بازار قدیم دزفول

بازار دزفول قدیم؛ نمادی از معماری ناب و کارآمد

بازار دزفول قدیم، مکان مناسبی برای نظاره معماری و بافت سنتی این شهر است. این بازار را چهار راسته آهنگران، بزازان، خرده‌فروشان و خرازان تشکیل می‌دهند؛ اما در حال حاضر از این چهار راسته تنها راسته آهنگران و بزازان فعال است و دو راسته دیگر به مشاغل مختلف و متنوعی اختصاص پیدا کرده است. من در این مطلب به معرفی این بازار از جاهای دیدنی دزفول پرداخته‌ام. اگر به بازارگردی علاقه دارید، مطلب من در نابرو را بخوانید.

تاریخچه بازار

بازار یا ریشه پهلوی آن با نام‌های «واکار» و «وازار» به معنای مح   دادوستد و اجتماع است. بازار در تمدن ایران و جهان جایگاه ویژه و سابقه چند هزار ساله دارد. انسان‌ها پس از آنکه مبادلات خود را گسترش دادند، برای رونق بیشتر تجارت خود به فکر ایجاد بازار افتادند. ابتدا فضاهای باز در مجاورت روستاهای بزرگ به این کار اختصاص پیدا می‌کرد که در زمان‌های خاصی از سال برای دادوستد استفاده می‌شد. به تدریج با گسترش جوامع و مبادلات، نیاز به یک بازار سرپوشیده و دائمی احساس شد. هم اکنون این بازارها مانند بازار قدیم دزفول، بازار تبریز، بازار اصفهان و… از جمله دیدنی‌های جذاب شهرهای مختلف به‌ویژه برای گردشگران خارجی هستند.

بازار دزفول

معماری بازار دزفول قدیم

معماری این بازار به سبک ایرانی-اسلامی است. عناصر معماری ایرانی، شالوده اولیه بنای بازار را تشکیل داده‌اند و معماری اسلامی نیز به آن اضافه شده است. بازار دزفول، سقف و پوشش دائمی ندارد و فقط دارای سایبان‌هایی از جنس چوب، ورق‌های فلزی و پارچه است. این پوشش روی بازار هم مناسب فصول سرد و هم گرم سال است. کف‌پوش‌ بازار نیز با طرح سنتی احیا شده است. به‌همین دلیل باوجود گذشت سال‌های زیاد از قدمت بازار همچنان ظاهر خوب و قابل‌قبولی دارد.

علاوه بر این‌ها، در ساخت این بازار به نکات جالبی توجه شده است. برای مثال در کلِ بازار تمهیداتی برای هدایت جریان هوا در فضا ایجاد شده است که جزو جذابیت‌های بصری این بازار هم به‌شمار می‌آید. سازندگان بازار قدیم دزفول با درنظر گرفتن جهت جریان باد و نواحی فشار منفی، فضای بازار را طراحی کرده‌اند. براساس این طراحی هوا در همه ساعات روز در آن جریان داشته و تهویه می‌شود.

برای مدیریت بیشتر فضا در نقاط کور شمال و شرق بازار میدانچه‌هایی ایجاد کرده‌اند. همچنین راسته‌ شرقی و شمالی بازار در بیشتر مناطق سرپوشیده هستند؛ در حالی که سایر بخش‌ها به صورت روباز ساخته شده‌اند تا شدت جریان باد کنترل شود. نکته جالب اینکه داخل حجره‌ها هم هواکش‌هایی در نظر گرفته شده است تا جریان هوای ملایم و دائمی در آن‌ها برقرار باشد. اما متاسفانه گاهی مردم یا برخی سازمان‌ها اقدام به پوشاندن این فضاهای باز می‌کنند که نه تنها به معماری بازار دزفول قدیم آسیب می‌رساند، بلکه باعث به هم خوردن تناسب هوای داخل آن می‌شود که در چنین اقلیم گرم و مرطوبی اصلا صحیح نیست.

بازار قدیم دزفول خوزستان

داخل این بازار یک کاروانسرای زیبا هم قرار گرفته است؛ اما گفته می‌شود که بقعه شیخ اسماعیل قصری از این کاروانسرا قدیمی‌تر است و قدمتش به قرن ششم هجری قمری می‌رسد. کنار راسته آهنگران نیز بنایی آجری قرار گرفته است که به آن «ساباط بازار» می‌گویند. این بنا که به دوره قاجار تعلق دارد، در سال‌های اخیر مرمت شده و از جاذبه‌های این بازار به حساب می‌آید.

خرید در بازار دزفولقدیم

شما می‌توانید بسیاری از خریدهای خود را داخل این بازار انجام دهید. از خرید صنایع دستی و سوغات گرفته تا خرید میوه و سایر مایحتاج روزانه. از جمله صنایع دستی که در این بازار عرضه می‌شود می‌توان به کپو، گلیم‌بافی، عبابافی، کرتله‌بافی، نمدمالی و غیره اشاره کرد. همچنین در بخش‌های مختلف می‌توانید دقایقی را به تماشای کار آهنگران و خراطان بپردازید. تماشای چنین مناظری برای گردشگران و مسافران خالی از لطف نیست.

موقعیت مکانی و دسترسی به بازار

بازار قدیمی دزفول در قسمت مرکزی شهر دزفول و محله قلعه قرار گرفته است. همچنین هریک از دالان‌های آن به یکی از مناطق اطراف راه دارد. به‌لطف این دالان‌ها شما می‌توانید از نقاط مختلفی به بازار دزفول قدیم وارد شده یا از آن خارج شوید. قرارگیری در مرکز شهر دزفول باعث شده است برای دسترسی به این بازار محدودیتی نداشته باشید.

برای رفتن به شهر دزفول هم می‌توانید از اتوبوس و هم از قطار استفاده کنید؛ البته ایستگاه قطار در شهر اندیمشک قرار گرفته که فاصله کمی با دزفول دارد. همچنین اگر که تمایل داشته باشید‌، می‌توانید از طریق خطوط هوایی به این شهر تاریخی سفر کنید. بنابراین برای دسترسی به درفول محدودیتی نخواهید داشت.بازار قدیم دزفول

اقامت در دزفول

برای اقامت در شهر دزفول هم می‌توانید خانه اجاره کنید و هم در هتل‌های این شهر مانند هتل جهانگردی یا هتل آوان اقامت داشته باشید. همچنین در زمان سفر شما ممکن است امکان استفاده از اقامتگاه‌های بوم‌گردی هم فراهم شده باشد. چراکه در زمان نوشتن این مقاله این اقامتگاه‌ها هنوز آمادگی کافی برای پذیرش مهمان را نداشتند. در آخر تجربه سفر خود به این بازار را با ما در نابرو درمیان بگذارید

منبع: معماری بازارهای سنتی ایران در سایت معمارلیک به قلم نوید احدی، عناصر کالبدی معماری ایرانی-اسلامی بازار قدیم دزفول و ویژگی‌های آن در هدایت جریان هوا در فصلنامه مطالعات شهر ایرانی اسلامی

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *