تاریخ و تمدن

مدرسه دو در مشهد؛ مدرسه دیروز و جاذبه گردشگری امروز

فهرست مطالب

مدرسه‌های قدیمی اطلاعات زیادی از دوره‌های مختلف به ما می‌دهند‌. به همین جهت یکی از جاذبه‌های گردشگری برای گردشگران، مدارس هستند‌. سبک‌وسیاق معماری‌‌، نوشته‌ها، کتیبه‌ها ، رنگ‌ولعاب و حتی ویرانه‌هایی در گوشه‌وکنار این مدارس علاوه‌بر لذت‌، اطلاعات تاریخی منحصربه‌فردی از ادوار تاریخی مختلف به ما ارائه می‌دهند‌. یکی از این دوره‌ها که مدارس زیادی را از خود به جا گذاشته، دوره تیموری است‌. شواهد نشان می‌دهد که مدارس به‌عنوان مکان‌های مذهبی در این دوره‌ از جایگاه ویژه‌ای برخوردار بوده‌اند‌. حتی برخی از اساتید تاریخ گفته‌اند ساخت مدارس از ساخت مساجد در دوره تیموری اهمیت بیشتری داشته ‌است.  مشهورترین این مدارس، مدرسه غیاثیه خرگرد چهار کیلومتری جنوب شرقی خواف‌، مدرسه فیروزشاه تربت‌‌جام‌‌، مدرسه شاهرخیه بسطام و مدارس آستان قدس رضوی‌اند‌. مدرسه دو در در حرم امام رضا(ع) یکی از جذاب‌ترین آن‌ها است.

در ادامه به ارائه مطالبی درباره‌ آن می‌پردازم که دانستن آن‌ها خالی از لطف نیست‌. برای آشنایی بیشتر با این مدرسه که از مکان های دیدنی مشهد است، مطلب من را در نابرو همراهی کنید.

تاریخچه مدرسه دو در یا یوسفیه

معماری در دوره تیموری به کمال خود رسید. بنا‌های این دوره شکل توسعه‌ یافته‌ای از آثار دوره سلجوقی هستند‌. مسجد گوهرشاد یکی از آثار زیبا و مشهور این دوره است که گوهرشاد، همسر شاهرخ تیموری آن را بنا کرده است‌. پس از احداث مسجد گوهرشاد، یکی از فرماندهان دوره تیموری با نام امیریوسف خواجه‌بهادر ملقب‌به غیاث‌الدین، بانی احداث مدرسه‌ای در نزدیکی مسجد گوهرشاد شد. این مدرسه علمیه از آثار مشهور و بسیار فاخر دوره تیموری است و معماری اصیل این دوره را دارد‌. در ابتدا نام آن را به‌سبب نام بانی‌اش امیریوسف‌، یوسفیه نهادند. اما پس از مدتی به‌علت داشتن دو در در شرق و غرب مدرسه‌،‌ این نام به دودر یا دودرب تغییر پیدا کرد‌.

مدرسه دو در مشهد

مدرسه دو در در سال 843 هجری‌‌قمری ساخته شده است‌. کتیبه‌ای در جنوب شرقی بنا، ذیل نام ابوالمظفر شاهرخ‌بهادر سلطان به این موضوع اشاره کرده است‌. این مدرسه نخست در حاشیه معروف‌ترین بازار مشهد‌، بازار زنجیر قرار داشت. اما با گذشت زمان در داخل حرم مطهر امام‌ رضا(ع) قرار گرفت. اکنون یکی از در‌های آن مقابل صحن جمهوری و در دیگر مقابل مدرسه پریزاد قرار دارد‌.

مدرسه‌های چهارایوانی، سبک معماری عصر تیموری

نخستین چیزی که در مواجهه با این مدرسه نظر بیننده را جلب می‌کند، دو گنبد زیبای آن در دو طرف مدرسه است‌. هر‌ دو گنبد دولایه‌اند و با هنر کاشی‌کاری معرق آراسته شده‌اند‌. حاشیه‌های داخلی گنبد‌ها به «الملک‌لله» و «الحکم‌لله» مزین شده است. در میان گنبد‌ها، صورت قبری‌ است که در آن آیاتی از قرآن مجید به‌خط ثلث نگاشته شده ‌است‌. مدرسه دو در ازلحاظ کاشی‌کاری‌، معرق‌کاری‌ و تزیینات متفاوت، از زیبایی خاصی برخوردار است‌. این مدرسه همچون دیگر مدارس عهد تیموری چهارایوانی است‌. کتیبه سردر آن، نام بانی‌، پادشاه وقت و سال تاسیس آن را در بر دارد‌. مدرسه دودر 500 یا 600 مترمربع (منابع دراین‌باره اتفاق نظر ندارند) مساحت دارد و در دو طبقه ساخته شده است.

