تاریخ و تمدن

حمام دردشت اصفهان؛ پاکیزگی به‌سبک ایرانیان قدیم

فهرست مطالب

ایرانیان از گذشته‌های دور به پاکیزگی بسیار اهمیت می‌دادند و این امر با ورود اسلام به ایران و تاکیدش بر نظافت و دوری از آلودگی جسم و روح، شکلی کامل‌تر به خود گرفت. لذا در ساخت‌وساز شهرها و محله‌ها، حضور این عنصر اساسی مدنظر قرار گرفت و حمام جایگاهی خاص در امر پاکیزگی یافت. امروزه پس از گذشت قرن‌ها، حمام‌های تاریخی بُعد گردشگری نیز یافته و به جاذبه‌ای برای گردش و تفریح و عبرت‌آموزی بدل شده‌ است. یکی از این حمام‌های تاریخی در دل شهر کهن اصفهان، حمام دردشت  است. در این مقاله از نابرو به این حمام تاریخی یکی از جاهای دیدنی اصفهان سر می‌زنیم تا با بخش‌های مختلف آن آشنا شوید و ببینید گذشتگان ما چطور خود را پاکیزه می‌کرده‌اند.

حمام دردشت در کجا واقع شده ‌است؟

در شهر اصفهان، چندین محله قدیمی وجود دارد که یکی از این محله‌ها در جنوب خیابان ابن سینا و در شمال میدان عتیق، محله دردشت است. در دل محله دردشت بازاری به همین نام وجود دارد که با اندکی پیاده‌روی در بازار در نزدیکی کاروانسرای قدیمی و مسجد آقا نور به حمام زیبا و تاریخی دردشت می‌رسید.

حمام دردشت اصفهان

پیشینه حمام دردشت

حمام دردشت در نزدیکی کاروانسرایی قدیمی واقع شده است که در گذشته با هم یکی بوده‌اند. بانی این حمام شخصی به‌نام «آقا مومن» بوده است که برادر «آقا نور» (موسس مسجد آقا نور) بوده است. به همین خاطر یکی از نام‌های این حمام «حمام آقا مومن» و نام دیگرش «حمام بازارچه» است، چراکه در دل بازار دردشت واقع شده‌ است. این حمام وقف مسجد آقا نور است. این بنا در زمان خود از نظر بهداشت و اکسیژن‌رسانی هیچ کمبودی نداشت.


اکنون در این مکان بعضی از فعالیت‌های فرهنگی و هنری و ادبی مانند بعضی نشست‌ها انجام می‌شود و یکی از این کاربردها استفاده از این فضا به‌جای نمایشگاه نقاشی است.

حمام دردشت در زمان سلطنت صفویان (شاه صفی و شاه عباس دوم) به‌دست آقا مومن با اسلوب و استحکامی خاص بنا شد. اهمیت این بنای تاریخی از نظر معماری، مصالح ساختمانی و وسعت آن است که در هر مورد بر هویت تاریخی و قدمتش صحه گذاشته می‌شود. در آن زمان آب مصرفی حمام از چاه تامین می‌شد.

جاذبه های حمام دردشت اصفهان

حمام دردشت  از چه بخش‌هایی تشکیل شده‌ است؟

بعد از تماشای سردر قدیمی و تزیینات ساده کاشی‌کاری و آجری‌اش، از در اصلی حمام در جهت شمال و سمت بازار وارد این محوطه کهن شوید. از راه‌پله‌های تاریک بگذرید تا به فضای باز حمام برسید. حمامی به وسعت ۷۶۰ مترمربع.

جاذبه های حمام دردشت اصفهان

سربینه

اولین چیزی که نگاهتان به‌سمتش کشیده می‌شود، محوطه «سربینه» است که یکی از بخش‌های اصلی در تمام حمام‌های تاریخی و قدیمی بوده است. این فضا جایی‌ است که گذشتگان از آن به‌عنوان رخت‌کن و جای آماده‌شدن برای استحمام یا خروج از حمام استفاده می‌کردند.

وسط این فضا حوض و فواره و پاشویه قرار دارد. در سمت راست بنا، بخش شاه‌نشین حمام واقع شده است که مخصوص بزرگان طراحی شده و معمولا سنگ‌فرشی بهتر و مرغوب‌تر و صاف‌تر دارد. زیرش درگاه‌هایی برای قراردادن کفش ساخته شده ‌است.

حمام دردشت اصفهان

سکوها و نشیمن‌گاه‌هایی نیز در طرفین حمام وجود دارند. این رخت‌کن به‌شکل هشت‌ضلعی است و پوشش‌های طاق و گنبد آن با تزیینات کاربندی‌اش فوق‌العاده جذاب است. در راس گنبدها نورگیرهایی وجود دارد که از شیشه تشکیل شده‌اند و در معماری قدیم به آن «گلجام» گفته می‌شد.

