تاریخ و تمدن

معماری اصیل ایرانی در خانه های تاریخی یزد

فهرست مطالب

شهر یزد معروف به شهر خشت، گل و بادگیر، سال‌ها پیش آثار و بناهای زیبایی را با استفاده از تلفیق هنر، معماری کویری خلق کرده است که با وجود مصالح محدود و گذشت زمان، این آثار همچنان پابرجا مانده‌اند. اگر اهل ایرانگردی هستید و عمارت‌های باستانی برای شما جذاب است توصیه می‌کنم این مطلب از نابرو را مطالعه کنید تا با خانه های تاریخی از جاهای دیدنی یزد آشنا شوید.

1- خانه لاری‌ها

با گشت و گذار در کوچه‌های قدیمی شهر یزد، در محله تاریخی فهادان به خانه لاری که یکی از زیباترین خانه های تاریخی یزد است، می‌رسید. بنای تاریخی که متعلق به دوران قاجر و صاحب آن حاج محمد ابراهیم لاری بوده است. با قدم گذاشتن به درون این عمارت، می‌توان ویژگی‌های معماری یزدی را در گوشه گوشه خانه مشاهده کرد.

این عمارت همچون دیگر خانه‌های تاریخی اندرونی و بیرونی دارد و حیاط اصلی در مرکز است. به صورت کلی، این مجموعه دارای سه حیاط و شش باب خانه به همراه بادگیر، ایوان‌ها، تالارها و یک سردر و هشتی است. در حیاط اصلی حوضی که بر رویش تختی بزرگ گذاشته شده، وجود دارد. در این حیاط ایوان بزرگی و همچنین بادگیری واقع شده در گوشه ساختمان قابل مشاهده است.

ساختار حیاط دوم مشابه حیاط اصلی است ولی با ابعادی کوچکتر. چیزی که این حیاط را خارق‌العاده کرده است، وجود هفت دری، پنج دری و سه دری‌های این حیاط است. حیاط سوم این عمارت، فضایی کوچک، دنج با یک اتاق، در قسمت شمال شرقی قرار دارد.

خانه لاری ها

با قدم گذاشتن در این بنا هم می‌توانید از معماری زیبای منازل کویری لذت ببرید هم می‌توانید موزه اسناد یزد که یکی از پر بازدید‌ترین موزه‌های این شهر است، دیدن نمایید.


نشان دادن مکان روی نقشه

2- خانه گلشن

این بنا یکی از خانه های تاریخی یزد است که از خشت ساخته شده و در مرکز شهر یزد قرار دارد. ساخت بنای اصلی عمارت در زمان رضا شاه توسط حاج علی اکبر محله تلی آغاز گردیده بود و به مرور در دوره‌های بعد، دیگر بخش‌های منزل ساخته شد. این عمارت از بخش اندرونی، بیرونی و نارنجستان تشکیل شده است که حیاط مرکزی از زیبایی‌های معماری تاریخی همچون وجود هشتی‌ها، دالان‌ها، اتاق‌های ارسی و پنج دری، حوض و بادگیر برخوردار است.

به صورت کلی این عمارت از خانه های تاریخی یزد است که دارای سه حیاط، دو ورودی و چهل دو باب اتاق است. حیاط غربی حیاط بزرگ‌تر است که در هر سه ضلع ایوانی تعیبه شده در حالی که ایوان شرقی کوچکتر است. حیاط سوم دارای فضای کوچکتری است ولی زیبایی قابل توجه‌ای در آن وجود دارد.

هتل لاله یزد

این عمارت پس از بازسازی، اقامتگاهی برای مسافران و توریست‌ها در یزد به عنوان هتل لاله نیز تبدیل گردیده است.


نشان دادن مکان روی نقشه

3- خانه کلاه دوز

در نزدیکی میدان امیرچخماق در خیابان قیام خانه تاریخی متعلق به دوران قاجار و معروف به موزه آب دیده می‌شود. با پا گذاشتن در این عمارت به علت وجود قنات فعال در زیر حیاط آن و آثار تاریخی مختلف مربوط به آب، تاریخ چند هزارساله آب در این شهر، قابل مشاهده است.

در گذشته این بنا محل عبور قنات مهم رحیم آباد بوده است ولی همچنان قنات چندین ساله سارج در زیر حیاط این عمارت در جریان است. این بنا دارای پنج طبقه است. پایین‌ترین طبقه محل انشعاب دو قنات مهم رحیم آباد و زارج است. در طبقه دوم به علت خنکای محل و هوای مطبوع محل نگهداری مواد غذایی بوده است.

اتاق و دالان‌های مورد استفاده در تابستان در طبقه سوم واقع شده است. در سطح چهارم اتاق‌های پنج دری، تالار، اتاق ارسی، آشپزخانه وجود دارد. طبقه پنجم پشت بام است که به چاه خانه نیز معروف است که با استفاده از چرخ چاه امکان جابجایی آب را برای دسترسی ساکنین در همکف فراهم کرده است.

