تاریخ و تمدن

عمارت های تاریخی تهران؛ پرسه در قدیمی‌ترین بناهای پایتخت

فهرست مطالب

تهران کنونی با تهران قدیم تفاوت زیادی کرده است. امروزه تهران با برج‌ها، بزرگراه‌ها و ترافیک‌ سنگین شناخته می‌شود. ولی اگر قدری به گذشته برگردیم و تهران را در آن دوران ببینیم، مشاهده می‌کنیم که این شهر رنگ و بوی دیگری داشته است. تهران قدیم با عمارت‌ها و بناهای سنتی و تاریخی‌اش زنده و پررونق بود. میراث تاریخی این شهر هم‌چنان به عنوان شناسنامه این کلان‌شهر شناخته می‌شود و در ورای زندگی مدرن و ماشینی‌اش، دارای ساختی تاریخی و سنتی بوده است. بناها و عمارت های تاریخی تهران یادگار روزگارانی است که زندگی پر رونق و به دور از دود و ماشین و ترافیک را داشت.

بازدید از این آثار تاریخی در جاهای دیدنی تهران دل هر گردشگری را می‌رباید. بسیاری از افرادی که در این شهر زندگی می‌کنند، هیچ شناختی از این عمارت‌های تاریخی ندارند؛گرچه سالیان سال در این شهر زندگی کرده باشند. با من در ادامه این مطلب از نابرو همراه باشید.

1- موزه سینما

موزه سینما از عمارت های تاریخی تهران است که در دوران حکومت قاجارها و به دستور محمد شاه قاجار ساخته شد و از گذشته‌ها به نام عمارت باغ فردوس شناخته می‌شد. در این موزه آثار هنری و یادگارهای هنرمندان داخلی و خارجی به همراه عکس‌ها و تجهیزات قدیمی مربوط به سینما و فیلم‌برداری نگهداری می شود. این موزه در یک باغ سرسبز و با امکانات مفرح و دل‌نشین  قرار دارد. بازدیدکنندگان می‌توانند از فروشگاه‌های محصولات فرهنگی و هنری نیز بازدید و اقلام مورد نظر را خریداری کنند.

موزه سینما در سال 1377 با همت شماری از هنرمندان سینما جهت نگهداری و ثبت آثار مربوط به سینما افتتاح و شروع به کار کرد. سر در و ورودی، ستون‌ها و ایوان کاخ با گچ بری‌ها و هنرمندی معماران زبده ایرانی جلوه و منظره زیبایی را به این بنای تاریخی داده است. ابن مجموعه سه تالار سینما نیز دارد که برای استقبال از عموم مردم جهت نمایش فیلم‌های متعدد فعالیت می‌کند. این موزه به جز روزهای شنبه همه روزه و حتی ایام تعطیل میزبان بازدیدکنندگان است.

عمارت های تاریخی تهران

آدرس: خیابان ولیعصر، نرسیده به میدان تجریش.

 

2- سرای روشن

این بنای تاریخی در سال 1311 ساخته شده است و از نظر معماری ارزش بسیاری دارد. گردشگران با مشاهده این بنای زیبای تاریخی حیرت‌زده می‌شوند و آن را در شمار عمارت های تاریخی تهران می‌دانند. این بنا به سبک معماری گوتیک ساخته شده است و هر رهگذری که از مقابل آن می‌گذرد با نگاه به عظمت و زیبایی آن، هنرمندان و سازندگان آن را مورد تحسین قرار می‌دهد. این بنا یکی از نخستین مراکز تجاری تهران بوده است و از این حیث اهمیت فراوانی دارد.

عمارت تاریخی سرای روشن در دهه هفتاد به دست معماران زبده ایرانی مرمت و بازسازی شد و چهره زیبایی را به خود گرفت. این بنا تلفیقی از معماری سبک اروپایی و ایرانی را دارد که از مجسمه‌ها و کنده‌کاری‌های عمارت به خوبی مشخص است. این عمارت با شکوه در دو طبقه ساخته شده است که طبقه پایین آن واحدهای تولیدی و انبارهای مختص آن‌ها و در طبقه بالا اتاق‌ها و دفاتر بازرگانی قرار داشت. این عمارت به لحاظ معماری یکی از ارزشمندترین بناهای تاریخی جهان محسوب می‌شود. به گونه‌ای که تزیینات گوناگون، گچ‌بری‌های هنرمندانه، ستون‌های بلند و ایوان و سردرهای منحصربه‌فرد آن، به یکی از زیباترین و در عین‌حال عجیب‌ترین بناهای تاریخی تبدیل شده است.

