تاریخ و تمدن

شکوه هنر معماری گذشتگان در مناره ‌بازار گسکر صومعه سرا

فهرست مطالب

بناهای تاریخی هر شهری برای آشنایی مردم با فرهنگ، تمدن و تاریخ یکی از بخش‌های مهم گردشگری محسوب می‌شوند. استان گیلان نیز به‌واسطه‌ تاریخ و فرهنگ دور و درازش، بناهای قدیمی بسیاری دارد که هریک داستانی از گذشته این خطه را روایت می‌کنند. مناره ‌بازار گسکر در صومعه‌سرا، یکی از دیدنی‌های تاریخی استان گیلان است که شکوه معماری و هنر پیشینیان را نشان می‌دهد. اگر اهل گردشگری فرهنگی و تاریخی هستید، برای آشنایی با مناره‌ بازار گسکر از جاهای دیدنی گیلان، در نابرو با من همراه باشید.

مناره ‌بازار گسکر

مناره ‌بازار کجاست؟

مناره‌ بازار در 9 کیلومتری غرب شهرستان صومعه‌سرا، نرسیده به روستای «طاهرگوراب» قرار دارد. برای رسیدن به این  بنای تاریخی باید از یک جاده روستایی زیبا با چشم‌اندازی بکر و باصفا عبور کرد تا به روستایی به‌همین نام یعنی «مناره ‌بازار» رسید. روستای مناره بازار بخشی از گسکرات است. این مناره بلند در 25 اسفند 1378 با شماره 2681 در فهرست آثار ملی ایران به‌ثبت رسانده شد.

مناره ‌بازار گسکر

پیشینه تاریخی مناره ‌بازار

«مناره» یکی از عناصر مهم و تاثیرگذار در بناهای اسلامی است که پیشینه‌ای مهم در معماری ایران پیش از اسلام نیز دارد. منار، مناره، چراغدان، چراغپایه و مانند آن به معنای کانون نور، محل روشنایی یا به‌تعبیری جای نار است.


طبق داستان‌های مردم بومی روستا، ساخت این مناره برای مناره ‌بازار گسکر را به مردی به‌نام «چهل گوش چمنی» نسبت داده‌اند که البته چنین نامی در مستندات تاریخی شناخته شده نیست. جالب است که در«فرهنگ جغرافیایی ایران» از این مناره به‌نام «برج چهل گیس چمنی» یاد می‌کنند.

در دوران پیش از اسلام، مناره‌ها با آتش همیشه فروزان‌شان بر تاج بناها، کنار جاده‌ها و مسیرها برای راهنمایی مسافران و کاروانیان ساخته می‌شد. به‌این‌ترتیب درصورت گم کردن راه، ازطریق آن مسیریابی می‌کردند و از راه اصلی منحرف نمی‌شدند. پس از ورود اسلام، مناره‌ها کاربرد مذهبی پیدا کردند و از آن برای تعیین زمان دقیق طلوع و غروب خورشید و اذان‌گویی استفاده می‌شد.

مناره ‌بازار گسکر

از آن‌جاکه اغلب مناره‌ها در ایران در مناطق کویری و مرکزی دیده می‌شوند، مناره بازار گسکر از نوادر معماری در شمال ایران به‌شمار می‌آید. قدمت این مناره تاریخی را به دوران سلجوقیان نسبت داده‌اند؛ اما اطلاعات دقیقی از تاریخ ساخت و نام سازنده‌ آن در دست نیست.

معماری مناره‌ بازار

در جاده منتهی به روستای مناره ‌بازار زیر تلالوی آفتاب پاییزی، پس از عبور از یک پیچ، مناره‌ای باشکوه و برافراشته سوی آسمان نگاه هر گردشگری را به‌خود جلب می‌کند. از کناره جاده تا پای مناره مسیر باریک و سیمانی وجود دارد که دورش را شالیزارهای برنج و درختان فراگرفته‌اند.

هرچه به مناره نزدیک‌تر شوید، عظمت و بلندای مناره آن بیشتر و بیشتر جلب نظر می‌کند. به پای آن که می‌رسید، ردیف آجرهای چیده شده و ملات ساروج آن حکایت از تاریخی دورودراز دارد.  قطر پایه این مناره حدود سه متر است و شکل مخروطی آن بسیار دقیق و حساب شده به‌نظر می‌رسد. در گذشته ارتفاع این بنا به 30 متر می‌رسید؛ اما در اثر شرایط جوی و همچنین زلزله سال 1369 گیلان، حدود 17 متر آن فرو ریخت و اکنون این مناره 13 متر ارتفاع دارد.