خانه های تاریخی یزد

علاوه بر سیستم آب فوق العاده در این عمارت، معماری بسیار زیبایی در آن وجود دارد به عنوان مثال تالار آینه زیباترین قسمت این عمارت است و گچ‌کاری با نقوش گل و جانوران، پنجره‌های ارسی رنگی معماری داخلی عمارت را چشم‌نواز کرده است.


نشان دادن مکان روی نقشه

4- خانه حاج کاظم رسولیان

خانه حاج کاظم رسولیان یکی از خانه های تاریخی یزد با معماری ویژه در محله سهل بن علی در کوچه شهید صدوقی قرار دارد که در حال حاضر بخشی از دانشکده معماری و شهرسازی یزد است و همچنین آرامگاه پدر معماری ایران، دکتر پیرنیا در این عمارت قرار دارد. هنگامی که وارد حیاط اصلی می‌شوید با حوضی بزرگ، بادگیر و خانه‌های یک طبقه که حیاط را احاطه کردند روبرو می‌شوید، اما در قسمت جنوب غربی این مکان، خانه‌ها به جای یک طبقه، معادل دو طبقه هستند.

در قسمت شمال شرق، ایوان و اتاق ارسی قرار دارد. اتاق‌های سه دری، پنج دری، ارسی، تالار و کلاه فرهنگی در بخش اندرونی است. بخش‌های مختلف برحسب نحوه و میزان برخورداری ازنور خورشید درفصول مختلف از سال کاربرد داشته‌اند. به عنوان مثال قسمت تابستان نشین این منزل در بخش جنوبی حیاط قرار دارد به این علت که میزان تابش آفتاب در فصول گرم در این بخش کم‌تر بوده است.

خانه های تاریخی یزد

5- خانه هنر

خانه هنر یزد در محله قدیمی فهادان در همسایگی مدرسه ضیائیه یا همان زندان اسکندر و خانه لاری‌ها واقع شده است. این بنا یکی از جاهای دیدنی یزد به شمار می‌رود و نزد گردشگران بسیار محبوب است.

قدمت این خانه به زمان قاجار بر می‌گردد و به همین دلیل آن را یکی از مهم‌ترین خانه های تاریخی یزد می‌دانند که روزگاری چهار نسل از نسل خاندان ملک زاده در این خانه زندگی می‌کردند. کافه هنر، یکی از مهمترین و معروف‌ترین کافه‌های سنتی در شهر یزد در این بنای تاریخی قرار دارد. با بازدید از این عمارت، لذت نوشیدن یک چایی و یا دمنوش را در پشت بام این بنا را از خود دریغ نکنید.

همچنین برای خرید دست‌سازهای سنتی و سوغاتی می‌توانید به پایین کافه مراجعه کنید. برای دیدن بافت قدیمی یزد نیز می‌توانید به آخرین طبقه پشت بام مراجعه کنید.

خانه های تاریخی یزد

این خانه به دیگر اماکن توریستی همچون حمام تاریخی ابوالمعالی، زندان اسکندر، مسجد چهل محراب، بقعه دوازده امام، خانه لاری‌ها نزدیک است.


نشان دادن مکان روی نقشه

6- عمارت خانه پدری

برای اقامت و صرف وعده‌ای در فضای تاریخی با معماری ویژه می‌توان به مجموعه عمارت، هتل و رستوران خانه پدری واقع در محله لرد کیوان مراجعه کنید. فاز اول این عمارت، ساخت رستوران سنتی، به اتمام رسیده ولی فاز مربوط به ساخت اقامتگاه و هتل برای مسافران در دست اجرا است.

در روزهای بخصوصی در این رستوران موسیقی سنتی نیز اجرا می‌شود. در بدو ورود به این بنا با حوضی بزرگ که در اطراف آن میز، صندلی و تخت‌های چوبی سنتی چیده شده، روبرو می‌شوید. تزیینات گچ‌کاری، آینه کاری و نقاشی‌های خارق العاده، زیبایی این فضا را دو چندان کرده است.

خانه های تاریخی یزد

روزگاری از زیر این عمارت مربوط به دوره صفوی، آب قنات نصرآباد در جریان بوده است. با عبور از پایاب قنات و راهروها اتاق‌های پنج دری، سه دری، تالار، بادگیر و در زیر زمین حوضخانه این عمارت قابل مشاهده است. غذا خوردن در این مکان سنتی زیبا تجربه رستوران گردی خوبی در یزد برای گردشگران فراهم می‌کند.