عمارت های تاریخی تهران

آدرس: خیابان ناصرخسرو، نزدیک کوچه مروی.

 

3- عمارت مسعودیه

مسعودیه یکی از عمارت های تاریخی تهران است که در میدان بهارستان قرار دارد. احداث این بنا به سال 1295 هجری قمری و به دستور مسعود میرزا فرزند ناصرالدین شاه و ملقب به ظل‌السلطان انجام گرفت. از این رو، نام این عمارت از نام بانی آن گرفته شده است. این بنا شامل دو قسمت داخلی و بیرونی است. قسمت‌های مختلف این بنا شامل ایوان خانه، عمارت سفره‌خانه، حیاط سیدجوادی، عمارت سیدجوادی، حیاط مشیری، عمارت مشیرالدوله، حیاط خلوت، عمارت حیاط خلوت، عمارت سر در پیاده‌رو، عمارت سر در کالسکه‌ رو و باغ دیوان‌خانه هستند.

در این عمارت هنرهای بی‌نظیری  هم چون نقاشی دیواری، کاشی‌کاری، گچ‌بری، خطاطی و تزیینات و ظریف کاری‌های نفیس به چشم می‌خورند که همگی گواه روشنی از هنرمندی استادان و معماران هنرمند ایرانی بوده است. یکی از جاذبه‌های عمارت مسعودیه، کافه مسعودیه است که درون این عمارت ساخته شده است. شیشه‌های رنگی بسیار زیبای این کافه‌ نوستالژیک، جلوه‌ خاصی به آن بخشیده است و مکانی مناسب برای صرف قهوه‌ی قجری در حال و هوایی قدیمی را فراهم کرده است. در حیاط نسبتا بزرگ آن، حوض بزرگی ساخته شده است که شب های مهتابی جلوه و صحنه خاصی را برای بازدیدکنندگان ایجاد می‌کند.

عمارت های تاریخی تهران

آدرس: میدان بهارستان، ضلع جنوب غربی، خیابان اکباتان.

 

4- تماشاگه زمان

یکی از عمارت های تاریخی تهران که از زیبایی منحصربه‌فردی برخوردار است، عمارت تماشاگه زمان است. بنایی باشکوه که میان درختان و باغ سرسبزی محصور شده است. نمای ساختمان به رنگ آبی بوده و با گچ‌بری‌ها، آینه کاری‌ها و تزیینات چشم‌نوازش جلوه خاصی را به خود گرفته است. معماری تاریخی بی‌نظیرش حاکی از ذوق و هنر معماران و هنرمندان ایرانی است. این عمارت، با جلوه ها و آثار جالبش موضوع زمان را به بازدیدگننده القا می‌کند. تندیس‌های ساخته شده به شکل ساعت دیواری در محوطه و داخل عمارت، همگی گواه روشنی از عنصر زمان را دارد.

فضای موزه زمان به همراه حیاط سرسبز و بزرگ آن بسیار آرامش بخش بوده و بازدیدکنندگان از مشاهده این عمارت زیبا احساس مطبوعی را خواهند داشت. در این مکان کافه رستوران و فروشگاه نیز وجود دارد که امکان صرف قهوه و چای در فضایی سرسبز و به دور از هیاهو و شلوغی را فراهم می آورد. در این موزه ساعت‌های قدیمی داخلی و خارجی ساخت کشورهای سوییس، فرانسه، انگلیس و آلمان نگهداری می‌شود که بازدیدکنندگان می‌توانند با مشاهده این ساعت‌ها تحول ابزارهای گاه‌شماری و اندازه‌گیری زمان را از نزدیک درک کنند.

عمارت های تاریخی تهران

آدرس: خیابان زعفرانیه، نبش خیابان پرزین بغدادی.

 

5- باغ و عمارت صبا

باغ صبا از عمارت های تاریخی تهران است که ظاهری ساده و به دور از تزیینات دارد و نمای آن فاقد طرح و آجرکاری است. این عمارت سقف شیروانی و ارتفاع نسبتا بلندی دارد. عمارت صبا شامل دو بخش است که یکی از آن‌ها در چهار طبقه و دیگری سه طبقه طراحی و ساخته شده است. این عمارت نمای شرقی و غربی دارد و ورودی اصلی در نمای غربی قرار گرفته است.

