فرهنگ و هنر

دبستان دیانت قزوین؛ حس نوستالژیک دوران دبستان

فهرست مطالب

همه ما مدارس دوران پهلوی را در فیلم‌ها و سریال‌هایی که درباره این دوره تاریخی ساخته ‌شده است دیده‌ایم یا دست‌کم از قدیمی‌ترها درباره آن شنیده‌ایم. مدارسی که حیاط وسیع، کلاس‌های بزرگ و پرجمعیت، مدیران کراواتی، دانش‌آموزهای کچل و ناظم‌های چوب‌به‌دست داشتند و تحفه عصر انقلاب سفید محمدرضاشاه (یکی از بندهای آن آموزش رایگان دانش‌آموزان بود) بودند. تعدادی از این مدارس بعداز انقلاب حفظ و مرمت شدند و به موزه تبدیل شدند. دبستان دیانت از جاذبه های دیدنی قزوین نیز یکی از همین مدارس است که این روزها به موزه تبدیل شده است.

با این تفاوت که این موزه تنها به نمایش اشیای باقی‌مانده از آن دوران نپرداخته است، بلکه حال‌وهوای روزهای سرپا بودن مدرسه را تصویرسازی کرده و خاطرات آن روزهای پرماجرا را در قلب خود زنده نگه‌ داشته است. در این مقاله از نابرو ما را همراهی کنید تا با این مدرسه قدیمی بیشتر آشنا شوید.

تاریخچه دبستان دیانت

دبستان دیانت که درحال‌حاضر با نام موزه فرهنگ و آموزش در قزوین شناخته می‌شود، هفدهمین مدرسه این شهر بوده که در سال 1306 شمسی مرحوم حاج محمد جزمه‌ای و حاج‌آقا خوئینی، که از روحانیان نامدار شهر قزوین بوده‌اند، آن را تأسیس کرده‌اند.

این دبستان پسرانه ملی با شش کلاس و 140 دانش‌آموز، ابتدا در کوچه پنجه‌علی خیابان پیغمبریه (یکی از قدیمی‌ترین خیابان‌های قزوین) واقع‌ شده بود؛ تا اینکه در سال 1312 هجری شمسی به خیابان مولوی فعلی (محله‌ شیروخورشید سابق) و درنهایت به محل کنونی خود یعنی خیابان شهید انصاری (محله کوروش سابق) انتقال یافت.

دبستان دیانت قزوین

بنابر اسناد دبستان دیانت، ماهانه حدود 700 ریال از شهریه‌ دانش‌آموزان درآمد و 1300 ریال هزینه داشته که کسری آن از کمک‌های اداره‌ معارف قزوین جبران می‌شد. این دبستان در سال 1329 به یک مدرسه دولتی تبدیل شد.

در طول سال‌های فعالیت دیانت، افراد سرشناسی مدیریت این مدرسه را برعهده داشته‌اند. بسیاری از قهرمان‌ها و مشاهیر قزوین در این دبستان تحصیل کرده‌اند.

اما سرانجام دوران طلایی دبستان دیانت با افتتاح مدارسی چون «مدرسه‌ ملی امید» و «دبستان محمدرضاشاه پهلوی» در قزوین که دارای دبیران برجسته و امکانات آموزشی بهتری بودند، پایان یافت و در سال 1365 منحل شد.

بعداز منحل شدن دبستان دیانت به مدت سه الی چهار سال در این محل مهدکودک مرجان استقرار داشت. این بنا اردیبهشت 1380 به‌عنوان اثر ملی به ثبت رسید و سپس در سال 1393 پس‌از مرمت و بازسازی در قالب موزه‌ ملی فرهنگ و آموزش مشغول به فعالیت شد و به‌شدت مورد استقبال گردشگران داخلی و خارجی قرار گرفت و در طی این سال‌ها لقب «متفاوت‌ترین موزه‌ شهر قزوین» را به خود اختصاص داد.

سبک معماری بنای دبستان دیانت

ساختمان کنونی دبستان دیانت بنابر اسناد برجای‌مانده از این مدرسه، در اواخر دوران قاجار بنا شده و تا مدت‌ها خانه تاجر متمولی به نام آقای حاج فتحعلی بوده تا اینکه اداره‌ فرهنگ و آموزش قزوین این ملک را در سال 1320 اجاره می کند و سپس دبستان دیانت را به این مکان انتقال می‌دهد.

سبک معماری این مدرسه، بنابر دوره‌ای که در آن ساخته‌ شده، قاجاری است و تزیینات ساده‌ای دارد. ورودی بنا به‌شکل طاق‌نماست که مزین به آجرکاری و گچ‌بری است. هشتی ورودی نیز شامل چهارطاقی گنبدوار است که به راهرویی راه پیدا می‌کند و به حیاط مربع‌شکل و باصفای بنا منتهی می‌شود. حیاطی مشجر با حوض و فواره‌ای در میان که به بوی گل‌های محمدی باغچه عطرآگین شده و در هر چهار طرف خود باغچه دارد و در آن روزگاران فضایی برای تنفس و فراغ بال اطفال دبستان بوده است.