مدرسه دو در مشهد

حجره‌های آن 32 تا هستند‌‌‌‌. نکته جالب‌توجه این است که به همین تعداد، بر ساقه‌های گنبد‌های زیبای این مدرسه، کتیبه‌هایی قرار دارند که اشعار وزین فارسی بر آن‌ها نوشته شده‌اند‌. هر 32 حجره دارای ایوانچه‌هایی‌اند که با کاشی‌های کتیبه‌دار آراسته شده‌‌اند. این حجره‌ها جهت سکونت و تحصیل شبانه‌روزی طلاب علوم دینی بنا شده ‌بودند و طلاب در آن‌ها به تحصیل می‌پرداختند‌. صحن مدرسه نسبتا کوچک است‌. بانی مدرسه، میرزاغیاث‌الدین در این مدرسه دفن شده است. آرامگاه وی در ذیل گنبد جنوب شرقی قرار دارد و با کتیبه‌ای معرق‌کاری‌ شده مشخص شده‌‌ است. از این کتیبه که ابیاتی را در بر دارد و به‌تاریخ سال 846 قمری است، مشخص می‌شود بانی مدرسه سه سال پس از تاسیس آن فوت کرده ‌است‌‌‌.

مرمت مدرسه در دوران مختلف

مدرسه دو در در سال 1088 قمری در عهد صفوی بازسازی شده که در کتیبه سردر مدرسه به این موضوع اشاره شده‌‌‌ است. می‌گویند این مهم‌ترین مورد بازسازی مدرسه بوده که مادر شاه‌سلیمان صفوی آن را انجام داده ‌است‌. به نظر می‌رسد مدرسه دودر در زلزله سال 1084 آسیب زیادی دیده باشد‌. پس از انقلاب اسلامی، مرمت‌هایی ازسوی آستان قدس رضوی نیز انجام گرفت و در برخی قسمت‌های آن تغییراتی به وجود آمد که به نظر می‌رسد به‌جهت رفاه حال زائران باشد.

مدرسه دو در مشهد

مدرسه دو در و اوضاع کنونی آن

مدرسه دو در در 29 آذر 1316 با شماره 301 به ثبت ملی رسید‌. از موقوفات این مدرسه اطلاعات دقیقی در دسترس نیست؛ اما گفته شده است در گذشته مغازه‌های اطراف آن وقف مدرسه بوده‌اند که در طرح گسترش حرم تخریب شده‌اند‌. اکنون صحن مدرسه دودر سرپوشیده شده است و با حفظ ظاهر اولیه، ایوان‌ها به شبستان تغییر پیدا کرده‌اند. ورود به این مدرسه برای عموم آزاد است و برخلاف مدرسه پریزاد، محدودیت جنسیتی وجود ندارد‌. کاربری این مدرسه نیز تغییر یافته و به مکانی برای انجام برنامه‌های مختلف فرهنگی تبدیل شده است و به‌عنوان دارالقرآن شناخته می‌شود‌. جلسه‌های آموزش روخوانی‌، ترتیل و قرائت قرآن برای همه سنین در مدرسه دودر برگزار می‌شود و قاریان داخلی و خارجی به آن رفت‌وآمد دارند‌ و در آن به تدریس نیز می‌پردازند.

همچنین مدرسه مکانی است برای کودکان تا در آن به فعالیت‌هایی نظیر نقاشی و تماشای نمایش بپردازند‌. اگر کودک شما بالای پنج سال باشد، می‌توانید او را به مهدی که در مدرسه دودر برپا شده بسپارید و با خیال راحت به زیارت بروید‌. البته حواستان به محدودیت زمانی یک‌ونیم‌ساعته این مهد باشد‌. به‌جز اوقاتی که در ضریح بسته می‌شود، در مدرسه دودر شبانه‌روز به‌روی زائران باز است‌.

نوشته های مشابه

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد.

دکمه بازگشت به بالا
بستن
بستن