بالای در ورودی نیز یک بالکن کوچک روی ستون‌های گچ‌کاری شده ساخته شده که جلوه خاصی را به نمای غربی آن می‌دهد. هر دو نمای شرقی و غربی ساده و به دور از تزیینات و زرق و برق است و همین سبب اهمیت این بنای زیبای تاریخی شده است. این بنا نمایانگر معماری خاص ایرانی است و در سال 1382 در فهرست آثار ملی ثبت شده است.

عمارت های تاریخی تهران

آدرس: خیابان انقلاب اسلامی، خیابان صبا جنوبی، نبش کوچه سرمد.

 

6- عمارت عین الدوله

یکی از ارزشمندترین عمارت های تاریخی تهران عمارت عین الدوله است که در اواخر دوران قاجار ساخته شده است. این عمارت شامل باغ بزرگی نیز بود که بیشتر قسمت‌های آن تخریب شده است اما خود عمارت کماکان باقی مانده است. از وقایع تاریخی مهمی که در این عمارت رخ داده است، کنفرانس تهران در خلال جنگ جهانی دوم بوده است که از این نظر اهمیت تاریخی دارد.

این باغ نمای زرد رنگ دارد. در طبقه اول آن یک بالکن نسبتا بزرگی است که سقف آن روی ستون‌های زیبا و تزیین شده قرار دارد. این عمارت و باغ به سبک دوران قاجار ساخته شده است که در آن به تزیینات اهمیت وافری داده می‌شد. عمارت صبا جهت اقامت ییلاقی عین الدوله وزیر دوران قاجارها ساخته شده است. این باغ و عمارت در سال 1376 در حالی که متروکه بود شناسایی و کشف شد و در نهایتا در تیرماه 1377 در فهرست آثار ملی ایران ثبت شد.

عمارت های تاریخی تهران

آدرس: پاسداران، میدان هروی، خیابان جمالی.

 

7- عمارت مشیرالدوله

عمارت مشیرالدوله یکی دیگر از عمارت های تاریخی تهران است که در زمان پیرنیا ملقب به مشیرالدوله ساخته شده است. عمارت دو طبقه و یک زیرزمین دارد و حیاط نسبتا بزرگی نیز آن را محصور کرده است. درون عمارت سفره‌خانه، چایخانه، کتابخانه، استراحتگاه و انبار بزرگ وسایل و لوازم موردنیاز خانه قرار دارد. طبقه همکف این عمارت محل آشپزخانه و اقامتگاه خدمتکاران بوده است. طبقه اول مخصوص مشیرالدوله و ساکنان منزل و طبقه دوم جهت پذیرایی و استراحت مهمانان در نظر گرفته شده بود.

در طبقه دوم این عمارت تالار بزرگ و مجللی در بخش جنوبی قرار گرفته است و دورتادور آن نیز اتاق‌های مجزا وجود دارد. زیر زمین این عمارت برای کاه‌های گرم سال تعبیه و ساخحته شده بود.

از نکات جالب توجه این بنا این است که آسانسوری داشت که غذاها و سایر وسایل موردنیاز را به وسیله آن از زیرزمینن به سایر طبقات حمل می‌شد. مشیرالدوله نخستین کتاب مدون تاریخ ایران باستان و نیز فرمان مشروطیت را در این بنا تدوین کرده است و از این حیث اهمیت تاریخی دارد.

عمارت های تاریخی تهران

آدرس: خیابان لاله زار نو، خیابان پیرنیا.

 

8- موزه مقدم

از دیگر عمارت های تاریخی تهران می‌توان به موزه مقدم اشاره کرد. این موزه در اصل به نام خانه مقدم معروف بوده است که یکی از درباریان زمان قاجار به نام محمد تقی خان ملقب به احتساب الملک آن را بنا نهاده است. فضای این عمارت مساحتی برابر با 2117 متر مربع دارد و سه محوطه درونی، بیرونی و خانه سرایداری را دربرمی‌گیرد. نمای عمارت سفید رنگ و ستون‌های گچ کاری شده و سراسر تزیین جلوی نما زیبایی را به این عمارت داده است. عمارت زیرزمین نیز دارد و محل نگهداری اشیای تاریخی است.