دبستان دیانت قزوین

بخش‌های مختلف دبستان دیانت

بنای اصلی مدرسه دارای 12 اتاق تودرتوست که دو اتاق در میان این اتاق‌ها ازنظر زیبایی بسیار شاخص هستند. این دو اتاق مستطیل‌شکل که در قسمت شمالی و غربی حیاط قرار گرفته‌اند، دارای ارسی‌های رنگارنگ و زیبایی هستند که مزین به نقوش اسلیمی و هندسی هستند و از نمای بیرونی نیز قابل‌مشاهده‌اند. سقف این دو اتاق نیز قاب‌بندی شده‌ است و طاقچه‌ها به گچ‌بری و آیینه‌کاری‌های چشم‌نوازی آراسته ‌شده‌ است.


این موزه در حال گسترش که با صرف هزینه هفت میلیاردی و تلاش چندین‌ساله ابراهیم صفاریان، از پیشکسوتان آموزش‌وپرورش قزوین، برپاشده است در خیابان شهید انصاری قزوین در محله لرها (پلاک 17) واقع ‌شده است و همه‌روزه از ساعت 9 صبح تا 1:30 بعدازظهر قابل بازدید است.

این بنا دارای آب‌انبارها و زیرزمین‌های تودرتویی نیز هست که در زمان فعالیت مدرسه برای ذخیره آب و نگهداری وسایل اضافی از آن‌ها استفاده می‌شده که اکنون در آن اشیای گران‌بهای حساس به گرما نگهداری می‌شود.

از دیگر ظرافت‌های هنری به کار رفته در این بنا می‌توان به سقف اتاق شاه‌نشین غربی مدرسه اشاره کرد که مزین به نقاشی رنگ و روغن روی بوم و تزیینات گل و مرغ است. این هنر معماری به‌دلیل پوسیدگی، هنگام مرمت به موزه‌ مرکزی قزوین انتقال یافت تا به‌عنوان اثر تاریخی نگهداری شود.

درمجموع باید گفت سبک معماری دبستان دیانت، ساده و چشم‌نواز است و فضاسازی آن به‌گونه‌ای است که چشم را خسته نمی‌کند، اما درعین‌حال ابهام و رازآلودی در اتاق‌های تودرتوی آن به چشم می‌خورد که بیننده را به قلب تاریخ معاصر و دوران اوج قدرت پهلوی می‌برد.

دبستان دیانت قزوین

آثار فرهنگی و آموزشی موزه

جذاب‌ترین و خاطره‌انگیزترین بخش مجموعه‌، موزه‌ مدرسه‌ دیانت اشیایی است که در آن نگهداری می‌شود. این اشیا شامل مجموعه‌ای از 100 سال تاریخچه آموزش‌وپرورش شهر قزوین است که در قالب عکس‌های دبیران و دانش‌آموزان، قدیمی‌ترین کتاب‌های درسی، اولین مجلات کودک و نوجوان در ایران، اقسام وسایل آزمایشگاهی و ابزار کمک‌آموزشی نمایش داده می‌شوند.

همچنین موزه فرهنگ و آموزش دارای اتاق‌های گوناگونی است که در هریک گروهی از اشیای مرتبط در آن نگهداری می‌شود.

اتاق مدیریت

اولین اتاق مجموعه که به‌محض ورود به دبستان دیده می‌شود، اتاق مدیریت است که همچنان ظاهر اداری آن روزهای خود را حفظ کرده، حتی میز چوب گردوی آن با میزهای فلزی امروزی جایگزین نشده است.

مجوزها، اسناد اداری و عکس مدیران مدرسه در سال‌های گوناگون (به‌ترتیب میرزا ابوتراب آصفی، مهدی‌پور، امینی، حاج سید جوادی، شهیدی، یزدانی، عرفانی) روی دیوار گچی اتاق به چشم می‌خورد.

این اتاق درحال‌حاضر تبدیل به پذیرش موزه شده است. نکته جالب اینکه خرید بلیت و ورود شما به موزه در دفتر کاهی که مربوط به دوران پهلوی است، ثبت می‌شود و هیچ‌گونه نوشت‌افزار مدرنی در موزه فرهنگ و آموزش یافت نمی‌شود.

دبستان دیانت قزوین

اتاق‌های آرشیو عکس

دو اتاق بعدی اتاق‌های آرشیو عکس هستند و دیوار آن‌ها پر از قاب‌عکس‌های سیاه‌وسفیدی است که در قرن اخیر به مناسبت‌های گوناگون از دانش‌آموزان و معلمان گرفته ‌شده است. دانش‌آموزانی که این روزها دوران پیری یا میان‌سالی خود را سپری می‌کنند و معلم‌هایی که تعداد انگشت‌شماری از آن‌ها در قید حیات هستند.

