، چراکه مردم گیلان که از بارگاه امام هشتم قدری دور هستند به این بارگاه که در فضا و حرمش به‌طرز عجیبی نیز بوی حرم امام مهربان می‌آید بسیار رفت‌وآمد می‌کنند تا حس دلتنگی خود را از طریق بارگاه برادر ایشان تسکین بدهند. شاید به همین دلیل است که مردم به‌صورت کوچه‌بازاری و عامه این شهر را در بین خود «پیله ‌آستونه» می‌گویند. پیله آستونه در زبان گیلکی به‌معنی آستانه بزرگ است و اصطلاحا امامزاده بزرگ هم تلقی می‌شود.

بارگاه آقا سید جلال الدین اشرف

هنر اسلیمی در معماری مذهبی

نحوه بنا و معماری در این‌گونه مکان‌ها خیلی قابل‌توجه است. این‌گونه زیارتگاه‌ها بیشترین‌ گره‌ و درآمیختگی را با طراحی معماری و هنر اسلیمی دارند و هنوز حفظ کرده‌اند. صحن حرم یک دیوار متفاوت دارد که با ترکیب دو رنگ فیروزه‌ای و پنجره‌های طلایی طراحی شده است که از هر دو طرف همه‌چیز قابل‌دید است. این دیوار علاوه‌بر این که صحن را از حریم پیاده‌رو تفکیک می‌کند، نمای زیبایی هم به آستان داده است.


صحن یا همان حیاط بارگاه که در آن وارد شده بودید دورتادور حرم کشیده شده است. البته خوب است بدانید که در اضلاع دیگر صحن هم در‌های ورود و خروج قرار دارد که به کوچه‌ها و بازار پشت حرم باز می‌شوند.

نمای بیرونی و درونی بارگاه آقا سید جلال الدین اشرف، که زیبایی خاص و دلپذیر خودش دارد، در بالای کاشی‌کاری‌های چشم‌نواز، به‌وسیله رشته‌های نوری قرمز، در پیشانی بنا، با ذکر نام ایشان درود و سلام بر این حضرت، اولین چیزی است که به چشم می‌آید.

هرکس ابتدا که وارد می‌شود، سر بالا می‌گیرد و دست بر سینه در ابتدا سلام‌ می‌فرستد و بعد راهی حرم می‌شود. کفشداران با روی گشاده و سلام کفش‌هایشان را تحویل می‌گیرند و آرزوی قبولی زیارتشان را دارند. وارد حرم که بشوید، با رواق‌های متعددی روبه‌رو خواهید شد؛ رواق‌های بلند، با شکوه، پر از گچ‌بری، آینه‌کاری، کاشی‌کاری، و… که چشمان شما را غرق خود می‌کند. ناگفته نماند در برخی پنجره‌ها و درها از شیشه‌های رنگی مشبک به کار برده شده است.

تمام حرم آقا سید جلال الدین اشرف پر است از بوی گلاب و عطر و عود؛ بوهایی که از شامه آدمی رد می‌شود و تا عمق وجود نفوذ می‌کند و باز باید ‌یادآور شد که در پس همه‌ این عطرها بویی غریب شبیه همان بوی حرم امام رئوف احساس‌ می‌شود.

حرم عمدتا شلوغ‌ است. عده‌ای را می‌بینید که به نماز ایستاده‌اند، عده‌ای به دعا و ذکر نشسته‌اند، و بچه‌های کوچک در عالم کودکانه خود به این‌سو و آن‌سو ‌می‌دوند. احتمالاً صدای خوانش دعا یا روضه‌ای نیز به گوش می‌رسد.

وارد حرم اصلی که بشوید، همواره زائرانی مشغول زیارت ضریح هستند. کسی با صدای بلند دعا می‌کند، کسی دیگر مبلغی را به‌عنوان نذرش در داخل ضریح می‌اندازد، کسی تسبیحش را به پنجره ضریح می‌آویزد و نور سبز ضریح و حس سبز فضا تمام چشمان و قلب آدمی را تسخیر می‌کند.

بارگاه آقا سید جلال الدین اشرف

گذری در صحن این بارگاه

صحن یا همان حیاط بارگاه که در آن وارد شده بودید دورتادور حرم کشیده شده است. البته خوب است بدانید که در اضلاع دیگر صحن هم در‌های ورود و خروج قرار دارد که به کوچه‌ها و بازار پشت حرم باز می‌شوند. ازجمله چیزهای جالبی که در صحن مشاهده می‌کنید، ایوانک‌هایی است که در یک سمت صحن وجود دارد.

ازآنجاکه برای ما ایرانیان همیشه یک سفر مذهبی توام با لذت تفریحی نیز بود‌ه است، گاهی پیش می‌آید که خانواده‌ها بعد از زیارت آقا سید جلال الدین اشرف، بساط کوچکی پهن کرده و ضمن سرو چای و غذایی مختصر، از فضایی دنج و آرام و تماشای کاشی‌کاری‌ها و رقص رنگ و طرح در‌ آن‌ها که‌ قسمت‌های دیگر بنا را هم در برگرفته لذت می‌برند.

یکی از جذاب‌ترین تصاویر داخل صحن جمع‌شدن کبوتران حرم برای خوردن دانه‌هایی است که زایران برای آنان می‌ریزند.

بارگاه آقا سید جلال الدین اشرف

حرم این حضرت، آغوشی بزرگ در دقایق خاص معنوی

در سه بازه زمانی این مکان به‌طرز شکوهمندی شلوغ و مملو از جمعیت می‌شود و حال‌وهوای بسیار خاص‌تری پیدا می‌کند. لحظه تحویل سال، شب‌های دهه محرم، و علی‌الخصوص روز تاسوعا و عاشورا که در آن تعزیه برگزار می‌شود و با بازسازی وقایع آن روز ازجمله، آتش‌زدن خیمه‌های نمادین، به سوگ می‌نشینند.

شب‌های ماه مبارک رمضان و خاصه‌ آن سه شب معروف احیا ماه رمضان آن‌قدر فضای متفاوتی ایجاد می‌شود که مردم از نقاط مختلف گیلان سعی می‌کنند در این شب‌ها خود را به‌ آنجا برسانند.

بارگاه آقا سید جلال الدین اشرف

سخن آخر

با این اوصاف پیشنهاد می‌شود هر زمان به گیلان سفر کردید، لذت تماشای گنبد فیروزه‌ای حرم آقا سید جلال الدین اشرف در قاب آسمان پاک شمال، استشمام بوی معنوی و عطرآگین حرم برادر کوچک امام رضا (ع)، و زیارت مرد پاک و اشرفی را که روزی در آغوش«آب» به این مکان رسید ‌است را از دست ندهید.

نوشته های مشابه

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد.

دکمه بازگشت به بالا
بستن
بستن