آیین و زیارت

آرامگاه ستی فاطمه؛ ترکیبی از باورهای دینی و زیبایی هنرمندانه

فهرست مطالب

آرامگاه امامزاده‌ها، محلی پررفت‌وآمد برای جویندگان حقیقت شدند و نیز کارکردهای دیگری به خود گرفتند. با تغییر حکومت‌ها و شیعه‌شدن تدریجی مردم ایران و پذیرش رسمی تشیع در دوران صفوی، این آرامگاه‌ها جایگاهی ویژه کسب کردند و از بقعه و مزاری معمولی به محلی دیدنی و قابل‌احترام تبدیل شدند. یکی از این مقابر امامزاده‌ها، آرامگاه ستی فاطمه دختر امام موسی کاظم (ع) معروف به «ستی فاطمه» است که در قلب شهر اصفهان قرار دارد و هر روز پذیرای تعداد زیادی زائر است. فاطمه وسطی همراه با بسیاری از سادات دیگر در قرن سوم هجری قمری راهی ایران شد. «ستی» در لغت‌نامه دهخدا، «بانوی من» معنا شده است و در اصطلاح به زنان مورد احترام و بانفوذ ایران باستان، ستی می‌گفتند.

امروزه، افراد مختلفی به قصد و نیتی متفاوت به‌سوی مقابر امامزاده‌ها می‌شتابند و کنار معنویت آن‌ها آرام می‌‌گیرند. علاوه‌براین، از معماری و زیبایی خیره‌کننده بسیاری از آن‌ها لذت می‌برند. می‌توان گفت یکی از راه‌های شناخت مردم و میزان اقبالشان به امامزاده‌ها، نوع و کیفیت معماری قبور آن‌ها است. برای بازدید از آرامگاه ستی فاطمه که از جاهای دیدنی‌ اصفهان است، این مطلب از نابرو را مطالعه کنید.

آرامگاه ستی فاطمه

آرامگاه ستی فاطمه

با مهاجرت امام رضا(ع) به ایران، بسیاری از فرزندان و نوادگان این امام و امامان دیگر، همراه و پس از ایشان به ایران مهاجرت کردند. ایجاد فضای خفقان و ارتکاب جنایت‌های بی‌شمار بنی‌امیه و بنی‌عباس در حق فرزندان امام موسی کاظم(ع) و نوادگان و فرزندان امام حسن مجتبی(ع)، باعث شد امامزاده‌ها به نواحی دور از مرکز خلافت، مانند ایران و آفریقا مهاجرت کنند. قتل‌عام شیعیان، غارت اموالشان، تبعید و حبس‌کردنشان، آتش‌زدن و تخریب قبور امامان قبلی، ازجمله این جنایت‌ها بودند. این جنایات، منحصر به بغداد و مرکز خلافت عباسیان و امویان نبودند و وضعیت سخت زندگی برای امامزادگان در ایران نیز وجود داشت. به‌تدریج با شناختی که مردم ایران از اهل‌بیت(ع) و این سادات پیدا کردند، به آن‌ها علاقه‌مند شدند.با حاکمیت صفویان و انتخاب اصفهان به‌عنوان پایتخت حکومت، این شهر شاهد تحولی چشمگیر در معماری، خوش‌نویسی، قالی‌بافی، نقاشی، سفال‌گری، پارچه‌آرایی و دیگر هنرها و صنایع شد.

آرامگاه ستی فاطمه

حکومت صفوی در تاریخ ایران به عصر طلایی هنر و فرهنگ اسلامی معروف است و شاهان آن اهمیتی ویژه برای هنر قائل بودند. از خصوصیات معماری صفوی، ایجاد بنای مستحکم، به‌کار‌بردن مقرنس و گچ‌بری‌های منحصربه‌فرد، استفاده از کاشی در تزیین بنا و ترکیب رنگ‌های زیبا است. شیعه‌بودن و دین‌محوری حکومت صفوی از خصوصیات این حکومت و حاکمانش بود. شاهان صفوی با ساختن ضریح، گنبد و بارگاه برای امامزادگان، این ارادت را نشان می‌دادند. بقعه‌های امامزادگانی مثل هارون ولایت، شاهزاده ابراهیم، شاهزاده اسماعیل و آرامگاه ستی فاطمه با معماری منحصربه‌فردشان از یادگارهای دوران صفوی‌اند. اصل مقبره ستی فاطمه به‌علت حمله افغان‌ها به اصفهان از بین رفت و تا دوران قاجار به‌صورت قبرستانی دورافتاده باقی ماند. تا اینکه به‌دستور فتحعلی شاه قاجار، آرامگاه وی به‌دست معمار آن زمان، «محمد علی‌ خان» از وابستگان «محمد حسین صدر اصفهانی» (صدراعظم فتحعلی شاه قاجار در بحبوحه قرارداد ننگین گلستان) بازسازی و مرمت شد.

ساختار مقبره بانو ستی فاطمه

بنای آرامگاه ستی فاطمه شامل این فضاها است: بقعه ستی فاطمه، مقبره خصوصی خاندان خلیفه سلطانی یا سادات مرعشی و بقعه شاهزادگان صفوی. خاندان خلیفه سلطانی از خاندان‌های بانفوذ و سرشناس و از نزدیکان شاهان صفوی بودند که در محله گلبهار اصفهان سکونت داشتند و پس از مرگ در این آرامگاه مدفون ‌می‌شدند. مقبره خاندان خلیفه سلطانی و خاندان میرزا داوود مرعشی در داخل مزار ستی فاطمه و بقعه فرزندان شاه اسماعیل اول، در ضلع جنوبی صحن قرار گرفته‌اند که در زمان شاه عباس دوم صفوی ساخته شدند. داخل این بقعه، با گچ‌بری‌های زیبا و بیرون از بقعه با کاشی‌کاری تزیین شده است. البته کتیبه‌ای نیز از گذشته به جا مانده که اکنون بسیاری از قسمت‌های آن از بین رفته ‌است.

آرامگاه ستی فاطمه

 

علاوه‌بر قبور شاهزادگان صفوی، مقبره یکی از سرداران شاه عباس نیز در مقبره ستی فاطمه واقع است. روی قبور همگی ایشان، سنگ‌های نفیس و یکپارچه مرمر قرار دارند که نقوش مختلف و کتیبه‌ها و اشعاری با خط نستعلیق به چشم می‌خورند. خوش‌نویس مشهور و پرکارترین خطاط کتیبه‌های به جامانده عصر صفویه، «محمدرضا امامی» در تاریخ ۱۴۰۱ هجری قمری آن‌ها را نگاشته است.

زیربنای بقعه ستی فاطمه 500 مترمربع و صحن آن 2000 مترمربع است. ضریح آرامگاه ستی فاطمه، چوبی است و بر فراز سنگ مزاری به ابعاد سه در یک‌ونیم مترمربع قرار دارد. این بقعه دو رواق در سمت راست و چپ ضریح دارد. گنبد بقعه از جنس خشت و گل است و 9 متر ارتفاع دارد. در بدنه ساختمان بقعه گچ‌بری و مقرنس‌کاری زیبا و منحصربه‌فردی دیده می‌شود. اطراف گنبد با خطوط نستعلیق بر زمینه لاجوردی‌رنگ منقش شده است و تاریخ آن به سال ۱۲۴۲ هجری قمری برمی‌گردد.

درمجموع این مقبره، ترکیبی از دین‌مداری، تاریخ معماری و زیبایی هنرمندانه است که امروزه کارکردهای فرهنگی و اجتماعی مختلفی پیدا کرده است. وجود این امامزاده در میان شهر و دغدغه‌های روزمره‌اش، آرامشی عجیب دارد و قلب هر انسانی را جلا می‌دهد.

سخن آخر

آرامگاه ستی فاطمه در خیابان آیت‌الله کاشانی، روبه‌روی بیمارستانی به همین نام قرار دارد و محلی مناسب برای عبادت و خلوت دل است. اکنون از این مکان برای فعالیت‌های فرهنگی و جلسات مذهبی و حل مشکلات جوانان استفاده می‌شود و در مناسبت‌های مختلف، اهالی محل در این بارگاه تجمع می‌کنند و به عبادت می‌پردازند. علاوه‌براین، در روزهای تاسوعا و عاشورای حسینی، این محل پذیرای هیئت‌ها و دسته‌‌های سینه‌زنی و عزاداری است. پنجشنبه‌شب‌ها نیز بسیاری از علاقه‌مندان، وقت خود را برای خواندن دعای کمیل در بقعه ستی فاطمه سر می‌کنند. درمجموع، آرامگاه ستی فاطمه، محلی بسیار آرام و معنوی برای کسانی است که به‌دنبال معنویت‌اند و محلی تاریخی برای کسانی است که از دوستداران تاریخ‌اند. پس لذت تماشا و عبادت در این مکان مقدس را از دست ندهید.

نوشته های مشابه

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد.

دکمه بازگشت به بالا
بستن
بستن