تاریخ و تمدن

اشکفت سلمان ایذه؛ نیایشگاه تاریشا

فهرست مطالب

خوزستان، سرزمینی با تاریخ و تمدن کهن است که مکان‌های باستانی زیادی را در دل خود به یادگار نگه می‌دارد. هر کدام از این مکان‌ها روایت‌گر زندگی، فرهنگ و تمدن‌های باستانی است. در این مطلب از نابرو با من همراه باشید تا سیری در اشکفت سلمان که یکی از نیایشگاه‌های باستانی ایذه و تمدن عیلام است، داشته باشیم.

چرا اشکفت سلمان؟

ایذه، شهرستانی واقع در شرق خوزستان و حاشیه کارون است. این شهر مرکز زندگی ایل بختیاری و یکی از بهترین دیدنی‌های خوزستان محسوب می‌شود. ایذه در دوران‌های تاریخی کهن، بخشی از تمدن و امپراطوری عیلام بود. امروزه آثاری از آن دوره‌ به صورت سنگ‌نگاره‌های زیبا باقی‌مانده است. به دلیل وجود سنگ‌نگاره‌های متعدد، ایذه را موزه روباز سنگ‌نگاره‌ها نیز می‌نامند.

اشکفت سلمان

یکی از این سنگ‌نگاره‌های معروف، در محلی به نام اشکفت سلمان قرار دارد. اشکفت در زبان محلی به معنی شکاف است و چون نمای این سایت باستانی به شکل شکافی در دل کوه نمایان شده، اشکفت نامیده می‌شود. بخشی از این سایت باستانی نیز در دل غار طبیعی کوچکی واقع شده است. همچنین بر اساس یک باور محلی، این‌جا محل عبادت سلمان فارسی (قبل از اسلام آوردن او) بوده است. بنابراین این محل به اشکفت سلمان معروف شده است. البته این روایت تاریخی چندان معتبر نیست.

تاریشا نیز یکی از خدایان و الهه‌های عیلامی بود. بنابراین این سایت باستانی به نیایشگاه تاریشا نیز معروف است.

اشکفت سلمان

آمیزه‌ای از تاریخ و طبیعت

اشکفت سلمان علاوه‌بر اینکه یک نیایشگاه تاریخی و باستانی است، یک پارک و تفرجگاه طبیعی نیز برای مردم محلی و مسافران محسوب می‌شود. از زیر صخره‌های عظیم کوه‌های این محل، چشمه‌ای زلال می‌جوشد و جاری می‌شود. ریزش قطرات آب از دیواره‌های غار کوچک اشکفت، فضای بسیار مطبوعی را به‌وجود می‌آورد. اگر خوش شانس باشید و در فصل بارندگی به این منطقه سفر کنید، آبشار کوچکی از طاق غار نیز جاری می‌شود که جلوه زیبایی دارد. همچنین از این محوطه می‌توانید نمای زیبایی از شهر ایذه را ببینید. به نوعی این‌جا بام ایذه محسوب می‌شود.

اشکفت سلمان

مسیر دسترسی به اشکفت سلمان

اشکفت سلمان سه کیلومتری جنوب‌غربی ایذه قرار دارد و جاده فرعی آن از بلوار زاگرس جدا می‌شود. از پارکینگ محوطه تا سنگ‌نگاره‌ها، حدود ۲۰۰ متر را باید در یک شیب ملایم طی کنید. در ایام خاص مثل عید نوروز، از حدود ۲۰۰ تا ۳۰۰ متر مانده به پارکینگ، در طول مسیر سیاه چادرهایی را می‌بینید که محل ارائه و فروش صنایع‌دستی و غذاهایی مثل آش و چای است. کنار آن‌ها، بازار عکس گرفتن با لباس‌های محلی نیز در این منطقه داغ است.

اشکفت سلمان

شما می‌توانید پس از بازدید و در مسیر بازگشت، در یکی از این سیاه چادرهای عشایری توقف کنید و با سفارش آش و چای ذغالی از گشت و گذار خود لذت ببرید. ورودی محوطه اشکفت نیز سرویس بهداشتی و همچنین فروشگاه‌های کوچکی وجود دارند. ورود به این سایت رایگان و بدون نیاز به تهیه بلیت است.

سنگ‌نگاره هایی که نیایش را حکایت می‌کنند

در اشکفت سلمان چهار سنگ‌نگاره تاریخی از دوره عیلام میانه حجاری شده است. این سنگ‌نگاره‌ها حدود ۲۸۰۰ سال قدمت دارند. دو سنگ‌نگاره بیرون غار و دو تای دیگر داخل غار قرار گرفته است. موضوع اصلی هر چهار سنگ‌نگاره، نیایش است.