نشان دادن مکان روی نقشه

7- خانه فرخی یزدی

این عمارت از خانه های تاریخی یزد است که متعلق به شاعر آزادی خواه، میرزا محمد و متخلص به فرخی است که در اواخر دوره قاجار و اوایل دوره پهلوی بنا شد. پس از ده‌ها سال بی‌توجهی به این خانه، در حال حاضر، این بنای تاریخی با ویژگی معماری‌های خانه‌های ایرانی، با عنوان موزه خانه و فرهنگسرای فرخی یزدی، به منظور معرفی این شاعر و ادیب یزدی پذیرای گردشگران و توریست‌ها است.

عمارت دارای دو در ورودی، دو حیاط و اتاق‌هایی در اطراف آن‌ها است. در هنگام ورود، وارد راهرویی می‌شوید که راه پله مربوط به پشت بام، ورودی اتاق‌ها در آن وجود دارد. علاوه بر این زیرزمینی بزرگی وجود دارد که به اندازه وسعت این بنا است. متاسفانه اسناد و اشیای نسبتا کمی از جناب فرخی باقی مانده است. با این وجود با اسناد باقی مانده از فرخی یزدی، سعی شده در این عمارت زندگی این شاعر ادیب روایت شود و این بنا محفلی برای پرداخت به افکار و زندگی فرخی یزدی شود.

خانه های تاریخی یزد

8- خانه دکتر حجت

اقامت در هتلی سنتی با قدمت ۴۰۰ ساله از دوران صفوی می‌تواند برای هر گردشگری خاطره‌انگیز باشد. خانه دکتر حجت که در حال حاضر به عنوان هتل والی یزد شناخته شده در بافت قدیمی یزد در خیابان امام خمینی واقع شده است. از نظر دسترسی به بافت قدیمی شهر یزد، این عمارت بسیار عالی است به صورتی که در کنار هتل سنتی والی یزد، بازار اصلی شهر و در نزدیکی آن مجموعه امیر چخماق و مسجد جامع قرار گرفته است.

هنگام ورود گچ کاری زیبا و شیشه‌های مملو از رنگ توجه هر کس را به خودش جلب می‌کند. بعد از عبور از راهرویی طویل، وارد حیاط با حوضی بزرگ و تخت‌های سنتی می‌شوید. این عمارت دارای دو حیاط است که حیاط بیرونی در جبهه شمال غربی حیاط اندرونی قرار دارد.

خانه های تاریخی یزد

این بنا ساخته شده از خشت، گل، آجر و ساروج، دارای گچ‌کاری فوق العاده و هشتی بسیار زیبا، پنج دری و سه دری‌های قرینه، تالار باشکوه و دو بادگیر بزرگ است. خانه دکتر حجت را یکی از زیباترین خانه های تاریخی یزد می‌دانند.


نشان دادن مکان روی نقشه

9- خانه مبشر مقدم

یکی دیگری از خانه های تاریخی یزد و شاهکارهای معماری، عمارت مبشر مقدم در محله دارالشفاء است. نام ملک برگرفته از نام مالک آن است و قدمت آن به دوره قاجار بر می‌گردد. بعد از مرمت‌های صورت گرفته بر روی آن، در حال حاضر پذیرای گردشگران زیادی است.

این عمارت بر اساس یک طرح چهار ضلعی ساخته شده است که اتاق‌ها در دو طبقه در اطراف حیاط واقع شده است. ورودی آن از سمت شمال است که با گذر از راهرویی در انتها به حیاط مجموعه ختم می‌شود. در ظلع جنوبی عمارت ایوانی بزرگ و ایوانچه‌هایی کوچک در اطراف وجود دارد. تزیینات به کار گرفته شده به صورت گل بری است که در ضلع شرقی بنا قابل مشاهده است.

خانه های تاریخی یزد

10- خانه شفیع پور

خانه قاجاری دیگری با قدمت 150 ساله در محله تبریزیان واقع شده که هر گردشگری حداقل یک بار باید آن را بازدید کند. عمارت، حیاطی بزرگ مستطیل شکلی دارد که هر چهار طرف آن محل سکونت بوده با این تفاوت که ضلع‌های غربی، جنوبی و شمالی از فضاهای بسته از یک لایه تشکیل شده‌اند.

در حالی که ضلع شرقی دارای دو لایه مربوط به اتاق‌هایی رو به حیاط و فضایی برای خدمه است. در شمال این بنا بخش دومی که همچون خانه کوچکی است قرار دارد و حیاط این بخش دارای دو سطح است که سطح فوقانی وسعت بیشتری دارد. اندرونی منزل دارای سه اتاق پنج دری و اتاق ارسی تزیین شده با نقوش گیاهی است.