اگر از شلوغی و ترافیک خیابان‌های اطراف بنا بگذریم و پس از تهیه بلیط وارد این عمارت شویم، سکوت و آرامش خاصی را احساس می‌کنیم. جایی که با کاشی کاری‌ها و معماری اصیل ایرانی ساخته شده و خانه به معنای واقعی و ایرانی آن را می‌توانیم در این جا مشاهده و درک کنیم. حوضچه وسط حیاط به همراه گل‌های خوش عطر و بو احساس دل انگیزی را برای آدمی ایجاد می‌کند. این عمارت همه روزه به جز روزهای شنبه از ساعت 9 تا 4 عصر میزبان بازدیدکنندگان است.

عمارت های تاریخی تهران

آدرس: خیابان امام خمینی، میدان حسن آباد، بعد از خیابان شیخ هادی، جنب بانک ملت.

 

9- خانه فاموری

اگر بخواهیم عمارتی تاریخی را بین مجمتع‌های تجاری و مغازه‌های خیابان جمهوری تهران بیابیم، آن عمارت خانه فاموری است. بنایی تاریخی که متعلق به اواخر دوران قاجارها است. این بنا از عمارت های تاریخی تهران است که با نمایی آجری و حوضچه‌ای در وسط، جلوه خاصی را بین برج‌ها و آپارتمان‌های تجاری خیابان جمهوری دارد. خانه فاموری از معدود بناهایی است که از دست دلالان و تخریب آثار تاریخی به بهای ساخت پاساژ و فروشگاه به دور مانده است.

این اثر تاریخی به شماره 31544  در فهرست آثار ملی ایران به ثبت رسیده است. این بنا با نمای زیبا و تمام ایرانی خود طراحی خلاقانه و هنرمندانه‌ای دارد که سبک معماری ایرانی را به رخ بازدیدکنندگان می‌کشد. لوازم خانه به همراه تزیینات و مبلمان قدیمی همگی داخل عمارت قرار دارند. درون خانه سکوتی وصف ناپذیر حاکم است که در هیاهوی شلوغی و ترافیک مرکز پایتخت نفس آرامی می‌کشید. این مکان تاریخی برپاکننده گالری‌های مختلف نیز است و می‌توان این مکان را برای اجرای چنین مراسم‌هایی اجاره کرد.

عمارت های تاریخی تهران

آدرس: خیابان جمهوری، بین خیابان ولیعصر و حافظ، بعد از خیابان روم، کوچه گشتاسب.

 

10- عمارت ارباب هرمز

شاید فکر کنید که همه آثار دوران قاجار در مناطق مرکزی و شمالی شهر تهران ساخته است. اما این گونه نیست و مصداق آن عمارت ارباب هرمز است که در محله تهرانپارس تهران واقع شده است. این بنا از عمارت های تاریخی تهران است که در اواخر دوره قاجار ساخته شده است و مرمت آن نیز در سال 1395 به پایان رسید. به گونه‌ای که در مرمت این بنا نهایت دقت و خلاقیت به کار رفته است تا کم‌ترین تغییر و از بین رفتن اصل عمارت ایجاد نشود.

این عمارت را فرزند یکی از خاندان‌های زرتشتی به نام هرمز آرش که به ارباب هرمز معروف بود ساخته است. این خانه تاریخی به همراه باغ و بوستان پیرامون آن تزیینات خاص دوره قاجاریه دارد که جلوه منحصربه‌فردی را به این عمارت داده است. نمای بنا آجری رنگ بوده و در هنگام تابش خورشید درخشش خاصی را می‌توان در آن مشاهده کرد.

عمارت های تاریخی تهران

آدرس: فلکه چهارم تهرانپارس، بوستان پلیس.

 

به نظر شما با توجه به معرفی آثار و ابنیه تاریخی فوق، کدام یک از عمارت های تاریخی تهران به لحاظ تاریخی اهمیت بسیاری دارد و چرا؟ لطفا نظرات خود را با نابرو به اشتراک بگذارید.

نوشته های مشابه

یک نظر

  1. با سلام و تشکر از مطالب سودمند و عکسهای خوبتان
    🔶عمارت عین الوله
    هم به لحاظ تاریخی و زیبایی معماری قاجاری ..و هم به لحاظ تاریخی ، سیاسی که محل برگزاری کنفرانس تهران،کنفرانس مهم متفقین در جنگ جهانی دوم بوده است..

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد.

دکمه بازگشت به بالا
بستن
بستن