تاریخ و تمدن

گشت‌وگذار در کارخانه حناسایی بم

فهرست مطالب

آوازه شهرستان بم نه‌تنها در کشور، بلکه در تمام نقاط دنیا پیچیده است. هرساله گردشگران خارجی و ایرانی به‌خصوص در عید به این مکان می‌آیند. یکی از بناها و محل‌های گردشگری و تاریخی شهر بم کارخانه حناسایی است که قدمت آن به اواخر دوره قاجار و اوایل دوره پهلوی برمی‌گردد که به‌دستِ یکی از تاجرهای بمی به نام استاد احمد دلجو ساخته شده است. این اثر به شماره 14309 در فهرست میراث فرهنگی ثبت شده است.

در این کارخانه باتوجه‌به نام آن، حنا، وسمه و کرچک را از شهر‌های نرماشیر (یکی از شهرهای بم) و دیگر نقاط کشور ازجمله یزد به این کارخانه می‌آوردند و می‌ساییدند. پس‌از ساییده شدن آن‌ها را در بازارهای شهر و اطراف به فروش می‌رساندند. با ما در نابرو همراه شوید تا سری به جاهای دیدنی کرمان بزنیم.

کارخانه حناسایی بم

معماری کارخانه حناسایی

این بنای باارزش معماری باشکوه و زیبایی دارد که نمایانگر بافت قدیم معماری این خطه است. این مکان سر خیابان قرار دارد و دارای دو درِ بزرگ است که یکی از درها از طرف خیابان و دیگری ازطرف کوچه است که هردو آهنی‌اند.


بعضی از حجره‌ها دارای طاقچه‌های قدیمی هستند که نشان از قدیمی بودن این مکان دارد. پشت‌بام حناسایی دو سکوی گنبدی دارد که طاق‌های دو سالن و بام سالن اصلی هموار است.

قبل‌از درِ ورودی ازطرف خیابان یک تابلو قرار دارد که تاریخچه این محل را به‌طور خلاصه نوشته است. دیوارها از خشت و گل درست شده‌ و قد نسبتا بلندی دارند. اما طرف دیگر دیوارها که سمت کوچه قرار دارد، به‌صورت نرده است. کارخانه حناسایی دقیقا وسط محوطه قرار دارد و اطراف را محوطه بیرونی فرا گرفته است.

کارخانه حناسایی بم

زمینه دورتادور ساختمان در محوطه بیرون‌ را آجرفرش پوشانده که آجرها به پخت قدیم هستند. ولی در اطراف به‌صورت خاک‌های هموار است. قسمت چپ محوطه یک حوض موجود است که سه سمت دارد. دو قسمت کوچک و یک قسمت بزرگ‌تر. این حوض آب انبار بوده و از آن برای نگهداری و شست‌وشو استفاده می‌شد.

کارخانه حناسایی بم

نمای بیرونی و درونی کارخانه حناسایی بم

نمای بیرونی ساختمان کارخانه زیرکار خشت و گل سپس آجر استفاده شده است. بالا و بین نماهای آجر،  ناسار وجود دارد که برای تخلیه آب‌های روی سقف کارخانه به محوطه بیرون کارایی داشته است. در اطراف ساختمان، چوب‌هایی به‌صورت کج دیده می‌شود که برای نگهداری و مقاومت ساختمان استفاده شده است.

بنای داخلی ساختمان حناسایی سه سالن دارد و دو بخش در اطراف آن است که هرکدام دو یا چهار غرفه دارند که برای انبار کردن حناها و چیزهایی که می‌ساییدند، بوده است.

جاذبه های کارخانه حناسایی بم

ورودی اصلی ساختمان ازطرف درِ خیابان است که به ترتیب وارد غرفه‌های اولیه، سپس سالن دوم و بعداز آن وارد سالن اصلی می‌شویم. بعد از سالن اصلی یک سالن دیگر هست و در آخر غرفه‌های انتهایی.

در سالن دوم راه‌پله‌ای تنگ و تاریک گوشه سالن است که انتهای این راه‌پله‌ها به پشت‌بام حناسایی می‌رسد. پله‌های آن از خشت و گل است و ارتفاع‌ نسبتاً زیادی دارند.

سالن اصلی این مکان 12 متر است و بلندترین سقف در بناهای تاریخی استان کرمان به شمار می‌رود.

کارخانه حناسایی بم

قسمت‌های باقی‌مانده کارخانه حناسایی بم

از مجموعه‌وسایل باقی‌مانده از این بنا سنگ‌های بزرگ، سنگین و گردی است که وسط آن‌ها تیری بسیار محکم قرار دارد. این تیر دو طرف سقف را نگه می‌دارد. زنجیرهای آن نیز باقی مانده‌اند. تعداد این سنگ‌ها سه عدد است که هرکدام با فاصله قابل‌توجهی به ترتیب یکی وسط و دو سنگ دیگر کناره‌های سالن قرار دارد.

کارخانه حناسایی بم

سالن و بقیه غرفه‌ها نورگیرهای بزرگی دارد که در دیوار تعبیه شده است. در سالن دوم نیز یک نورگیر روی سقف وجود دارد. این مکان دارای چندین ورودی است که هیچ‌کدام از نورگیرها و ورودی‌ها در ندارند.

بعضی از حجره‌ها دارای طاقچه‌های قدیمی هستند که نشان از قدیمی بودن این مکان دارد. پشت‌بام حناسایی دو سکوی گنبدی دارد که طاق‌های دو سالن و بام سالن اصلی هموار است.

یکی از زیبایی‌های دیگر این بنا وجود پیش‌های نخل‌های خرما (برگ‌های درخت خرما) است که از پشت دیوارهای اطراف چشمک می‌زنند.

جابذه های کارخانه حناسایی بم

زلزله 1382

این بنا در سال 1382 به همراه دیگر ساختمان‌ها در زلزله خراب شد که میراث فرهنگی دوباره آن را ساخت. هرچند این مکان قدیمی و ارزشمند بعد از بازسازی دوباره تازه شد، اکنون شاهد خرابی‌های دیگری ازجمله فروریختن دیوارها، خاک گرفتگی و صدمات دیگر هستیم.

کارخانه حناسایی بم

آینده حناسایی

در تابستان 1398 جشنی برگزار شد که در این مراسم میهمانان ویژه‌ای دعوت شدند. ازجمله میهمانان می‌توان به پزشک معروف جناب دکتر افلاطونیان، مسئولان شهر بم و شهر یزد و دیگر مقامات اشاره کرد. محتوای اصلی این مراسم درباره برادرخواندگی و احیای دوباره این آثار باستانی بود که باتوجه به فعالیت حناسایی، حنا را از شهر یزد برای ساییدن به این مکان بیاورند.

شهرستان بم ـ بلوار شهید باهنر

نوشته های مشابه

پاسخی بگذارید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد.

دکمه بازگشت به بالا
بستن
بستن