تاریخ و تمدن

آشنایی با سازه‌ های آبی دزفول

فهرست مطالب

دزفول یکی از شهرهای تاریخی و زیبای خوزستان است که به لطف پیشینه تاریخی ارزشمند و مکان‌های گردشگری متعدد، هرساله گردشگران زیادی از آن بازدید می‌کنند. جاذبه ‌های دیدنی دزفول آن‌قدر گسترده هستند که می‌توانند پاسخگوی هر علاقه و سلیقه‌ای باشند. از علاقه‌مندان به آثار تاریخی و باستانی گرفته تا دوستداران جاذبه‌های طبیعی و مناظر بکر، دست خالی از این شهر بیرون نمی‌روند. یکی از آثار جالب و تاریخی این شهر، آسیاب‌های آبی دزفول هستند. سازه‌ های آبی دزفول که قدمتی چندصد‌ساله دارند، قدیمی‌ترین سیستم آب‌رسانی جهان هستند که در فهرست آثار ملی کشور ثبت شده‌اند. در ادامه با نابرو همراه باشید تا با آسیاب‌های آبی دزفول بیشتر آشنا شویم.

سازه‌ های آبی دزفول

معرفی سازه‌ های آبی دزفول

آسیاب‌های آبی دزفول، مجموعه‌ای از سازه‌ های آبی دزفول در بستر رودخانه دز است که در گذشته به‌جای بند و آسیاب کاربرد داشته‌اند. مصالحی مانند قلوه‌سنگ‌های رودخانه‌ای و آجر با ملات ساروج در ساخت این آسیاب‌ها استفاده شده است. بازمانده این آسیاب‌ها در سه بخش از رود دز قرار گرفته‌اند.

سازه‌ های آبی دزفول

بخش اول آن‌ها در بالادست و کنار پارک ساحلی دز و نزدیک سد تنظیمی، بخش دوم کنار پل جدید دزفول و بخشی دیگر نیز کنار پل ساسانی و تاریخی دزفول قرار گرفته‌اند. در حال حاضر برای مشاهده بخش بیشتر این آسیاب‌ها و سازه‌ های آبی دزفول بهتر است از بخش‌هایی که در حدفاصل پل جدید (دوم) و ساسانی قرار دارد، بازدید کنید.

تعداد این آسیاب‌ها بین ۵۰ تا ۶۰ حلقه است که برخی از آن‌ها به‌سبب طغیان رودخانه و قرارگرفتن در مسیر جاده ساحلی، تخریب شده‌اند و فقط حدود ۲۰ حلقه از این آسیاب‌ها باقی مانده است.

سازه‌ های آبی دزفول

پیشینه تاریخی سازه‌ های آبی دزفول

آسیاب‌های آبی دزفول با ۱۷۰۰ سال قدمت، قدیمی‌ترین سازه‌های آبی جهان هستند که آثارشان در رودخانه دز نظر هر بیننده‌ای را به خود جلب می‌کند.

نخستین آسیاب و سازه‌ های آبی دزفول در دوره ساسانی بنا شده که استفاده از آن‌ها برای آردکردن گندم در دوران قاجاریه و پهلوی ادامه داشته و اقتصاد این شهر را رونق بخشیده است. بعدها در دوره صفویه این سازه‌ها گسترش یافته‌اند که آثار باقی‌مانده از آن‌ها در حال حاضر مربوط به دوره‌های صفویه و قاجاریه است.

سازه‌ های آبی دزفول

معماری سازه‌ های آبی دزفول

یکی دیگر از مهم‌ترین مواردی که سبب تمایز آسیاب‌های آبی دزفول شده، معماری بی‌نظیر آن‌هاست؛ چراکه با دیدن آن‌ها می‌توانید به معماری اصیل ایرانی در دوره‌های ساسانی، صفوی و قاجاریه پی ببرید.


برای سفر با قطار باید بلیت تهران‌اهواز تهیه کنید. گفتنی است که دزفول ایستگاه راه‌آهن ندارد و برای رفتن به این شهر باید در ایستگاه اندیمشک پیاده شوید و از آنجا به دزفول بروید.

این سازه‌ها که از سنگ و کلوخ ساخته شده‌اند، به‌سبب تبحر بالای معماران آن‌زمان، مقاومت بسیار بالایی را از خود به نمایش گذاشته‌اند.

سازه‌ های آبی دزفول به‌گونه‌ای ساخته شده‌اند که با جریان آب و چرخش چرخ آسیاب‌ها، گندم داخل آن‌ها به آرد تبدیل می‌شود و به‌علت بزرگ‌بودن، بازدهی بسیار زیادی داشته‌اند و آرد را در حجم بالایی تولید می‌کرده‌اند.