اتاق ارتباطات

اتاق چهارم اتاق عکس و ارتباطات است که در آن انواع ابزارهای ارتباطی نظیر تلفن‌های قدیمی، ماشین تایپ دستی، تلگراف، دوربین‌های عکاسی آنالوگ، صفحات گرامافون، اسلایدها، آپارات سایر وسایل هنر و موسیقی در 100 سال اخیر نگهداری می‌شوند.

اتاق کتب درسی

اتاق بعدی آرشیو کتاب‌های درسی و مجلات است، کتاب‌های درسی که نسخه اولیه بسیاری از کتاب‌های درسی کنونی و آغازگر راه پیشرفت علم و توسعه در ایران بودند.

بخش‌نامه‌های اداره‌ فرهنگ و آموزش، کارنامه تعدادی از دانش‌آموزان، روزنامه‌های عصر پهلوی، کتاب قصه‌های مصور کودکانه و مجله کیهان بچه‌ها و نوآموز (در آن دوران این دو مجله تنها مجلات تخصصی کودکان و نوجوانان بودند و ادبیات کودک در ایران نسبتاً نوپا بود) از دیگر اسنادی هستند که در این اتاق نگهداری می‌شوند.

اتاق‌های کمک‌آموزشی و کاردستی

اتاق‌های ششم و هفتم به‌ترتیب اتاق‌های ابزار کمک‌آموزشی و کاردستی هستند. در اتاق ابزار کمک‌آموزشی انواع ترازوها، کُره و اطلس جغرافیایی، قپان‌های قدیمی، چرتکه، لوله‌های آزمایشگاهی، میکروسکوپ و وسایل تشریح به نمایش درآمده است.

اما فضای اتاق هفتم که اتاق کاردستی‌هاست، بسیار لطیف‌تر و دل‌نشین‌تر از اتاق قبلی است؛ زیرا در آن مجموعه‌ای از برترین دست‌سازه‌های سفالی، چوبی و مقوایی دانش‌آموزان به‌شیوه هنرمندانه و با ظرافت خاصی در کنار یکدیگر چیده شده‌اند و منظره چشم‌نوازی را خلق کرده‌اند.

موزه دبستان دیانت قزوین

اتاق افتخارات در دبستان دیانت

اتاق آخر که «اتاق افتخارات» نام دارد، دربرگیرنده کاپ‌ها، مدال‌ها و لوح‌تقدیرهایی است که دانش‌آموزان قزوینی در آن دوران در مسابقات علمی، ورزشی، المپیادها و پیشاهنگی (آموزش‌هایی که برای افزایش مهارت‌های عمومی به تقلید از کشورهای غربی به دانش‌آموزان بااستعداد می‌دادند.) کسب کرده بودند.

البته باید گفت موزه تنها به این هشت اتاق محدود نمی‌شود، بلکه در زیرزمین مجموعه نیز فضای کلاس‌های درسی دبستان در دوران فعالیتش عیناً بازسازی‌ شده است.

این فضاسازی چنان دقیق است که بازدیدکنندگان به یاد دوران قدیم، ناخودآگاه بر نیمکت‌های چوبی می‌نشینند و خود را برای لحظاتی هرچند کوتاه به‌جای دانش‌آموزان دبستان دیانت تصور می‌کنند. گاهی نیز شیطنت‌های دوران کودکی بار دیگر در آن‌ها گل می‌کند و روی تخته‌سیاه با گچ‌های رنگارنگی که در کنار تخته تعبیه‌ شده شکلک می‌کشند و یادگاری می‌نویسند.

درمجموع می‌توان گفت این موزه برای کسانی است که دل‌تنگ روزهای مدرسه شده‌اند و می‌خواهند دوباره حس و حال روزهای شیرین کودکی و محصلی خود را تجربه کنند. همچنین موزه فرهنگ و آموزش قزوین از بُعد فرهنگی و تاریخی نیز بسیار ارزشمند است. چون به‌راستی آیینه تمام‌نمای تاریخ آموزش در ایران است.

اطلاعات موزه‌ فرهنگ و آموزش

این موزه در حال گسترش که با صرف هزینه هفت میلیاردی و تلاش چندین‌ساله ابراهیم صفاریان، از پیشکسوتان آموزش‌وپرورش قزوین، برپاشده است در خیابان شهید انصاری قزوین در محله لرها (پلاک 17) واقع ‌شده است و همه‌روزه از ساعت 9 صبح تا 1:30 بعدازظهر قابل بازدید است.

نوشته های مشابه

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد.

دکمه بازگشت به بالا
بستن
بستن