میان در

دومین بخش اصلی این حمام و دیگر حمام‌های تاریخی، بخش «میان در» است که سربینه را به «گرم‌خانه» متصل می‌کند؛ راهرویی کوچک و باریک و مسقف که با ادامه‌دادنش به گرم‌خانه حمام می‌رسید و در معماری سنتی ایران به آن «میان در» گفته می‌شده است.

یکی از زیبایی‌های این بنا، سقف طاق و چشمه‌ای آن با نورگیرهای بلند و شیشه‌دار است که نور گرم‌خانه و حمام از آن تامین می‌شده ‌است.

حمام دردشت اصفهان

فضای گرم‌خانه که محل اصلی شست‌وشو است، چندین حوض فیروزه‌ای‌رنگ کوچک و بزرگ را در خود جای داده‌است. نزدیک در ورودی گرم‌خانه حوضی کوچک و پر از آب ولرم قرار داشته که تازه‌واردان پاهای خود را در آن می‌شستند.

بخشی دیگر که در فضای گرم‌خانه وجود دارد، بخشی به‌نام «چاله حوض» است. چاله حوض، حوضی بزرگ شبیه استخرهای امروزی بوده و فقط در حمام‌های بزرگ و مجلل ساخته می‌شده و جوانان و بعضی از پیرمردان در آن شنا و آب‌بازی می‌کردند و پشتک و بارو می‌زدند. طول این چاله حوض ۱۰ متر و عرضش چهار متر است و دو متر عمق دارد.

جاذبه های حمام دردشت اصفهان

خزینه

بخش اصلی گرم‌خانه «خزینه» است که در حمام‌های سنتی ایران جایگاهی ویژه داشته و مخصوص سنین بالا بوده و کودکان را به داخل آن نمی‌بردند. در حمام دردشت  این بخش با دری آهنین بسته شده و در فضایی تاریک و روشن و با تزیین سه عروسک، به نمایش گذاشته شده‌ است.

هرکدام از این فضاها توسط بخشی به‌نام «چپیله یا گربه‌رو» به هم متصل می‌شوند. این بخش دقیقا زیر گرم‌خانه قرار گرفته و دالان‌های متعدد دارد و حرارت و دوده را از فضای حمام به داخل دودکش‌ها می‌رساند تا از محوطه خارج شوند.

حمام دردشت اصفهان

سیستم گرمایش حمام دردشت

سیستم گرمایش این حمام دربرگیرنده انبار سوخت، دیگ گرمابه، گودال جمع‌آوری خاکستر، دودکش‌ها و کانال‌ها و دالان‌های انتقال گرما به زیر گرم‌خانه است. این حمام دو دودکش دارد که یکی دود را به بالا منتقل می‌کرده و دیگری پس از گذشتن از کانال‌های گربه‌رو برای گرم‌کردن فضای داخلی حمام، از طریق دودکش دیگر خارج می‌شده‌ است. دودکش اول فقط هنگامی که می‌خواستند حمام را روشن کنند استفاده می‌شد چراکه دود زیادی ایجاد می‌کرد اما پس از آن وقتی آتش کاملا شعله‌ور می‌شد و دود ایجاد نمی‌کرد، بسته می‌شد و دودکش دیگر را به کار می‌گرفتند.

حمام دردشت اصفهان

کاربرد امروزی حمام

اکنون در این مکان بعضی از فعالیت‌های فرهنگی و هنری و ادبی مانند بعضی نشست‌ها انجام می‌شود و یکی از این کاربردها استفاده از این فضا به‌جای نمایشگاه نقاشی است. همچنین در این حمام بخشی از آجرکاری‌های سلجوقیان نیز در معرض دید گذاشته شده ‌است. آجرکاری‌هایی که در ساخت‌وسازهای سلجوقیان استفاده می‌شده‌اند، در قالب تابلو در معرض دید قرار گرفته‌اند و در زیر هر اثر نوشته شده که در آجرکاری کدام بنا و در کدام شهر استفاده شده‌ است. این بنای تاریخی در تاریخ ۲۴/ ۱۲/ ۱۳۸۴ و با شماره ۱۵۱۹۲ ثبت تاریخی و ملی شده ‌است.

تزیینات بنا

کاشی‌ها و کاشی‌کاری‌های آبی‌رنگ، نقاشی‌های جالب، سقف‌های گنبدی با نورگیرهای شیشه‌ای و ساده، حوض‌ها و حوضچه‌های فیروزه‌ای همه در کنار هم جذابیتی فوق‌العاده به این اثر تاریخی داده‌اند.

حمام دردشت اصفهان

حرف آخر

به‌طور کلی در شهر اصفهان ۱۲ حمام تاریخی وجود دارد که بیشترشان در عهد صفویان ساخته شده‌اند و هریک بنایی منحصربه‌فرد و متفاوت از دیگری‌اند. اگر به شهر ما سفر کردید، خود را از تماشای این همه تاریخ و هویت محروم نکنید.

نوشته های مشابه

پاسخی بگذارید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد.

دکمه بازگشت به بالا
بستن
بستن