سازه‌ های آبی دزفول

نحوه عملکرد سازه‌ های آبی دزفول

زمان قدیم در این آسیاب‌ها سنگی دوتکه قرار داشته که قسمت پایین آن ثابت بوده و بر اثر نیروی آب رودخانه چرخ بالایی به چرخش درمی‌آمده است. در هریک از سازه‌ های آبی دزفول پنج کارگر مشغول به کار بوده‌اند که هر کدام مسوولیتی خاص را برعهده داشته‌اند.

سازه‌ های آبی دزفول

بعد از آسیاب‌کردن گندم‌ها لازم بوده که آن‌ها را در مجموعه‌ای نگهداری کنند و برای همین در کنار آن‌ها خانه‌ای دستکند درون زمین حفر می‌کردند و گندم‌های آسیاب‌شده را در آن نگهداری می‌کردند. این آسیاب‌ها با نمایی کشتی‌مانند ساخته شده‌اند؛ این نوع معماری تامل‌برانگیز برای تنظیم فشار آب یا تشدید آن بوده است.

ویژگی های سازه‌ های آبی دزفول

رستوران مجموعه و موزه آب

با هدف استفاده بهتر از مجموعه، از طریق محوطه‌سازی و ایجاد سفره‌خانه سنتی در کنار سازه‌ های آبی دزفول و بازسازی و راه‌اندازی چرخ یکی از آسیاب‌ها، رستوران لقب موزه آب به خود گرفته است که استقبال خوبی از آن صورت گرفته است.

قرارگیری موزه آب دزفول در بستر رودخانه دز و در مجاورت جاده ساحلی و پل قدیم دزفول، این مجموعه را به یکی از جاذبه‌های گردشگری دزفول تبدیل کرده است.

این رستوران تخت‌های سنتی در کنار رودخانه و در مجاورت آسیاب‌های تاریخی دارد که سقفش را پل اصلی شهر پوشانده است و جذابیت این مجموعه را دوچندان کرده است.

به‌تازگی در مجاورت این آسیاب‌ها رستوران سنتی دیگری شروع به فعالیت کرده که قبلا محل انبار گندم‌های آسیاب‌شده این آسیاب‌ها بوده است. پیشنهاد می‌کنم از این رستوران سنتی زیبا که قلقچی نام دارد، حتما دیدن کنید.

قدمت زیاد و زیبایی های آسیاب

ظرفیت جذب گردشگر

این مجموعه به‌خاطر زیبایی‌های منحصربه‌فرد خود هرساله نظر گردشگران زیادی از سراسر کشور را به خود جلب می‎‌‌کند که با رسیدگی بیشتر هنوز هم توان زیادی در جذب گردشگران بیشتر دارد.

سازه‌ های آبی دزفول به‌علت برخورداری از هویت خاص معماری و رنگ و بوی معماری ایرانی و استفاده از زیبایی‌های بصری و پله‌ها و طاق‌ها و دیوارهای قدیمی و زیبای خود، سبب می‌شود که گردشگرانی که از شهر دزفول دیدن می‌کنند، حتما بازدید از این سازه‌ها را در برنامه خود جای دهند.

جاذبه های سازه‌ های آبی دزفول

چطور به دزفول بروید؟

برای رفتن به این شهر و بازدید از سازه‌ های آبی دزفول می‌توانید از چهار روش استفاده کنید. ارزان‌ترین آن‌ها استفاده از خودروی شخصی یا اتوبوس است و گران‌ترین راه سفر با هواپیما، اما ایمن‌ترین گزینه برای سفر تهیه بلیت قطار است.

برای سفر با قطار باید بلیت تهران‌اهواز تهیه کنید. گفتنی است که دزفول ایستگاه راه‌آهن ندارد و برای رفتن به این شهر باید در ایستگاه اندیمشک پیاده شوید و از آنجا به دزفول بروید.

شب های دزفول

بهترین زمان و توصیه‌های سفر

بهترین زمان بازدید از سازه‌ های آبی دزفول فصل بهار است و به‌خاطر قرارگیری در مرکز شهر به‌راحتی می‌توانید به آن‌ها دسترسی داشته باشید.

خوشبختانه در اطراف این آسیاب‌ها اقامتگاه‌های متعددی وجود دارد و به همین دلیل می‌توانید به‌راحتی در اطراف این سازه‌ها اقامت داشته باشید.

معماری قدیمی سازه ها

توصیه می‌شود قبل از سفر به این شهر درباره مکان‌های تاریخی و گردشگری دیگرش مطالعه کنید تا علاوه بر بازدید از این سازه‌های آبی، از سفر خود بهره بیشتری را برده باشید.

همچنین پیشنهاد می‌کنم دوربین عکاسی همراه خود ببرید. زیرا با دیدن این آسیاب‌ها، سازه‌ های آبی دزفول و حرکت خروشان آب از درون آن‌‌ها شگفت‌زده خواهید شد.

آدرس آسیاب‌ها: استان خوزستان، دزفول، جاده ساحلی، حدفاصل پل قدیم و پل شریعتی

نوشته های مشابه

یک نظر

پاسخی بگذارید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد.

دکمه بازگشت به بالا
بستن
بستن