سنگ‌نگاره اول

مراسم نیایش هانی (هن‌نی) پادشاه محلی آیاپیر (نام قدیم ایذه و در واقع یک دولت محلی از امپراطوری عیلام) را نشان می‌دهد.  شاه جلو ایستاده و دست‌هایش به علامت نیایش رو به جلو است. پشت سر او شورترورو، وزیرش قرار دارد. فرزند کوچک پادشاه نفر سوم و انتها نیز هوهین، همسر پادشاه ایستاده است. همگی لباس‌هایی آستین کوتاه بر تن دارند و پاهایشان نیز برهنه است. مقابل آن‌‌ها آتشدانی قرار دارد. همه‌ افراد از سمت چپ به راست ایستاده و نگاه‌شان به سمت غار کوچکی است که درون اشکفت قرار دارد.

اشکفت سلمان

سنگ‌نگاره دوم

مراسم نیایش خانوادگی هانی را به نمایش گذاشته است. حالت دست‌های پادشاه نسبت به نگاره قبلی متفاوت و باز هم نوعی از احترام و نیایش است. فرزند و همسر او پشت سرش ایستاده‌اند. اهمیت این سنگ‌نگاره در نشان دادن جایگاه والای زن در تمدن عیلام است. به گفته باستان شناسان این سنگ‌نگاره، قدیمی‌ترین سند مکتوب از جایگاه و مقام زن در ایران باستان است که دوشادوش یک مرد ایستاده است.

سنگ‌نگاره سوم

این نگاره داخل غار اشکفت سلمان قرار دارد و در ارتفاع سه متری از سطح زمین حجاری شده است. هانی به تنهایی در حال انجام مراسم نیایش است و پشت سر او در ۲۶ سطر، کتیبه‌ای به خط میخی عیلامی وجود دارد. در این کتیبه هانی درباره خود و اقداماتش در سرزمین آیاپیر توضیح می‌دهد. متاسفانه این کتیبه باارزش که بزرگ‌ترین کتیبه میخی باقی‌مانده از دوره عیلام میانه نیز محسوب می‌شود، از تخریب در امان نبوده و روی آن یادگاری نویسی و رنگ‌پاشی شده بود. اخیرا با کمک تیم‌های تخصصی ایرانی و خارجی و با صرف هزینه‌های بسیار، پاک‌سازی شده است.

اشکفت سلمان

نکته عجیب اینکه انگار هانی ۲۸۰۰ سال پیش چنین چیزی را پیش‌بینی کرده است. به‌طوری که چند سطر انتهایی کتیبه، در مذمت و نفرین این افراد است: «هر کس نقش مرا خراب کند یا اسم مرا پاک کند و اسم خود را به‌جای آن بنویسد، به بنایی که من در این‌جا ساخته‌ام وارد شود و پیشکش‌های وزیر من را برای خود بردارد، این هدایای مقدس را بدزدد، او را از نفرین خدای هومبان الهه کری‌ریشا که آب و زمین را آفریده است تا ابد برخوردار کن. نشانه مردی او را در زیر آفتاب و ماه ببر تا هیچ نسلی از او به‌وجود نیاید».

سنگ‌نگاره چهارم

این سنگ‌نگاره داخل غار قرار دارد و اگرچه تصویر آن تا حد زیادی محو شده است، اما یک شخصیت مهم عیلامی را در حال انجام نیایش نشان می‌دهد. کتیبه آن نیز هنوز ترجمه نشده ‌است.

کنار این نیایشگاه، آثاری از یک بنای تاریخی دیده می‌شود. این آثار مربوط به دوره فرمانروایی اتابکان لُر در این منطقه بود. اما کاربری آن مشخص نیست.

اشکفت سلمان

بهترین فصل بازدید

فصل بهار و تعطیلات نوروزی بهترین زمان بازید از اشکفت سلمان و البته دیگر سایت‌های باستانی ایذه است. در این زمان هوا مطبوع و این سرزمین، سرسبز است. همچنین پاییز نیز فصل مناسبی برای دیدار از ایذه است. کنار گشت و گذارهای تاریخی، می‌توانید از دشت سوسن، آبشار شیوند و دریاچه سد کارون نیز بازدید کنید.

نوشته های مشابه

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد.

دکمه بازگشت به بالا
بستن
بستن