مناره ‌بازار گسکر

بدنه آجری و مخروطی شکل این بنا که مشخص است بارها و بارها مرمت شده، زیر نور پاییزی خورشید، بیش از پیش نارنجی رنگ و اصیل به‌نظر می‌رسد. ورودی این مناره پشت بنا و سمت جنوبی آن قرار گرفته است. در گذشته این بنا درب نداشت؛ ولی چند سال اخیر یک درب چوبی برای آن ساخته‌اند.

طبق داستان‌های مردم بومی روستا، ساخت این مناره برای مناره ‌بازار گسکر را به مردی به‌نام «چهل گوش چمنی» نسبت داده‌اند که البته چنین نامی در مستندات تاریخی شناخته شده نیست. جالب است که در«فرهنگ جغرافیایی ایران» از این مناره به‌نام «برج چهل گیس چمنی» یاد می‌کنند.

از آنجاکه این بنا سر راه عبور کاروانیان بود، احتمالا در گذشته اطراف این مناره، حجره‌های کسب‌وکار و بازاری پررونق نیز جریان داشت که بعدها به این نام معروف شده است.

مناره ‌بازار گسکر

فضای داخلی مناره ‌بازار گسکر

بعد از تماشای فضای بیرون مناره ‌بازار، می‌توان از در ورودی آن وارد این بنای تاریخی شد. پلکان‌ داخلی بنا بسیار زیبا و مانند بیشتر پلکان‌ بناهای قدیمی مارپیچی است. این مناره حدود 50 پله دارد که توسط یک ستون نگاه‌دارنده در مرکز بنا استوار شده و در انتها به بام مسطح برج می‌رسد.

. ویدئو از فرزاد فخرایی

 

نورگیرهای این مناره بسیار زیبا و دقیق ساخته شده‌اند. نورگیر اول در ارتفاع شش متری از کف بنا قرار گرفته است. در تاریکی مطلق داخل مناره، نوری تابیده‌شده از فضای خارجی می‌بینید بسیار زیبا و خارق‌العاده جلوه می‌کند. از این نورگیر باریک، می‌توان برشی از چشم‌انداز بیرونی را مانند تابلویی هنری دید. تقابل نور خارج از بنا با ظلمت و تاریکی درون آن، حسی عجیب و لذت‌بخش را تداعی می‌کند.

نورگیر بعدی، در جریان زلزله، بیشترین آسیب را دید که البته دوباره به‌شکل اولیه مرمت شد. پس از عبور از نورگیر دوم و  طی چند پله، می‌توان به بام مسطح این مناره رسید.

مناره ‌بازار گسکر

بام این مناره بعد از فروریختن در زلزله سال 1369، مرمت و صاف شد. بام کنونی قبلا ادامه پلکان بنای اصلی بود و تا سقف اصلی، ارتفاعش به 30 متر می‌رسید. چشم‌انداز فضای پیرامونی، روی بام که 13 متر تا زمین ارتفاع دارد، بسیار متفاوت و خاص است. دیدن مناظر اطراف با آن دورنمای فوق‌العاده‌ پاییزی، از بلندترین نقطه مناره، حسی عجیب و هیجان‌انگیز را با خود همراه دارد.

مناره ‌بازار گسکر

انبوه پرندگان در آبی آسمان بالای مناره ‌بازار گسکر پرواز می‌کنند و با هر اوج‌شان گویی با این مناره تاریخی حرف‌ها دارند. در آن بالا تا چشم کار می‌کند، دورتادور را درختان و گیاهان خودرو و شالیزارهای برنج فراگرفته‌اند. البته جاده آرام روستایی را نیز می‌بینید که هرازگاهی عبور تراکتور یا ماشینی خلوت آن را برهم می‌زند.

. ویدئو از فرزاد فخرایی

این مناره تاریخی باشکوه، برای آن دسته از گردشگرانی که به هنر معماری، تاریخ و تمدن این سرزمین علاقه‌مند هستند، بسیار جذاب و دیدنی است. اگر تابه‌حال، مناره ‌بازار گسکر را از نزدیک دیده‌اید، تجربیات و حس‌وحال حضورتان را در بخش دیدگاه‌های این مقاله با نابرو به‌اشتراک بگذارید.

نوشته های مشابه

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد.

دکمه بازگشت به بالا
بستن
بستن