خانه های تاریخی یزد

11- خانه مشروطه

یکی از خانه های تاریخی یزد که دارای ارزش فرهنگی است متعلق به محمود مشروطه، شخصیتی تاثیرگذار و تاریخی در فرهنگ و هنر یزد است. این فرد کارش را در تئاتر آغاز کرد و سپس پا به عرصه عکاسی گذاشت و حدود ده هزار عکس از او به یادگار مانده است. با عبور از سردر و هشتی و دالان به حیاط عمارت می‌توان رسید که بخش اصلی خانه و بخش خدماتی در آن واقع شده است.

در حیاط حوضی در وسط قرار دارد که در دو طرف آن باغچه وجود دارد. اولین چیزی که در حیاط به چشم می‌خورد وجود پنجره‌هایی با قاب‌های نسبتا هم اندازه است. چیزی که این خانه را متمایز می‌کند این است که دارای فضای ایوان با رواقی قابل اعتنا نیست، در حالی که تعبیه چنین فضایی در خانه‌های یزد رایج بوده است.

خانه های تاریخی یزد

12- خانه طیبی

یکی دیگر ی از هتل‌های سنتی و قجری در یزد، هتل لب خندق است که به خانه طیبی نیز شهرت دارد. خانه طیبی در محله لب خندق، مجاور خیابان قیام و بازارهای قدیمی یزد و در نزدیکی هتل رستوران تاریخی مهر واقع شده است و با وسعت 950 متر و 10 اتاق و 25 تخت پذیرای مسافران است. فضای بیرونی شامل حیاط اصلی و نارنجستان، بادگیر و تالار است و همچنین اتاق‌های سه دری، قسمت عیان نشین و زیرزمین نیز وجود دارد.

خانه های تاریخی یزد

ساختمان یکی از خانه های تاریخی یزد است که از گچ، گل و ساروچ ساخته شده است و با گچ‌کاری‌های زیبا تزیین گردیده است. به دلیل قرار گرفتن در بافت قدیمی شهر و نزدیک بودن به دیگر آثار باستانی یزد همچون مسجد امیرچخماق، مسجد جامع کبیر یزد و موزه آب مورد توجه بسیاری از گردشگران قرار گرفته است.


نشان دادن مکان روی نقشه

13- خانه ادیب الممالک

از دیگر خانه های تاریخی یزد که به عنوان هتل ادیب الممالک شناخته می‌شود قدمت 200 ساله دارد و به دوران قاجار بر می‌گردد. بافت آن مطابق با معماری کویری است که دارای اتاق‌های دو دری، سه دری، پنج دری و تالار است. ویژگی خارق العاده این عمارت وجود حمام سنتی، سرداب و پاکنه است.

سیستم گرمایش حمام سنتی در نوع خود بی‌نظیر است چرا که با استفاده از دیگ بزرگ مسی، حرارت برای آب خزینه و حمام فراهم می‌گردد. سرداب محلی با هوای خنک برای نگهداری مواد غذایی و استراحتگاه تابستانی اهالی منزل مورد استفاده قرار می‌گرفت.

هتل ادیب الممالک

همچنین به منظور لایروبی مسیر قنات یزد از پاکنه استفاده می‌شد که در کنار سرداب قرار دارد. این خانه سنتی با 13 اتاق مجهز اقامت خوبی را برای مسافران فراهم می‌کند.


نشان دادن مکان روی نقشه

14- خانه نواب وکیل

از دیگر خانه های تاریخی یزد و مقصد گردشگری در محله فهادان، خانه نواب وکیل است، خانه‌ای که قدمتش به دوران قاجار برمی‌گردد و در تملک میرزا سید محمد رضوی معروف به نواب وکیل است. یکی از بزرگترین دهانه تالار با طول 10.5 متر در این عمارت قرار دارد.

از بادگیر موجود در آن علاوه بر خنک کردن منزل، برای استقرار تفنگچیان و زیر نظر داشتن اطراف نیز استفاده می‌گردید. همانند سایر خانه‌های سنتی یزد دارای دو بخش اندرونی و بیرونی است و همچنین ورودی‌های آن دو معبر مختلف دارد ولی آنها باهم در ارتباط هستند. این عمارت در سال 1381 به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسید و امکان بازید این عمارت فراهم گردید.

خانه های تاریخی یزد

در این مقاله سعی کردیم چند تا از بهترین مکان‌های دیدنی یزد را به شما معرفی کنیم که نه تنها به علت داشتن معماری خارق العاده گردشگران زیادی به خود جلب کرده بلکه به عنوان موزه، آثار باستانی، هتل و رستوران هنوز در شهر با قدمت یزد پابرجا هستند. از دیدگاه شما کدام یک از این خانه های تاریخی یزد جذاب‌تر بوده است؟ تمایل دارید در کدام یک از این هتل‌های قدیمی و باستانی یک شب اقامت داشته باشید؟ ما خوشحال می‌شویم نظراتتان را با ما به اشتراک بگذارید.

نوشته های مشابه

پاسخی بگذارید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد.

دکمه بازگشت به بالا
بستن
بستن